{"id":8829,"date":"2026-03-17T13:42:27","date_gmt":"2026-03-17T13:42:27","guid":{"rendered":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wales-infrastructure-assessment-2026-water\/"},"modified":"2026-03-17T22:23:08","modified_gmt":"2026-03-17T22:23:08","slug":"dwr26","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/","title":{"rendered":"Asesiad Seilwaith Cymru 2026 \u2013 Dwr"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-cover alignfull is-light\" style=\"min-height:556px;aspect-ratio:unset;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"2560\" height=\"1707\" class=\"wp-block-cover__image-background wp-image-8528 size-full\" alt=\"\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-scaled.jpg\" data-object-fit=\"cover\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-scaled.jpg 2560w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-300x200.jpg 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-768x512.jpg 768w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-2048x1365.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><span aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-cover__background has-background-dim-0 has-background-dim\" style=\"background-color:#878e84\"><\/span><div class=\"wp-block-cover__inner-container is-layout-constrained wp-block-cover-is-layout-constrained\">\n<p class=\"has-text-align-center has-large-font-size wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-a1727f98 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-center is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-20959078 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/AFBWYNTIAU-AR-SEILWAITH-Y-SECTOR-DWR-CRYNODEB-GWEITHREDOL.pdf\">Lawrlwytho Crynodeb D\u0175r pdf<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Safbwyntiau-ar-Seilwaith-y-Sector-Dwr.pdf\">Lawrlwytho Adroddiad D\u0175r pdf<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-f56f613f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"padding-right:var(--wp--preset--spacing--40);padding-left:var(--wp--preset--spacing--40);flex-basis:20%\">\n<div class=\"wp-block-group has-background is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-682a1295 wp-block-group-is-layout-constrained wp-container-1 is-position-sticky block-visibility-hide-small-screen\" style=\"background-color:#fafafa;padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px\">\n<div style=\"height:21px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<nav aria-label=\"Table of Contents\" class=\"wp-block-table-of-contents has-medium-font-size\"><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#cyflwyniad\">Cyflwyniad<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#trosolwg-o-r-sector-dwr\">Trosolwg o\u2019r sector d\u0175r<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#pwyslais-yr-adroddiad-hwn\">Pwyslais yr adroddiad hwn<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#mewnbwn-rhanddeiliaid\">Mewnbwn rhanddeiliaid<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#tybiaethau\">Tybiaethau<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#strwythur-yr-adroddiad-hwn\">Strwythur yr adroddiad hwn<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#cefndir-a-chyd-destun\">Cefndir a Chyd-destun<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#pam-mae-r-sector-yn-bwysig-i-gymru\">Pam mae\u2019r sector yn bwysig i Gymru?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#perthynas-a-natur\">Perthynas \u00e2 natur<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#beth-sy-n-llunio-r-sector-heddiw\">Beth sy\u2019n llunio\u2019r sector heddiw?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#pwy-sy-n-gyfrifol\">Pwy sy\u2019n gyfrifol?