Ymateb Adolygiad Ffyrdd CSCC
Y blogbost hwn yw ein hymateb i gyhoeddiad yr Adolygiad Ffyrdd (1). Rydym hefyd yn nodi’r Cynllun Cyflawni Trafnidiaeth Cenedlaethol sy’n cyd-fynd ag ef (2).
Cynllunio a Chyllid
Mae Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru yn ystyried anghenion a rôl seilwaith yng Nghymru o tua 2030-2100. Mae’r ffyrdd a ystyriwyd yn yr Adolygiad Ffyrdd yn dod o fewn yr amserlen hon.
Yn gyffredinol, mae CSCC yn cefnogi dyheadau’r cylch gorchwyl a’r meini prawf adolygu cysylltiedig. Mae’r broses adolygu yn cyd-fynd yn fras â fframweithiau CSCC. Fodd bynnag, mae ein hymateb yn cymryd safbwynt penodol hirdymor a ‘chenedlaethau’r dyfodol’ a hoffem weld y ‘tymor hir’ yn cael mwy o bwyslais o fewn polisi a chylch gwaith Llywodraeth Cymru.
Mae ein cylch gorchwyl a’n persbectif yn ein galluogi i ofyn rhai cwestiynau mwy eang am y defmaintain and developnydd o’r rhwydwaith ffyrdd yn y dyfodol y credwn sydd hefyd yn cael eu hystyried. Er enghraifft:
- Beth yw pwrpas rhwydwaith ffyrdd Cymru, a sut mae hynny’n debygol o newid yn y degawdau i ddod?
- Beth yw ein gweledigaeth gyfunol ar gyfer y defnydd o ffyrdd yn y dyfodol?
- A fydd natur trafnidiaeth wledig yn parhau i ffafrio, a chael ei dominyddu gan, drafnidiaeth ceir preifat? Beth mae newidiadau economaidd a chymdeithasol hirdymor yn ei olygu i’r ffyrdd gwledig sy’n cyfrif am 78% o holl rwydwaith ffyrdd Cymru (3)?
- Sut mae cynnal a datblygu seilwaith trafnidiaeth wledig sydd hefyd yn galluogi trafnidiaeth gymdeithasol a thymhorol bwysig ar gyfer sectorau fel lletygarwch a thwristiaeth?
Credwn y gall gofyn y cwestiynau eang hyn helpu i ddarparu atebion sy’n ystyried yr anghenion trafnidiaeth ar gyfer pob rhan o gymdeithas Cymru ac yn caniatáu ar gyfer cynllunio ac ariannu hirdymor.
Newid hinsawdd a bioamrywiaeth
Mae’r Adolygiad Ffyrdd yn ymgorffori’r angen i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a gwella diogelwch, gyda rhai elfennau o fioamrywiaeth a’r argyfwng natur wedi’u cynnwys (gweler argymhellion 18 a 19 o’r Adolygiad Ffyrdd). Hoffem weld mwy o uchelgais ar wrthdroi’r dirywiad mewn bioamrywiaeth o fentrau presennol Llywodraeth Cymru ac yn y dyfodol, a symud tuag at ddull ‘natur gadarnhaol’ o gynnal a chadw ffyrdd presennol, ac yn enwedig gydag unrhyw waith adeiladu ffyrdd newydd.
Er enghraifft, ac yng nghyd-destun cynllunio ffyrdd ac adeiladu, a oes gan seilwaith gwyrdd rôl i’w chwarae, ac a allai cysyniadau fel enillion net bioamrywiaeth ac integreiddio natur i’r amgylchedd adeiledig gefnogi’r rhaglen ffyrdd? Hoffai CSCC weld mwy o feddwl arloesol o ran dyrannu ffyrdd; a allai rhai ffyrdd gael eu hail-wylltio neu i gerddwyr yn unig, ac a allai hynny helpu i wrthbwyso rhai o effeithiau andwyol eraill y gallai fod angen eu hadeiladu?
