Bob tro y mae Cadeirydd sefydliad yn newid, mae diwylliant a gwaith y sefydliad hwnnw’n newid hefyd, ac nid yw Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru’n wahanol yn hynny o beth.

Am y pedair blynedd diwethaf, o dan arweinyddiaeth Dr David Clubb, cylch gwaith NICW oedd ystyried ein hanghenion seilwaith bump i 80 mlynedd i’r dyfodol. Roedd y cylch gwaith blaengar hwnnw yn caniatáu i NICW ddatblygu’n sefydliad ag iddo bum gwerth craidd:

• Bod yn gynhwysol
• Herio
• Bod yn radical
• Bod yn ymarferol
• Bod yn dryloyw.

Fe wnaethon ni roi’r gwerthoedd hyn ar waith ym mhob agwedd ar ein gwaith ar ynni adnewyddadwy, llifogydd, addasu i’r hinsawdd ac ymgysylltu â’r gymuned, a hefyd yn yr Asesiad o Seilwaith Cymru a’n hymchwil i ddarparu seilwaith.

Wrth i mi ymgymryd â rôl y Cadeirydd, bydd NICW yn camu i gyfnod newydd. Byddwn yn cadw ein gwerthoedd craidd, ond gyda Chomisiwn llai, tynnach ei ffocws. Am y 15 mis nesaf, byddwn yn canolbwyntio ar un sector: Seilwaith deallusrwydd artiffisial, canolfannau data a chyfrifiadura yng Nghymru.

Mae ein hamserlen wedi newid hefyd. Rydyn ni’n edrych ar beth sy’n digwydd nawr yn ogystal â’r dyfodol: y pwysau ar ein tir, ein cyfleustodau a’n hadnoddau naturiol, ac a all Cymru, yn ystod y misoedd a’r blynyddoedd nesaf, wneud yr hyn sydd ei angen iddi elwa ar gyflymder y newid mewn AI. A’r un pryd, byddwn yn dal i gyflawni ein hamcanion ehangach o ran seilwaith, cynllunio, ynni a datblygu’r economi.

Gan fod pethau’n symud mor gyflym yn y sector, rydym wedi cyd-lunio’r cylch gwaith gyda Llywodraeth Cymru, heb golli ein safbwynt fel cynghorwyr annibynnol.

Bob tro rydyn ni’n gofyn cwestiwn i AI, ffrydio ffilm neu storio ffoto, mae hynny’n cael ei wneud mewn adeilad rywle. Canolfannau data yw’r adeiladau hynny, ac mae mwy a mwy ohonyn nhw’n dod i Gymru.

Mae maint y peth yn drawiadol. Roedd gan ganolfannau data Cymru gapasiti o ryw 154MW o ddata yn 2024, ond bellach, mae rhyw 1.45GW yn fwy yn yr arfaeth ar draws safleoedd yng Nghaerdydd, Casnewydd, Pen-y-bont ar Ogwr, Ynys Môn a ger Caernarfon. Mae dau o Barthau Twf AI y DU yn cael eu datblygu y naill yn y De a’r llall yn y Gogledd, a gallen nhw ddenu buddsoddiad, swyddi medrus a chyfleoedd newydd i’n cadwyni cyflenwi. Ond mae cymaint o’r cynigion yn codi pryderon dilys am drydan, dŵr, tir a sŵn, a pha fudd a ddaw i’r cymunedau fydd yn eu croesawu nhw am wneud. Does dim rhyfedd bod cymunedau’n teimlo’n ansicr ac yn ddrwgdybus pan geir cynnig i ddatblygu canolfan ddata a seilwaith AI newydd.

