{"id":7286,"date":"2025-07-28T07:00:00","date_gmt":"2025-07-28T06:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/?p=7286"},"modified":"2025-10-22T09:48:10","modified_gmt":"2025-10-22T08:48:10","slug":"heb-y-gwynt-yn-ein-hwyliau-cymru-ar-y-cyrion-oi-dyfodol-ynni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/2025\/07\/28\/heb-y-gwynt-yn-ein-hwyliau-cymru-ar-y-cyrion-oi-dyfodol-ynni\/","title":{"rendered":"Heb y gwynt yn ein hwyliau: Cymru ar y cyrion o\u2019i dyfodol ynni"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-group alignfull is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-a1727f98 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"nid-ein-gwynt-ni-yw-hi-sut-y-cafodd-cymru-ei-gadael-allan-o-i-dyfodol-ynni-ei-hun\">Nid ein gwynt ni yw hi; sut y cafodd Cymru ei gadael allan o&#8217;i dyfodol ynni ei hun<\/h2>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-f56f613f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-column-is-layout-c22df8bb wp-block-column-is-layout-constrained\" style=\"padding-right:0;padding-left:0;flex-basis:20%\">\n<div class=\"wp-block-group has-background is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-682a1295 wp-block-group-is-layout-constrained wp-container-1 is-position-sticky block-visibility-hide-small-screen\" style=\"background-color:#fafafa;padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px\">\n<div style=\"height:21px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<nav aria-label=\"Table of Contents\" class=\"wp-block-table-of-contents has-medium-font-size\"><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=7286#y-mor-celtaidd-pwer-elw-a-phosibiliadau\">Y M\u00f4r Celtaidd; p\u0175er, elw a phosibiliadau<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=7286#beth-mae-hyn-yn-ei-olygu-i-gymru\">Beth mae hyn yn ei olygu i Gymru?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=7286#gwersi-heb-eu-dysgu\">Gwersi heb eu dysgu<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=7286#ystad-y-goron-ceidwad-gwynt-cymru\">Yst\u00e2d y Goron; ceidwad gwynt Cymru<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=7286#amser-am-newid\">Amser am newid?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"\/cy\/?p=7286#nodiadau-ychwanegol\">Nodiadau ychwanegol<\/a><\/li><\/ol><\/nav>\n\n\n\n<div style=\"height:13px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"border-width:1px;padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60);flex-basis:50%\">\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"y-mor-celtaidd-pwer-elw-a-phosibiliadau\">Y M\u00f4r Celtaidd; p\u0175er, elw a phosibiliadau<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ar 19 Mehefin 2025, <a href=\"https:\/\/www.thecrownestate.co.uk\/news\/new-frontier-for-uk-offshore-wind-with-leading-developers-set-to-deliver-new-generation-of-floating-windfarms\">cyhoeddodd Yst\u00e2d y Goron &#8211; yn Saesneg yn unig &#8211; yr hyn y mae&#8217;n ei alw&#8217;n &#8220;ffin newydd&#8221; mewn datblygu gwynt alltraeth y DU<\/a>, gan bartneru \u00e2&#8217;r cawr ynni Norwyaidd Equinor a Gwynt Glas i ddatblygu dwy fferm wynt alltraeth arnofiol yn y M\u00f4r Celtaidd. Mae&#8217;r datblygiadau hyn yn addo capasiti cynhyrchu cyfun o 3 gigawat (GW) &#8211; cyfraniad posibl sylweddol at drydan carbon isel yn y DU.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ond o dan y penawdau ynni gl\u00e2n mae is-gerrynt cyfarwydd: cyfoeth a rheolaeth yn llifo allan o Gymru, unwaith eto.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Equinor, <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Equinor\">sy&#8217;n eiddo i lywodraeth Norwy yn bennaf<\/a>, yn dod \u00e2 phrofiad dwfn mewn llwyfannau alltraeth. Yn y cyfamser, mae Gwynt Glas yn fenter ar y cyd rhwng <a href=\"https:\/\/www.edf-re.uk\/news-and-views\/edf-renewables-uk-ireland-is-now-edf-power-solutions-uk-ireland\/\">EDF Power Solutions UK &amp; Ireland<\/a> (is-gwmni sy&#8217;n eiddo llwyr i <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89lectricit%C3%A9_de_France\">EDF Energy<\/a> sy&#8217;n eiddo i&#8217;r wladwriaeth Ffrengig) ac <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/ESB_Group\">ESB<\/a>, sy&#8217;n eiddo i 95% ohoni gan lywodraeth Iwerddon.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Felly ble mae hynny&#8217;n gadael Cymru, cenedl o botensial gwynt dwfn ac amddifadedd economaidd parhaus?<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"beth-mae-hyn-yn-ei-olygu-i-gymru\">Beth mae hyn yn ei olygu i Gymru?