Heriau rhanbarthol a gwledig
Mae CSCC wedi’i galonogi’n arbennig gan yr argymhelliad i ddefnyddio dull cydgysylltiedig amlfodd rhanbarthol lle defnyddir problemau lleol i lywio asesiad strategol o sut i gyflawni system drafnidiaeth integredig gynaliadwy. Mae’n bwysig nad edrychir ar ddatblygu a chynnal ffyrdd ar ei ben ei hun ond fel rhan o system o fewn y seilwaith teithio/llwyd, gwyrdd a glas, cymdeithasol ac economaidd ehangach.
I ddangos rhai o’r heriau, mae’r gwariant y pen ar drafnidiaeth gyhoeddus yn uwch ym Mhowys (4) nag yng Nghaerdydd (5,6). Fodd bynnag, gydag ardaloedd gwledig yn llai poblog, mae’n debygol bod teithio llesol a thrafnidiaeth gyhoeddus yn llai ymarferol ar gyfer mwy o deithiau nag yn ardaloedd trefol Cymru. Gallai defnyddio ymchwil presennol ar symudedd gwledig gefnogi cynllunio trafnidiaeth integredig yn yr ardaloedd hyn (7).
Dyfodol ffyrdd
Er bod ansicrwydd ynghylch allyriadau carbon oes gyfan y seilwaith ffyrdd, mae’n debygol bod y gweithgareddau echdynnu mwynau, adeiladu, atgyweirio a ‘diwedd oes’ yn fwy na’r allyriadau carbon sy’n gysylltiedig â defnyddio. (8). Gyda thwf cerbydau allyriadau isel, mae’n debygol y bydd cyfran y carbon a ollyngir gan adeiladu a chynnal a chadw ffyrdd yn cynyddu wrth i’r allyriadau carbon cyffredinol o ddefnyddio’r seilwaith leihau. Gallai hyn ein harwain i roi mwy o bwyslais ar ymchwilio i ddeunyddiau amgen ar gyfer adeiladu ffyrdd a thyfu ein diwydiannau ailgylchu. Mae Cymru yn dangos rhywfaint o arloesi yn y maes hwn (9).
Dylid ystyried y newid yn natur perchnogaeth ceir a dulliau trafnidiaeth ar y rhwydwaith ffyrdd wrth ystyried seilwaith trafnidiaeth ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol. A fydd pobl yn prydlesu ceir, cronfa geir, yn rhentu fesul awr neu a fydd pobl yn defnyddio mathau eraill o drafnidiaeth ar y rhwydwaith ffyrdd?
Rydym yn argymell, pan fydd Llywodraeth Cymru yn gwerthuso cynlluniau, eu bod yn ceisio ystyried dulliau trafnidiaeth y dyfodol a sut y bydd angen i’r ffordd addasu i weddu i achosion defnydd yn y dyfodol. Felly bydd angen i benderfyniadau a wneir heddiw amrywio yn dibynnu ar yr ardal leol ac yn ôl gwahanol safbwyntiau technolegol, yn enwedig o safbwynt rhywun a aned yn rhan olaf y ganrif hon.
Awgrymiadau CSCC
Gyda’r uchod mewn golwg mae CSCC yn cefnogi argymhellion yr Adolygiad Ffyrdd gydag awgrymiadau ychwanegol sy’n:
- Rhaid ystyried cynlluniau ffyrdd arfaethedig gyda datblygiadau seilwaith ehangach yn y dyfodol; er enghraifft, sut mae cynllun ffyrdd newydd yn cefnogi tai yn y dyfodol, seilwaith gwyrdd a glas, cyflenwad trydan, datblygiadau economaidd a diwydiannol posibl, seilwaith cymdeithasol a chydlyniant cymunedol. Bydd mabwysiadu dull systemau datblygu cynaliadwy sy’n gwireddu gweledigaeth ar gyfer Cymru yn creu gwell dealltwriaeth gan gymunedau a allai deimlo fel arall eu bod ar eu colled.