<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#y-sefyllfa-bresennol-ansawdd-dwr\">Y Sefyllfa Bresennol \u2013 Ansawdd D\u0175r<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#statws-ansawdd-dwr-cyrff-dwr\">Statws ansawdd d\u0175r cyrff d\u0175r<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#niwtraliaeth-maethynnau\">Niwtraliaeth maethynnau<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#y-sefyllfa-bresennol-adnoddau-dwr\">Y Sefyllfa Bresennol \u2013 Adnoddau D\u0175r<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#uchelgais-ar-gyfer-y-dyfodol\">Uchelgais ar gyfer y Dyfodol<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#heriau-r-dyfodol-byrdymor\">Heriau\u2019r Dyfodol \u2013 Byrdymor<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#gwneud-penderfyniadau-seiliedig-ar-ddalgylchoedd\">Gwneud Penderfyniadau Seiliedig ar Ddalgylchoedd<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#ansawdd-dwr\">Ansawdd D\u0175r<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#adnoddau-dwr\">Adnoddau D\u0175r<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#heriau-r-dyfodol-y-tymor-canolig-i-r-hirdymor\">Heriau\u2019r Dyfodol \u2013 y Tymor Canolig i\u2019r Hirdymor<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#water-quality-1\">Ansawdd D\u0175r<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#water-resources-1\">Adnoddau D\u0175r<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#heriau-allweddol-a-r-camau-nesaf\">Heriau Allweddol a\u2019r Camau Nesaf<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#themau-trawsbynciol\">Them\u00e2u trawsbynciol<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/dwr26\/#monitro-cynnydd\">Monitro Cynnydd<\/a><\/li><\/ol><\/nav>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"border-width:1px;padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60);flex-basis:60%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\" style=\"font-size:32px\"><strong>Asesiad Seilwaith Cymru 2026<br>D\u0175r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"cyflwyniad\" class=\"wp-block-heading\"><a>Cyflwyniad<\/a><\/h4>\n\n\n\n<h5 id=\"trosolwg-o-r-sector-dwr\" class=\"wp-block-heading\">Trosolwg o\u2019r sector d\u0175r<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r heriau sy\u2019n wynebu\u2019r sector d\u0175r yn gysylltiedig \u00e2\u2019r canlynol yn nodweddiadol:<br>\u2022 Effeithiau rhy ychydig o lawiad a\/neu dd\u0175r wedi\u2019i storio, gan arwain at broblemau sychder, cyflenwad d\u0175r a phrinder d\u0175r<br>\u2022 Effeithiau gormod o lawiad ar unwaith gan arwain at ddinistr llifogydd<br>\u2022 Problemau ansawdd d\u0175r.<br><br>Mae\u2019r holl broblemau hyn yn arwain at oblygiadau i iechyd y cyhoedd ac effeithiau ar natur. Mae\u2019r problemau hyn i gyd mewn perygl o gael eu gwaethygu hefyd gan newid hinsawdd, patrymau tywydd sy\u2019n newid a dirywiad cysylltiedig i dirweddau naturiol, a bydd yr heriau hyn yn troi\u2019n fwy dybryd wrth i dymereddau cyfartalog barhau i gynyddu ac i batrymau tywydd newid yn sgil digwyddiadau storm cynyddol.<br><br>At ddibenion y comisiwn hwn, diffiniwyd bod y sector d\u0175r yn cynnwys tri phrif faes (ac mae\u2019r astudiaeth hon yn canolbwyntio ar y ddau gyntaf yn unig):<br>\u2022 Adnoddau d\u0175r &#8211; mae\u2019r adroddiad hwn yn ystyried y perygl posibl y bydd \u2018rhy ychydig\u2019 o dd\u0175r yng Nghymru yn y blynyddoedd i ddod ac yn nodi problemau a heriau yn y dyfodol o ran sicrhau cyflenwad d\u0175r gwydn.<br>\u2022 Ansawdd d\u0175r \u2013 mae\u2019r adroddiad hwn yn ystyried ansawdd d\u0175r a chyrff d\u0175r yng Nghymru ac yn ystyried y problemau a\u2019r heriau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 hyn.<br>\u2022 Rheoli llifogydd ac erydu arfordirol \u2013 ymdrin ag achosion o \u2018ormod\u2019 o dd\u0175r, yn arwain at lifogydd. Mae hwn yn amlwg yn bwnc allweddol i Gymru ond o ystyried cyhoeddiad diweddar CSCC ar \u2018Meithrin y Gallu i Wrthsefyll Llifogydd yng Nghymru erbyn 2050\u2019 , cytunwyd na fyddai\u2019r astudiaeth hon yn canolbwyntio ar reoli llifogydd ac erydu arfordirol.