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Cymru wedi ymrwymo\u2019n gyhoeddus i fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r argyfwng hinsawdd, gan ymgorffori cynaliadwyedd a datgarboneiddio yn y gyfraith drwy Ddeddfau Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol a\u2019r Amgylchedd, a thrwy ddatganiadau ar Argyfyngau Natur a Hinsawdd. Mae gwynt alltraeth arnofiol, sy\u2019n ddelfrydol ar gyfer dyfroedd dyfnach y M\u00f4r Celtaidd, yn barod i chwarae rhan hanfodol yn y trawsnewidiad hwn. Ar eu capasiti llawn, gallai\u2019r ddwy fferm hyn ddiwallu anghenion trydan dros 2.5 miliwn o gartrefi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae hyn, ar bapur, yn gyfraniad rhyfeddol. Ond pwy sy\u2019n berchen ar y gwynt?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ar hyn o bryd, nid yw Cymru. Gyda\u2019r elw\u2019n llifo\u2019n bennaf i gorfforaethau allanol sy\u2019n eiddo i\u2019r wladwriaeth, a ffioedd prydlesu\u2019n mynd i Lundain drwy Yst\u00e2d y Goron, mae strwythur dyfnach y system ynni yn parhau i fod yn anghymesur iawn: mae Cymru\u2019n darparu\u2019r adnodd, mae eraill yn cymryd yr enillion.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"gwersi-heb-eu-dysgu\">Gwersi heb eu dysgu<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cymru yw rhan dlotaf y DU o hyd. Yn hanesyddol, mae ei glo, ei llechi, ei d\u0175r &#8211; a nawr ei gwynt &#8211; wedi cyfoethogi eraill. Mae&#8217;r patrwm hwn o echdynnu heb sofraniaeth yn parhau oherwydd nad yw deddfwriaeth gyfredol y DU yn gorchymyn perchnogaeth leol na chymunedol mewn prosiectau ynni, er gwaethaf tystiolaeth o fannau eraill y gall perchnogaeth a rennir wneud gwahaniaeth sylweddol i ganfyddiadau o ddatblygu; er enghraifft Denmarc, lle mae <a href=\"https:\/\/www.iea.org\/policies\/17800-denmark-community-ownership-of-renewables\">Deddf Ynni Adnewyddadwy 2009 yn ei gwneud yn ofynnol i ddatblygwyr gynnig o leiaf 20% o berchnogaeth leol ar brosiectau gwynt<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ym mis Hydref 2023, <a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/paratoi-cymru-ar-gyfer-ynni-adnewyddadwy\/#buddion\">argymhellodd Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru (NICW) Fil Ynni Adnewyddadwy<\/a> (Cymru) i orchymyn darpariaethau perchnogaeth gymunedol ym mhob prosiect yn y dyfodol. Heb newid deddfwriaethol o&#8217;r fath, gall ynni adnewyddadwy ddod yn bennod arall yn hanes hir Cymru o ddad-etifeddiaeth ein hadnoddau ynni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nid mater technegol neu economaidd yn unig yw hwn, mae&#8217;n un perthynol. Pan fydd cymunedau lleol yn dal budd mewn systemau ynni, <a href=\"https:\/\/www.regen.co.uk\/insights\/sharing-power-unlocking-shared-ownership-for-a-fast-and-fair-net-zero-transition\">mae derbyniad yn cynyddu<\/a>, mae gwrthdaro yn lleihau, ac mae&#8217;r ffabrig cymdeithasol yn cryfhau. Nid yw&#8217;n ymwneud ag electronau gl\u00e2n yn unig; mae&#8217;n ymwneud \u00e2 chyfiawnder ynni.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ond hyd yn hyn, dim ond sefydliadau cymunedol (llawer ohonynt yn dod o dan ymbar\u00e9l <a href=\"https:\/\/ynnicymunedol.cymru\/\">Ynni Cymunedol Cymru<\/a>), a <a href=\"https:\/\/www.trydangwyrddcymru.cymru\/\">Thrydan Gwyrdd Cymru<\/a>, sy&#8217;n datblygu prosiectau a rennir, neu brosiectau sy&#8217;n eiddo lleol yn gyfan gwbl. Ychydig iawn o awydd sydd wedi&#8217;i ddangos i rannu gan ddatblygwyr mawr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Byddai newid perthynasol nid yn unig yn gofyn am arloesedd technolegol, ond am ailddosbarthu p\u0175er ym mhob ystyr. Byddai ein hargymhelliad yn gofyn am fodelau perchnogaeth a rennir ar gyfer pob prosiect newydd, gan gefnogi newid cyfiawn a chyfrannu at nifer o nodau ar gyfer Deddf Llesiant Cenedlaethau&#8217;r Dyfodol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Heb berchnogaeth ar brosiectau, mae&#8217;r cyfle gydol oes i bobl Cymru elwa o ynni adnewyddadwy yn diflannu.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"ystad-y-goron-ceidwad-gwynt-cymru\">Yst\u00e2d y Goron; ceidwad gwynt Cymru<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nid i Gymru y mae rheolaeth dros wely&#8217;r m\u00f4r, ond i Yst\u00e2d y Goron, corff sydd \u00e2&#8217;i bencadlys yn Llundain y mae ei ddyletswydd yw sicrhau&#8217;r enillion mwyaf posibl i Drysorlys y DU. Yn 2024\u201325, dychwelodd \u00a31.1 biliwn mewn elw net, a ddeilliodd yn rhannol o brydlesi gwynt ar y m\u00f4r. Mae&#8217;r Grant Sofran, sy&#8217;n ariannu&#8217;r Teulu Brenhinol, wedi&#8217;i fynegeio i&#8217;r elw hwn, a <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Sovereign_Grant_Act_2011#Finances\">ddisgwylir iddo godi o \u00a386 miliwn i \u00a3132 miliwn y flwyddyn nesaf<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn wahanol i Yst\u00e2d y Goron yn yr Alban, sydd \u00e2 mandad i ailfuddsoddi yn yr Alban, nid oes gan Yst\u00e2d y Goron yng Nghymru ofyniad o&#8217;r fath. Mae buddsoddiadau yn Lloegr <a href=\"https:\/\/www.thecrownestate.co.uk\/about-us\/annual-report\">yn cynnwys \u00a31.5 biliwn ar gyfer Parc Busnes Caergrawnt a \u00a3490 miliwn ar gyfer eiddo tiriog yn Llundain<\/a>. Nid oes unrhyw fuddsoddiad tebyg wedi&#8217;i ymrwymo i Gymru.