Ddydd Llun 23 Mawrth 2026, daeth Seilwaith Cymru 2026 â dros 100 o lunwyr polisi, darparwyr seilwaith, cyrff cyflenwi a lleisiau cymunedol o bob cwr o Gymru at ei gilydd ar gyfer digwyddiad undydd yn Cornerstone, Caerdydd. Roedd y digwyddiad yn foment unigryw yn sgwrs seilwaith Cymru fel un o’r ychydig gyfleoedd i ddod â sectorau seilwaith at ei gilydd i fyfyrio ar dystiolaeth a gasglwyd hyd yma ac i hwyluso trafodaeth flaengar am y blaenoriaethau a’r dewisiadau seilwaith sy’n wynebu’r Senedd nesaf.

Crynhodd Eryl Bradley y teimlad yn yr ystafell cyn i’r trafodaethau ddechrau:

Lansio cyfnod newydd o dystiolaeth

Canolbwynt y diwrnod oedd lansiad swyddogol dau gyhoeddiad mawr NICW:

• Asesiad Seilwaith Cymru, sy’n darparu golwg draws-sector o anghenion seilwaith hirdymor Cymru, gan gynnwys ynni, trafnidiaeth, dŵr, seilwaith digidol a’r economi gylchol.
• Yr Adroddiad ar Gyflenwi Seilwaith, sy’n archwilio sut y gellir cynllunio, ariannu a chyflawni seilwaith yng Nghymru yn fwy effeithiol.

Gyda’i gilydd, mae’r adroddiadau hyn yn cynrychioli penllanw rhaglen ymchwil ac ymgysylltu ddiweddar NICW, gan gynnig sylfaen dystiolaeth integredig i lywio penderfyniadau yn y dyfodol.

O dystiolaeth i gyflwyno

Nid dim ond y cyhoeddiadau hyn oedd Seilwaith Cymru yn gysylltiedig â hwy, roedd yn cynnal deialog gyda rhanddeiliaid. Lle gallai Comisiynwyr glywed yn uniongyrchol gan y rhai sy’n ymwneud â chynllunio a chyflenwi prosiectau seilwaith yng Nghymru am y materion sy’n eu hwynebu bob dydd. Cynlluniwyd y digwyddiad i greu lle ar gyfer trafodaeth rhwng llywodraeth genedlaethol a lleol, rheoleiddwyr, diwydiant, partneriaid cyflenwi a chymunedau, gan archwilio sut mae bwriad polisi yn trawsnewid i gyflawni ar lawr gwlad.

Gan ddefnyddio dulliau rhyngweithiol i gasglu syniadau a barn a defnyddio technegau ymgysylltu gweledol, cyfoethogwyd y diwrnod trwy roi ffordd well o ryngweithio â’r drafodaeth i gynrychiolwyr.

Bu inni ddechrau trwy ofyn i’r cynadleddwyr beth yw eu blaenoriaeth fwyaf ar gyfer gwella seilwaith ar draws sectorau seilwaith.

O’r ymatebion, roedd yn amlwg bod amrywiol faterion oedd y gynulleidfa yn credu fod angen mynd i’r afael â nhw, gyda chyllid, cynllunio a’r amgylchedd gwleidyddol y mwyaf poblogaidd ymhlith y cynrychiolwyr.

Pan ofynnwyd iddynt beth fyddai yr her fwyaf i ddarparu seilwaith yng Nghymru yn y 5 – 10 mlynedd nesaf, y farn oedd y byddai hyn yn cael ei gyfyngu llai gan ddiffyg cynlluniau, ac yn fwy gan ansicrwydd ariannu, gallu cyflawni gwan, llywodraethu tameidiog, sylfaen asedau sy’n heneiddio, a chonsensws gwleidyddol annigonol i wneud penderfyniadau hirdymor anodd ar y cyflymder a’r raddfa sy’n ofynnol ar gyfer anghenion Cymru yn ogystal â’r argyfwng hinsawdd a natur. Roedd hefyd y farn y dylid ystyried Cymru plc fel lle da i fuddsoddi, ond:

“Os yw Cymru’n ymddangos yn lle anodd i gydsynio (ynghylch polisi, perfformiad cyfundrefn gynllunio, ac amserlenni, ac arweinyddiaeth wleidyddol) bydd buddsoddwyr seilwaith yn chwilio am leoedd llai peryglus i fuddsoddi.”
– Cynrychiolydd Seilwaith Cymru

Elfen ryngweithiol allweddol o’r diwrnod oedd sesiwn Caffi’r Byd, wedi’i strwythuro o amgylch “gorsafoedd” trafod thematig ac wedi’i chefnogi gan Gomisiynwyr NICW. Roedd y sgyrsiau hyn yn canolbwyntio ar bum maes sy’n dod i’r amlwg yn ganolog i ddarparu seilwaith yng Nghymru:

• Gwleidyddiaeth, Cynllunio a Rheoleiddio
• Ariannu a buddsoddi
• Sgiliau
• Cymunedau ac ymgysylltu
• Natur a’r Amgylchedd

Roedd pob sesiwn yn gwahodd cyfranogwyr i fyfyrio’n onest ar rwystrau, cyfleoedd a chamau gweithredu ymarferol, a’u cofnodi. Cofnododd y comisiynwyr eu sylwadau a gafwyd o’r drafodaeth, a gellir dod o hyd i’r rhain ar y cyflwyniad uchod. Gellir dod o hyd i sylwadau eraill isod:

Edrych ymlaen at Gymru’r Dyfodol 2050

Roedd rhaglen y prynhawn yn adeiladu tuag at drafodaeth flaengar ar “Cymru’r Dyfodol 2050”, gan ystyried yr heriau a’r cyfleoedd sy’n wynebu Cymru dros dymor nesaf y Senedd a thu hwnt. Gyda newid yn yr hinsawdd, newidiadau demograffig, newid technolegol a chyfyngiadau cyllidol i gyd yn llunio’r dirwedd seilwaith, atgyfnerthodd y drafodaeth bwysigrwydd gwneud penderfyniadau hirdymor, strategol a chydgysylltiedig gydag ymgysylltiad cymunedol da, ystyrlon ac ymatebol.

Wrth droi hyn yn feysydd y dylai NICW ganolbwyntio arnynt ar gyfer tymor nesaf y Senedd, y teimlad cyffredinol oedd bod canolbwyntio ar gyflenwi ar fyrder trwy ymgynnull y rhai sy’n gwneud penderfyniadau ynghylch yr hyn sy’n atal systemau, trefnu prosiectau â blaenoriaethau sy’n wydn yn wleidyddol, cynnig atebion ariannu a chynllunio ymarferol, ymgorffori cyflenwi seiliedig ar le, a dal y Llywodraeth i gyfrif am weithredu,  cydnabod nad dadleuon yw’r risg fwyaf mwyach, ond oedi.

“Rhyng-ddibyniaeth rhwng sectorau seilwaith – mae hyn yn anodd i’w wneud o fewn unrhyw un sector, ond gall NICW gydlynu yn effeithiol ar draws a darparu syniadau ac arweinyddiaeth ar y cyd.”  – Cynrychiolydd Seilwaith Cymru

Darparu Seilwaith mewn Partneriaeth

Yr hyn oedd yn nodweddiadol am Seilwaith Cymru 2026 oedd ei bwyslais ar ymagwedd gydweithredol at ddyfodol seilwaith Cymru. Trwy ddod â lleisiau o bob sector a disgyblaeth at ei gilydd, cydnabu’r digwyddiad nad cyfrifoldeb unrhyw sefydliad unigol yw darparu seilwaith gwydn, cynhwysol a chynaliadwy, ond ymdrech ar y cyd. Mae hyn i gyd yn angenrheidiol yng nghyd-destun meddwl am genedlaethau’r dyfodol a’r Gymru yr ydym ei heisiau, fel y pwysleisia Aled Rowlands:

Yr hyn oedd yn nodweddiadol am Seilwaith Cymru 2026 oedd ei bwyslais ar ymagwedd gydweithredol at ddyfodol seilwaith Cymru. Trwy ddod â lleisiau o bob sector a disgyblaeth at ei gilydd, cydnabu’r digwyddiad nad cyfrifoldeb unrhyw sefydliad unigol yw darparu seilwaith gwydn, cynhwysol a chynaliadwy, ond ymdrech ar y cyd. Mae hyn i gyd yn angenrheidiol yng nghyd-destun meddwl am genedlaethau’r dyfodol a’r Gymru yr ydym ei heisiau, fel y pwysleisia Aled Rowlands:

Wrth i’r sylfaen dystiolaeth barhau i ddatblygu, bydd y mewnwelediadau a gesglir yn Infrastructure Cymru yn chwarae rhan bwysig wrth lunio cyngor ac ymgysylltu parhaus NICW, gan helpu i sicrhau bod penderfyniadau seilwaith Cymru yn wybodus, yn canolbwyntio ar y dyfodol ac wedi’u seilio ar brofiad y byd go iawn.

Roedd holl Gomisiynwyr NICW o’r farn bod y digwyddiad yn ddiwrnod defnyddiol iawn i ddod â phobl at ei gilydd a byddant yn edrych i gynnal mwy o’r digwyddiadau hyn yn y dyfodol. Tra byddwn yn aros am ffurfio Rhaglen Lywodraethu newydd, bydd NICW yn defnyddio’r holl fewnwelediadau a gafwyd i weithio gyda Llywodraeth Cymru i lunio ein cylch gwaith yn gadarnhaol ar gyfer tymor nesaf y Senedd.

Diolch i’n holl siaradwyr, aelodau’r panel a’n cyfranwyr a wnaeth y diwrnod yn llwyddiant.