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"pwyslais-yr-adroddiad-hwn\" class=\"wp-block-heading\">Pwyslais yr adroddiad hwn<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gan ganolbwyntio ar y sector d\u0175r yng Nghymru ac ar broblemau ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r yn benodol, diben yr adroddiad hwn yw:<br>\u2022 Asesu ac esbonio\u2019r problemau allweddol presennol sy\u2019n effeithio ar ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r yng Nghymru<br>\u2022 Nodi anghenion, problemau, heriau a risgiau\u2019r dyfodol ac effaith neu ganlyniadau posibl y risgiau hyn i Gymru (gan wneud hynny drwy lens Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol)<br>\u2022 Nodi materion o flaenoriaeth sydd o\u2019r arwyddoc\u00e2d mwyaf hollbwysig i Gymru<br>\u2022 Llywio Comisiynwyr y dyfodol ar y problemau a\u2019r heriau allweddol y gallent eu hystyried fel blaenoriaeth ar gyfer camau gweithredu a datblygiad yn ystod tymor nesaf y Senedd.<br>\u2022 Data presennol i roi tystiolaeth o gyflwr ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r ledled Cymru nawr ac i\u2019r dyfodol, i alluogi perfformiad i gael ei fonitro ar draws y sector hwn yn y dyfodol.<br><br>Mae\u2019n bwysig nodi y bwriedir i\u2019r adroddiad hwn gynnig trosolwg lefel uchel o\u2019r problemau ar draws y sector ac i dynnu sylw at y rhai a fydd yn bwysig i Lywodraeth Cymru eu hystyried ymhellach. Cwmpas yr astudiaeth oedd darparu naratif a throsolwg o\u2019r problemau yn seiliedig ar brofiad y sector, prif wybodaeth a oedd ar gael yn rhwydd a chyda mewnbwn wedi\u2019i dargedu gan randdeiliaid allweddol. Nid oedd y cwmpas yn caniat\u00e1u ymchwil sylfaenol na dadansoddiad manwl o ddata presennol. Cwblhawyd yr ymchwil yn ystod 2025, ac mae&#8217;r ddogfen yn cyflwyno&#8217;r sefyllfa ar y pryd. Dylid nodi y cynhaliwyd llawer o\u2019r astudiaeth hon cyn cyhoeddi adroddiad y Comisiwn D\u0175r Annibynnol (a adnabyddir fel adroddiad Cunliffe).<br><br>Yn unol ag uchelgeisiau a chylch gwaith cyffredinol CSCC, mae\u2019r adroddiad hwn yn cymryd golwg hirdymor ar ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r. Yn gyffredinol, mae\u2019n ystyried yr amserlenni canlynol :<br>\u2022 Byrdymor &#8211; 5-15 mlynedd i\u2019r dyfodol, felly\u2019n edrych y tu hwnt i dymor nesaf y Senedd ond o fewn amserlen y rhan fwyaf o gynlluniau a pholis\u00efau presennol, gan gynnwys Cymru\u2019r Dyfodol: y Cynllun Cenedlaethol 2040<br>\u2022 Tymor canolig &#8211; 15 &#8211; 50 mlynedd i\u2019r dyfodol, i alluogi blaengynllunio ac i helpu i lunio dealltwriaeth y tu hwnt i orwelion polisi presennol i ystyried y problemau a\u2019r heriau sylweddol tebygol nesaf.<br>\u2022 Hirdymor &#8211; 50 \u2013 80 mlynedd i\u2019r dyfodol ond gan gydnabod yr anawsterau a\u2019r agweddau ansicr ynghylch meddwl hirdymor iawn, mae hwn yn destun pwyslais ysgafnach. Fodd bynnag, mae pwysigrwydd safbwynt hirdymor o ran helpu i sicrhau\u2019r camau yr ydym ni\u2019n eu cymryd ar draws y sector yn y byrdymor wedi\u2019u hysbysu\u2019n briodol, yn wydn ac mae paratoadau ar gyfer y dyfodol wedi\u2019u cydnabod.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"mewnbwn-rhanddeiliaid\" class=\"wp-block-heading\">Mewnbwn rhanddeiliaid<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"> Er mwyn i\u2019r trosolwg hwn o\u2019r sefyllfa bresennol a heriau\u2019r dyfodol gael ei hysbysu gan brofiad gwirioneddol rhanddeiliaid yn gweithio ar draws y sector, cynhaliwyd dau weithdy ar-lein, fel a ganlyn:<br><br>\u2022 15 Gorffennaf 2025 \u2013 Gweithdy ansawdd d\u0175r<br>\u2022 16 Gorffennaf 2025 \u2013 Gweithdy adnoddau d\u0175r.