- Dylid gwerthuso buddsoddiadau ffyrdd yn y dyfodol ar sail dull rhanbarthol amlfodd. Mae CSCC yn cefnogi’r targedau o ostyngiad o 10% yn y defnydd o geir preifat ar gyfartaledd ledled Cymru (10) yn ogystal â’r targed y dylai 45% o’r holl deithiau fod drwy ddulliau cynaliadwy erbyn 2040 (11). Rydym yn cymeradwyo dull Llywodraeth Cymru o gyflawni’r targedau hyn drwy gynyddu darpariaeth trafnidiaeth gyhoeddus a theithio llesol gan ymgysylltu’n llawn â’r cymunedau yr effeithir arnynt. Wrth gydnabod gwahanol anghenion cymunedau trefol a gwledig, yr ardaloedd trefol y daw’r cyfle mwyaf i leihau allyriadau carbon
- Mae rhai ymyriadau polisi yn teimlo eu bod yn cael eu targedu at ddemograffeg a all fanteisio orau ar ddefnyddio teithio llesol. Rhaid i bolisi trafnidiaeth aml-fodd ystyried anghenion, gan gynnwys anghenion seicolegol, pob grŵp defnyddwyr.
- Dylid gwario cyfran o’r gyllideb ffyrdd ar dechnolegau digidol megis gefeilliaid digidol, a ddefnyddir yn y cyfnodau cynllunio, dylunio, adeiladu a gweithredu i leihau carbon a rheoli symudiadau traffig yn fwy effeithiol drwy ddata gwib-amser.
- Lle bo modd, ailddyrannu unrhyw gyfalaf heb ei wario a glustnodwyd ar gyfer ffyrdd tuag at seilwaith trafnidiaeth gynaliadwy
Mae CSCC yn cymeradwyo gwaith yr Adolygiad Ffyrdd gyda’i genhadaeth i greu rhwydwaith ffyrdd mwy cynaliadwy, ac yn nodi ei fod wedi helpu i lywio ac ysbrydoli syniadau tebyg mewn mannau eraill (12).
Rydym yn annog Llywodraeth Cymru a’i phartneriaid i fod yn feiddgar wrth ddod o hyd i atebion i ffyrdd sy’n darparu’r Gymru hynod fedrus, glân, gwyrdd, arloesol a llwyddiannus yr ydym yn gobeithio ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.
Sylwer: Darn barn y Comisiwn yw hwn, nid argymhelliad i Lywodraeth Cymru. Fel y cyfryw, nid oes angen ymateb ffurfiolesponse
Cyfeiriadau
- ‘Dyfodol buddsoddiad ffyrdd yng Nghymru’, Llywodraeth Cymru, Chwefror 2023
- Cynllun cyflawni cenedlaethol ar gyfer trafnidiaeth 2022 i 2027, Llywodraeth Cymru, Chwefror 2023
- ‘Measuring road infrastructure carbon’, Decarbon8, February 2022
- £6.6m ar gyfer poblogaeth o 131,700
- £13.7m ar gyfer poblogaeth 336,200
- StatsCymru ar gyfer gwariant (gwariant refeniw a gyllidebwyd yn ôl manylion gwasanaeth), ac ar gyfer amcangyfrifon poblogaeth
- Am enghraifft, “In search of sustainable and inclusive mobility solutions for rural areas”, European Transport Research Review, April 2022
- Road life-cycle carbon dioxide emissions and emission reduction technologies: A review, Journal of Traffic and Transportation Engineering, August 2022
- ‘Nappies added to roads ‘doubles life of surfaces’, BBC Wales, February 2022
- Cymru Sero Net Cyllideb Garbon 2 (2021 i 25), Llywodraeth Cymru, Hydref 2021
- Llwybr Newydd: strategaeth drafnidiaeth Cymru 2021, Llywodraeth Cymru, Mawrth 2021
- Fel y Road Investment Scrutiny Panel ymchwilio i ffyrdd yn Lloegr