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-style-default has-tertiary-background-color has-background is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;i fuddsoddi mewn eiddo, adnoddau naturiol a phobl i greu gwerth parhaol i&#8217;r Alban&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Mandad <a href=\"https:\/\/www.crownestatescotland.com\/\">Yst\u00e2d y Goron yn yr Alban<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Felly, tra bod y gwynt yn chwythu oddi ar arfordir Cymru, mae&#8217;r cyfoeth ar fin dilyn y ceblau tua&#8217;r dwyrain (neu&#8217;r gorllewin, yn achos ESB).<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"amser-am-newid\">Amser am newid?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nid yw Deddf Cenedlaethau&#8217;r Dyfodol yn cwmpasu Ystad y Goron. Nid yw ei mandad yn blaenoriaethu lles Cymru, er gwaethaf elwa o&#8217;i dyfroedd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dyna pam rydym yn ailadrodd ein galwad yn 2023 am ddatganoli pwerau Ystad y Goron i Gymru, gan adlewyrchu model yr Alban.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ymhellach, rydym yn galw ar Lywodraeth Cymru i dderbyn bod Bil Ynni Adnewyddadwy Cymru sy&#8217;n gorchymyn perchnogaeth a rennir yn hanfodol, nid yn unig i ledaenu buddion yn fwy cyfartal, ond i greu trawsnewidiad gwirioneddol gyfiawn sy&#8217;n cyd-fynd \u00e2&#8217;r weledigaeth berthynasol sydd wedi&#8217;i hymgorffori yng nghyfraith a gwerthoedd Cymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Os yw Cymru byth am gyflawni ei photensial, mae angen i ni sicrhau bod ein hadnoddau naturiol yn cael eu defnyddio er budd pobl Cymru.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"nodiadau-ychwanegol\">Nodiadau ychwanegol<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/ymchwil.senedd.cymru\/erthyglau-ymchwil\/cyhoeddiad-newydd-y-gyfres-gynllunio-17-cydsynio-seilwaith-cynhyrchu-ynni\/\">Mae unrhyw brosiectau alltraeth dros 350MW yn cael caniat\u00e2d gan Lywodraeth y DU.<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:32px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-small-font-size wp-block-paragraph\">Delwedd gan <a href=\"https:\/\/unsplash.com\/photos\/black-and-white-airplane-flying-in-the-sky-iGDg_f_mlWo\">Sandra Weeteling<\/a> a ddefnyddir o dan drwydded Unsplash. Defnyddiwyd deallusrwydd artiffisial ffynhonnell agored, lleol i helpu i ddrafftio&#8217;r erthygl hon.<\/p>\n\n\n\n<p>\n\n\n\n<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n\n\n\n<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\n<\/div>\n\n\n<\/div>\n<p><!-- \/wp:post-content --><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nid ein gwynt ni yw hi; sut y cafodd Cymru ei gadael allan o&#8217;i dyfodol ynni ei hun Y M\u00f4r Celtaidd; p\u0175er, elw a phosibiliadau Ar 19 Mehefin 2025, cyhoeddodd Yst\u00e2d y Goron &#8211; yn Saesneg yn unig &#8211; yr hyn y mae&#8217;n ei alw&#8217;n &#8220;ffin newydd&#8221; mewn datblygu gwynt alltraeth y DU, gan bartneru [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7282,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"wp-custom-template-blog-post-with-cover-shot-cymraeg","format":"standard","meta":{"_crdt_document":"","inline_featured_image":false,"activitypub_content_warning":"","activitypub_content_visibility":"","activitypub_max_image_attachments":3,"activitypub_interaction_policy_quote":"anyone","activitypub_status":"federated","footnotes":""},"categories":[135,131,168],"tags":[353,352],"class_list":["post-7286","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-barn","category-seilwaith","category-ynni-adnewyddol-seilwaith","tag-ynni-gwynt","tag-ystad-y-goron"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7286","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7286"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8009,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7286\/revisions\/8009"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}