<br><br>Mae gwybodaeth a gafwyd o\u2019r sesiynau hyn wedi hysbysu\u2019r naratif drwy gydol yr adroddiad hwn.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"tybiaethau\" class=\"wp-block-heading\">Tybiaethau<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Seiliwyd yr adolygiad hwn ar gyfres o dybiaethau eang ynghylch sut y gallai Cymru\u2019r dyfodol edrych, i gynorthwyo gyda dealltwriaeth o\u2019r amserlen tymor hwy, ac i sicrhau bod y pum adroddiad Safbwyntiau ar Seilwaith yn gyson. Mae\u2019r tybiaethau wedi\u2019u seilio ar ffynonellau cyhoeddedig sefydledig a bwriedir iddynt gynnig canllaw lefel uchel ac i helpu i fframio syniadau am faint y newid ledled Cymru:<br><br>\u2022 Bydd newid hinsawdd yn cael effeithiau trawsbynciol yng Nghymru. Er enghraifft, mae amcanestyniadau presennol o\u2019r sefyllfa waethaf bosibl yn rhagweld cynnydd i dymheredd o 3.8 i 6.8\u00b0c yn yr haf erbyn 2070; rhagwelir newidiadau sylweddol i natur dymhorol eithafion tywydd, \u00e2 chynnydd sylweddol i lawiad trwm yr awr ; a chynnydd i lefel y m\u00f4r rhwng 22cm a 28cm yng Nghaerdydd .<br>\u2022 Mae Cymru wedi gwneud cynnydd tuag at leihau allyriadau. Fodd bynnag, ystyrir bod y newidiadau hyn wedi digwydd oherwydd \u2018buddugoliaethau hawdd\u2019 yn y sector ynni a diwydiant. Bydd gostyngiadau pellach sylweddol wedi cael eu sicrhau trwy gau Gwaith Dur Port Talbot yn 2024. Fodd bynnag, mae angen newid sylweddol i gyflymu gostyngiadau pellach i allyriadau yn unol \u00e2 Chyllidebau Carbon Cymru, a nodwyd pryder nad yw\u2019r newidiadau hyn yn digwydd ar gyfradd ddigon cyflym .<br>\u2022 Defnydd o ynni &#8211; amcanestynnir y bydd galw Cymru am drydan yn dyblu o leiaf ac o bosibl yn treblu erbyn 2050 .<br>\u2022 Rhagwelir y bydd poblogaeth yn cynyddu yng Nghymru dros y byrdymor \u2013 tymor canolig, ac amcanestynnir cynnydd o 5.9% erbyn canol 2032 a chynnydd o 10.3% erbyn 2047 . Bydd y cynnydd hwn yn cael ei ysgogi gan fudo, \u00e2 newid naturiol yn negyddol dros yr un cyfnod o amser.<br>\u2022 Proffil oedran \u2013 Disgwylir i nifer y bobl yng Nghymru sy\u2019n h\u0177n na 65 oed gynyddu 19.6% erbyn 2032 yn y byrdymor a bydd dros 1 filiwn erbyn 2060 .<br>\u2022 O ran datblygu economaidd, mae rhagolygon tymor hwy yn nodi\u2019r heriau a wynebir gan gynhyrchiant cymharol wan o gymharu \u00e2 rhannau eraill o\u2019r DU. Bydd heriau o ran cynhyrchiant yn cael eu gwaethygu gan boblogaeth sy\u2019n heneiddio. Ystyrir bod patrymau gweithio sy\u2019n newid a diwydiannau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg yn deillio o arloesi technegol yn creu cyfleoedd a heriau .<br>\u2022 Mae natur a bioamrywiaeth yng Nghymru o dan fygythiad. Bydd newidiadau i\u2019r ffordd yr ydym yn rheoli tir yng Nghymru ar y cyd ag effeithiau newid hinsawdd yn parhau i effeithio ar natur yn y dyfodol ac yn gofyn am gamau trawsnewidiol i fynd i\u2019r afael \u00e2 nhw .<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"strwythur-yr-adroddiad-hwn\" class=\"wp-block-heading\">Strwythur yr adroddiad hwn<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn dilyn y cyflwyniad hwn, mae\u2019r ddogfen Safbwyntiau ar Seilwaith hon yn mabwysiadu\u2019r strwythur canlynol:<br><br>\u2022 Mae Pennod 2 yn cyflwyno\u2019r cefndir a\u2019r cyd-destun<br>\u2022 Mae Penodau 3 a 4 yn ymchwilio i\u2019r sefyllfa bresennol yn y sector, gan geisio sefydlu llinell sylfaen.<br>\u2022 Mae Pennod 5 yn ystyried sut y gallai\u2019r weledigaeth ar gyfer ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r edrych<br>\u2022 Mae Pennod 6 yn edrych ar heriau\u2019r dyfodol ar draws y sectorau hyn yn y byrdymor<br>\u2022 Mae Pennod 7 yn ystyried heriau tymor canolig i dymor hwy<br>\u2022 Mae Pennod 8 yn crynhoi\u2019r heriau allweddol ac yn nodi camau pwysig nesaf<br>\u2022 Mae Pennod 9 yn ystyried sut y gellir monitro cynnydd dros amser.