Dyna pam y gofynnwyd i NICW weithio gyda Llywodraeth Cymru ar sut y dylai Cymru gynllunio ar gyfer canolfannau data a chyfrifiadura AI. Mae hwn yn waith ar y cyd: byddwn yn helpu swyddogion i ddatblygu fframwaith polisi Cymreig gan ddefnyddio tystiolaeth fydd yn dod ag eglurder i’r drafodaeth bresennol am seilwaith AI. Byddwn hefyd yn cyhoeddi ein cyngor ein hunain i Weinidog y Cabinet, fel bod ein barn yn aros yn annibynnol.

Beth rydyn ni am ei wneud rhwng nawr a mis Ionawr

Crynhoi’r dystiolaeth. Mae llawer o dystiolaeth ledled y DU am ganolfannau data. Ein gwaith ni yw gweithio allan beth mae’n ei olygu i Gymru. Gan weithio gydag Arcadis, byddwn yn mapio’r safleoedd sy’n gweithredu, sydd wedi cael caniatâd ac sy’n cael eu cynnig. Byddwn yn edrych ar y grid, dŵr, cysylltedd ffibr, y cyfyngiadau tir ac amgylcheddol, a beth mae’r rhagolygon o’r galw yn y DU yn ei olygu i Gymru. Byddwn hefyd yn edrych ar beth mae gwledydd eraill, gan gynnwys Iwerddon, yr Iseldiroedd, Denmarc a’r Alban, wedi’i ddysgu. Bydd nodiadau technegol drafft yn barod cyn y Nadolig, a nodiadau terfynol ddiwedd mis Ionawr.

Eu profi gydag arbenigwyr. Rydym am ddod â grŵp cynghori proffesiynol ynghyd o feysydd ynni, dŵr, cynllunio, peirianneg canolfannau data a digidol. Byddwn yn gofyn iddyn nhw edrych ar ein tystiolaeth a phrofi’r opsiynau polisi gyda ni ym mis Ionawr.

Gwrando. Mae canolfannau data yn cael eu hadeiladu wrth ymyl pobl. Rhwng diwedd mis Tachwedd a chanol mis Rhagfyr, bydd Next Generation Engagement yn cynnal sgyrsiau gyda chymunedau ger safleoedd sy’n bod ac arfaethedig yn y  Gogledd a’r De. Rydyn ni am glywed beth mae pobl yn ei ddeall, beth maen nhw’n gobeithio ei gael a beth sy’n eu poeni. Gyda’n partner cyfathrebu Equinox, byddwn hefyd yn cynnal byrddau crwn gyda’r diwydiant, cyfleustodau, rheoleiddwyr, awdurdodau lleol a chynllunwyr. Byddwn yn cyhoeddi’r hyn a glywn ym mis Ionawr.

Cynghori ar yr opsiynau. Ym mis Ionawr byddwn yn rhoi ein cyngor i’r Gweinidog Cabinet ar opsiynau polisi Llywodraeth Cymru: beth mae ‘da’ yn ei olygu, ble y dylai ddatblygiadau gael eu cynnal, a pha offer cynllunio fyddai’n helpu.

Seilwaith AI a’r dyfodol

Mae canolfannau data yn seilwaith fydd yn para degawdau, nid blynyddoedd. Bydd y penderfyniadau a wnawn nawr yn dylanwadu ar ein system ynni, ein hadnoddau dŵr a’n tirweddau ymhell ar ôl i dechnoleg heddiw symud yn ei blaen. Ein nod yw barnu seilwaith AI a data yng Nghymru yn ôl a yw’n gweithredu er lles y bobl, yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Mae hynny’n golygu bod yn glir am y manteision, yn onest am y cyfaddawdau ac yn deg i’r cymunedau sy’n ei gynnal.

Mwy i ddod am ein gwaith yn 2027 yn y Flwyddyn Newydd. Rwy’n ddiolchgar i’m cyd-Gomisiynwyr, i gydweithwyr yn Llywodraeth Cymru ac i bawb sydd eisoes wedi rhoi o’u hamser. Os oes gennych bethau yr hoffech eu dweud, mae croeso ichi gysylltu. Rydyn ni am glywed oddi wrthych! you.