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"cefndir-a-chyd-destun\" class=\"wp-block-heading\"><a>Cefndir a Chyd-destun<\/a><\/h4>\n\n\n\n<h5 id=\"pam-mae-r-sector-yn-bwysig-i-gymru\" class=\"wp-block-heading\">Pam mae\u2019r sector yn bwysig i Gymru?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r Strategaeth Dd\u0175r i Gymru a gyhoeddwyd yn 2015 gan Lywodraeth Cymru yn cydnabod mai \u201cD\u0175r yw un o\u2019n hasedau naturiol pwysicaf, ac mae\u2019n rhan hollbwysig o ddiwylliant, treftadaeth a hunaniaeth genedlaethol Cymru. Mae\u2019n ffurfio ein hamgylchedd a\u2019n tirweddau naturiol, mae\u2019n rhoi ymdeimlad o le i ni yn y mynyddoedd, y dyffrynnoedd a\u2019r arfordir ac mae\u2019n gartref i fywyd gwyllt amrywiol Cymru. Mae\u2019n darparu sail i ddatblygiad economaidd, gan gynnwys cyflenwadau ynni a thwristiaeth. Mae cael mynediad at dd\u0175r gl\u00e2n, a chyflenwadau cydnerth hefyd yn rhan hollbwysig o gynnal iechyd a lles pawb sy\u2019n byw, yn gweithio ac yn ymweld \u00e2 Chymru.\u201d Mae\u2019r Strategaeth yn cyflwyno cyfeiriad polisi hirdymor sydd \u00e2\u2019r nod o sicrhau bod gan Gymru ddull mwy integredig a chynaliadwy o reoli d\u0175r a gwasanaethau cysylltiedig.<br><br>Mae pwysigrwydd d\u0175r fel adnodd sy\u2019n cael ei reoli\u2019n dda hefyd yn cael ei danlinellu gan adroddiad diweddar y Comisiwn D\u0175r Annibynnol (adolygiad Cunliffe ) sy\u2019n cydnabod yr angen hanfodol am system dd\u0175r sy\u2019n wydn yn erbyn pwysau a heriau\u2019r dyfodol ac yn cefnogi twf economaidd.<br><br>Mae ansawdd d\u0175r yn eithriadol o bwysig i Gymru. Fe wnaeth Papur Ymchwil y Senedd, Ansawdd D\u0175r yng Nghymru (Awst 2023) gydnabod \u201cMae ansawdd d\u0175r \u2026yn hanfodol i iechyd, yr economi a\u2019r amgylchedd, yn ogystal \u00e2\u2019n gallu i fwynhau byd natur\u201d. Yn ei hanfod, mae hyn yn cydnabod na all cymdeithas weithredu\u2019n iawn heb gyflenwad sicr o dd\u0175r yfed diogel, ac mae\u2019r perygl o frigiad o achosion o glefyd yn cynyddu.<br><br>Mae amgylchedd dd\u0175r iach yn hanfodol gan ei bod yn sicrhau mynediad dibynadwy at dd\u0175r gl\u00e2n ar gyfer yfed, glanweithdra, amaethyddiaeth, a diwydiant, sy\u2019n diogelu iechyd y cyhoedd, yn cefnogi gweithgareddau economaidd, ac yn cynnal ecosystemau iach. Heb amgylchedd d\u0175r iach, mae cymunedau yn wynebu peryglon cynyddol o glefyd, diffyg diogeledd bwyd, a dirywiad amgylcheddol, sy\u2019n eu gwneud yn sylfaen hanfodol ar gyfer datblygu cynaliadwy a gwydnwch yn erbyn newid hinsawdd a thrychinebau.<br><br>Mae Tablau 2.1 a 2.2 yn cynnig trosolwg o sut mae\u2019r sector d\u0175r yn ei gyfanrwydd, ac adnoddau d\u0175r ac ansawdd d\u0175r yn benodol, yn hanfodol lesiant a llwyddiant cyffredinol Cymru, gan gyfeirio at y saith nod (Tabl 2.1) a\u2019r pum dull o weithio (Tabl 2.2) a gyflwynir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol (Cymru).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Tabl 2.1 &#8211; Cyfraniad y sector d\u0175r at y nodau llesiant<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Nod llesiant<\/strong><\/td><td><strong>Cyfraniad y sector hwn<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Cymru lewyrchus<\/td><td>Mae d\u0175r yn cefnogi\u2019r economi trwy ddarparu cyflenwad dibynadwy ar gyfer cartrefi, busnesau, amaethyddiaeth, a diwydiannau, gan alluogi twf economaidd cynaliadwy a chreu swyddi. Mae cyflenwadau d\u0175r fforddiadwy, gl\u00e2n a dibynadwy yn bwysig.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru gydnerth<\/td><td>Mae systemau d\u0175r iach ac atebion seiliedig ar natur yn cynorthwyo\u2019r gwaith o adfer ecosystemau naturiol ac yn helpu Cymru i addasu i heriau fel newid hinsawdd, llifogydd, a sychder. Mae cyflenwadau gwydn wedi\u2019u cynllunio \u00e2\u2019r hirdymor mewn golwg yn sylfaen i weithrediad cymdeithas.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru iachach<\/td><td>Mae d\u0175r gl\u00e2n a diogel yn hanfodol ar gyfer iechyd y cyhoedd, hylendid, a llesiant; mae rheoli d\u0175r gwastraff yn effeithiol yn atal clefydau ac yn diogelu cymunedau.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru sy\u2019n fwy cyfartal<\/td><td>Mae mynediad teg at dd\u0175r yn sicrhau bod gan bob cymuned, gan gynnwys grwpiau agored i niwed, wasanaethau d\u0175r a glanweithdra fforddiadwy a dibynadwy.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru o gymunedau cydlynus<\/td><td>Mae seilwaith d\u0175r (fel amddiffynfeydd rhag llifogydd a chronfeydd d\u0175r) yn cryfhau cymunedau, yn cefnogi hamdden, ac yn meithrin cysylltiadau cymdeithasol. Heb y nodweddion hyn, bydd cymunedau yn dioddef o effeithiau llifogydd ac erydu arfordirol.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru \u00e2 diwylliant bywiog lle mae\u2019r Gymraeg yn ffynnu<\/td><td>Mae afonydd, llynnoedd, ac arfordiroedd iach a deniadol yn ganolog i dreftadaeth, hamdden, a hunaniaeth Cymru.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru sy\u2019n gyfrifol ar lefel fyd-eang<\/td><td>Mae rheoli d\u0175r yn gynaliadwy yn lleihau effaith amgylcheddol Cymru, yn cefnogi gweithredu byd-eang ar newid hinsawdd, ac yn hybu defnydd cyfrifol o adnoddau naturiol a rennir.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Tabl 2.2 Cyfraniad d\u0175r at y pum dull o weithio<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Dull o Weithio<\/strong><\/td><td><strong>Cyfraniad y sector hwn<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Hirdymor<\/td><td>Bwriedir i fuddsoddiadau mewn rheoli seilwaith a dalgylchoedd d\u0175r sicrhau cyflenwadau d\u0175r cynaliadwy, dibynadwy ac ecosystemau iach ar gyfer cenedlaethau\u2019r dyfodol, gan gefnogi nodau addasu i\u2019r hinsawdd a bioamrywiaeth.<\/td><\/tr><tr><td>Atal<\/td><td>Mae mesurau fel rheoli llygredd, rheoli galw, a rheoli llifogydd yn naturiol yn lleihau\u2019r perygl o ddirywiad amgylcheddol a phrinder d\u0175r, a bydd adfer gwlyptiroedd a chynefinoedd glannau\u2019r afon yn helpu i atal problemau yn y dyfodol.<\/td><\/tr><tr><td>Integreiddio<\/td><td>Mae mentrau sector d\u0175r wedi\u2019u cysoni i sicrhau manteision lluosog, gan sicrhau bod rheoli d\u0175r, adfer natur, gwydnwch cymunedol, ac addasu i\u2019r hinsawdd yn cefnogi ac yn atgyfnerthu ei gilydd. Mae\u2019r dull integredig hwn yn gwella adferiad ecosystemau, yn cryfhau llesiant cymunedol, ac yn cyfrannu at wydnwch hirdymor pobl a natur yng Nghymru.<\/td><\/tr><tr><td>Cydweithio<\/td><td>Mae partneriaeth rhwng rhanddeiliaid sy\u2019n rhan o\u2019r sector d\u0175r yn sicrhau bod dulliau cydgysylltiedig yn cael eu cynnig ac y gall ymyriadau ystyrlon ddod i\u2019r amlwg.<\/td><\/tr><tr><td>Cynnwys<\/td><td>Mae ymgysylltu \u00e2 rhanddeiliaid a\u2019r gymuned yn sicrhau bod atebion rheoli d\u0175r yn adlewyrchu blaenoriaethau a gwybodaeth lleol, ac yn cefnogi cyfranogiad y cyhoedd mewn ymdrechion adfer a gwarchod afonydd.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h5 id=\"perthynas-a-natur\" class=\"wp-block-heading\">Perthynas \u00e2 natur<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae CSCC wedi ymrwymo i roi llais ffurfiol i natur mewn penderfyniadau seilwaith, fel yr argymhellir yn eu dogfen Meithrin y Gallu i Wrthsefyll Llifogydd yng Nghymru erbyn 2050 o 2024 (argymhelliad 3). Diben hyn yw trin ecosystemau fel rhanddeiliaid allweddol yn y broses o wneud penderfyniadau am seilwaith. Nod y camau hyn yw gwella gwydnwch hirdymor, cydnabod Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol, a chysoni seilwaith ag adfer bioamrywiaeth ac addasu i\u2019r hinsawdd.<br><br>Mae d\u0175r a\u2019r amgylchedd naturiol wedi\u2019u cydblethu\u2019n sylfaenol. Mae d\u0175r yn hanfodol ar gyfer yr amgylchedd naturiol, ac mae\u2019r amgylchedd yn rhan graidd o\u2019r cylch d\u0175r. Mae llawer o gynefinoedd pwysig yn ddyfrol neu\u2019n dibynnu ar dd\u0175r, mae bod \u00e2 d\u0175r o ansawdd da ar gael yn hanfodol ar gyfer iechyd yr ecosystemau hyn. Yn yr un modd, mae d\u0175r ffres o ansawdd da yn dibynnu ar amgylchedd naturiol iach sy\u2019n gweithio. Mae\u2019r amgylchedd yn cyflenwi glawiad, yn hidlo d\u0175r ac yn darparu lle storio, ynghyd \u00e2 gwasanaethau ecosystemau eraill sy\u2019n allweddol i fywyd a gwareiddiad dyno. Mae gweithgareddau dynol yn tarfu ar y cylch d\u0175r ac yn peryglu effeithiolrwydd manteision gwasanaethau ecosystemau i dd\u0175r, ac mae enghreifftiau o effeithiau ar yr amgylchedd d\u0175r yn cynnwys:<br><br>\u2022 Mae arwynebau caled a chywasgu yn lleihau ymdreiddiad, gan gynyddu d\u0175r ffo ac erydiad pridd, a lleihau\u2019r gallu i storio a hidlo d\u0175r yn naturiol.<br>\u2022 Mae tynnu d\u0175r yn lleihau llifau a lefelau d\u0175r mewn cyrff d\u0175r, gan arwain at golli cynefin, mwy o grynodiad llygredd, a gwanhau gwydnwch naturiol yn erbyn sychder.<br>\u2022 Mae rhoi cemegau ar arwynebau a gollwng d\u0175r gwastraff yn cynyddu llygredd ac yn lleihau ansawdd d\u0175r mewn cyrff d\u0175r.<br>\u2022 Mae sythu afonydd yn cynyddu cyflymderau gan achosi llifogydd ac erydiad.<br><br>Mae rheoli d\u0175r yn arwain at rai manteision cadarnhaol i\u2019r amgylchedd. Mae d\u0175r yn cael ei storio i ddarparu adnoddau d\u0175r at ddefnydd y cyhoedd, ac mae storfeydd hyn yn aml yn cael eu defnyddio i gynyddu llifau mewn cyrsiau d\u0175r, gan gynyddu llifau yn yr haf, sy\u2019n cefnogi\u2019r amgylchedd d\u0175r. Yn yr un modd, mae gollyngiadau o weithfeydd trin d\u0175r gwastraff yn darparu llifau sylfaenol ar gyfer cyrsiau d\u0175r.<br><br>Dylid rheoli effeithiau ar dd\u0175r i sicrhau bod yr effeithiau ar yr amgylchedd naturiol cyn lleied \u00e2 phosibl a\u2019u bod yn cael eu lliniaru. Mae gweithgareddau rheoli d\u0175r penodol, fel tynnu o\u2019r cyflenwad d\u0175r a rheoli d\u0175r gwastraff, wedi\u2019u rheoleiddio a cheir prosesau llym i\u2019w dilyn i ddeall a lliniaru unrhyw effeithiau niweidiol. Fodd bynnag, mae llawer o weithgareddau yn cael effaith ar dd\u0175r, sy\u2019n golygu bod yn rhaid cyfaddawdu neu efallai na fydd unrhyw broses reoleiddio y gellir asesu effeithiau a gweithredu mesurau lliniaru drwyddi. Er enghraifft, nid yw d\u0175r wyneb ffo wedi\u2019i reoleiddio fel rheol, er ei fod yn aml yn cynnwys lefelau uchel o lygryddion, gan gynnwys maethynnau o dir amaeth a sylweddau gwenwynig o briffyrdd. Mae newidiadau diweddar wedi arwain at rywfaint o welliant, er enghraifft mae maethynnau amaethyddol bellach yn cael eu rheoleiddio\u2019n well trwy Reoliadau Rheoli Llygredd Amaethyddol 2021.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"beth-sy-n-llunio-r-sector-heddiw\" class=\"wp-block-heading\">Beth sy\u2019n llunio\u2019r sector heddiw?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1.1.1&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ysgogir y sector d\u0175r gan amrywiaeth o ddeddfwriaeth a pholisi ar wahanol lefelau, fel y crynhoir yn Nhabl 2.3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><strong>Tabl 2.3 Cyd-destun \u2013 deddfwriaeth, polisi a chynlluniau<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td>Categori<\/td><td>Polisi\/deddfwriaeth<\/td><td>Perthnasedd i\u2019r adolygiad sector hwn<\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td rowspan=\"2\">Rhyngwladol<\/td><td>Cyfarwyddeb Fframwaith D\u0175r 2017<\/td><td>Rheoliadau\u2019r Amgylchedd D\u0175r (Y Gyfarwyddeb Fframwaith D\u0175r) (Cymru a Lloegr) 2017 (\u2018WFD 2017\u2019), yw\u2019r prif fecanwaith ar gyfer asesu a rheoli\u2019r amgylchedd d\u0175r yng Nghymru. Maent yn trosi ac yn gweithredu safonau ansawdd d\u0175r o Gyfarwyddeb Fframwaith D\u0175r 2000 yr UE (\u2018EU WFD\u2019) ac yn cyflwyno dyletswyddau statudol ar Weinidogion Cymru i atal dirywiad a gwella pob corff d\u0175r i \u2018statws da\u2019 erbyn 2027.<\/td><\/tr><tr><td>Cyfarwyddeb Trin D\u0175r Gwastraff Trefol 1991 (diwygiwyd yn 2025)<\/td><td>Mae Cyfarwyddeb Trin D\u0175r Gwastraff Trefol yr UE, a fabwysiadwyd yn 1991 (diwygiwyd yn 2025) yn pennu rheolau ar gyfer casglu, trin, a gollwng d\u0175r gwastraff trefol i ddiogelu ansawdd d\u0175r ac iechyd dynol.<\/td><\/tr><tr><td>&nbsp;<\/td><td>Cyfarwyddeb Cynefinoedd yn y DU<\/td><td>Mabwysiadwyd Cyfarwyddeb Cynefinoedd yr UE (Cyfarwyddeb Cyngor 92\/43\/EEC) yn y DU gyntaf ym 1994, a bellach o dan <em>Reoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau 2017 <\/em>(ar gyfer Cymru a Lloegr). Mae\u2019n dynodi ac yn gwarchod Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACAau) ac Ardaloedd Gwarchodaeth Arbennig (AGAau). Modd o sicrhau bod y Gyfarwyddeb Cynefinoedd yn cael ei bodloni lle gallai datblygiadau newydd niweidio safleoedd dynodedig yw Niwtraliaeth Maethynnau.<\/td><\/tr><tr><td rowspan=\"3\">Cymru a Lloegr<\/td><td>Deddf y Diwydiant D\u0175r 1991<\/td><td>Yn nodi prif bwerau a dyletswyddau\u2019r cwmn\u00efau d\u0175r a charthffosiaeth a\u2019u rheoleiddwyr yng Nghymru a Lloegr.<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Adnoddau D\u0175r 1991<\/td><td>Yn nodi sut mae adnoddau d\u0175r yng Nghymru a Lloegr yn cael eu rheoli a\u2019u diogelu.<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r 2010<\/td><td>Yn gwella gwaith rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yng Nghymru a Lloegr trwy greu strategaeth genedlaethol (un i Gymru ac un i Loegr) a neilltuo Awdurdodau Llifogydd Lleol Arweiniol (LLFAs) i reoli perygl llifogydd lleol. Mae\u2019n cynnwys Atodlen 3 sy\u2019n darparu pwerau i LLFAs gymeradwyo a mabwysiadu Draenio Cynaliadwy mewn datblygiadau newydd<\/td><\/tr><tr><td>&nbsp;<\/td><td>Cynllun Adnoddau D\u0175r Rhanbarthol Water Resources West<\/td><td>Mae\u2019r cynllun hwn ar gyfer adnoddau d\u0175r yn rhanbarth Gorllewin Lloegr, ac mae HD a D\u0175r Cymru yn aelodau o\u2019r gr\u0175p hwn, gan eu bod yn cyflenwi cwsmeriaid yn yr ardal hon.<\/td><\/tr><tr><td rowspan=\"5\">Cymru<\/td><td>Cynlluniau Rheoli Basn Afon<\/td><td>Yn ofynnol o dan Reoliadau WFD 2017, mae Cynlluniau Rheoli Basn Afon yn nodi amcanion a chamau gweithredu amgylcheddol penodol i ardaloedd lleol i ddiogelu a gwella\u2019r amgylchedd d\u0175r. Caiff y rhain ei diweddaru bob chwe blynedd. Ceir tri Chynllun Rheoli Basn Afon sy\u2019n cwmpasu Cymru &#8211; Afon Dyfrdwy, Gorllewin Cymru ac Afon Hafren.<\/td><\/tr><tr><td>Gwella Ansawdd Elifiant ac Ansawdd Afonydd: Cynllun Gweithredu<\/td><td>Yn nodi\u2019r mesurau y bydd D\u0175r Cymru, Hafren Dyfrdwy (HD) a Cyfoeth Naturiol Cymru yn eu cymryd i leihau gorlif storm, i wella ansawdd d\u0175r, ac i gyfathrebu\u2019n well gyda\u2019r cyhoedd am ansawdd d\u0175r.<\/td><\/tr><tr><td>Rheoliadau Rheoli Llygredd Amaethyddol 2021<\/td><td>Yn ei gwneud yn ofynnol i ffermydd Cymru weithredu cynlluniau rheoli maethynnau, arferion gwasgaru gwrtaith a thail cynaliadwy, a safonau storio tail a silwair i atal llygredd d\u0175r.<\/td><\/tr><tr><td>Cynlluniau Rheoli Adnoddau D\u0175r<\/td><td>Wedi\u2019u paratoi gan gwmn\u00efau d\u0175r Cymru, D\u0175r Cymru a HD. Mae\u2019r cynlluniau hyn yn rhagweld cyflenwad d\u0175r a galw am dd\u0175r dros gyfnod o 25 mlynedd, gan lywio buddsoddiadau yn y dyfodol a sicrhau diogeled d\u0175r hirdymor.&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Cynlluniau Sychder<\/td><td>Yn rhoi manylion y strategaethau a\u2019r gweithdrefnau gweithredu y bydd cwmn\u00efau d\u0175r yn eu defnyddio i reoli cyflenwadau yn ystod amodau sychder.<\/td><\/tr><tr><td>&nbsp;<\/td><td>Cynllun Rheoli Draenio a D\u0175r Gwastraff<\/td><td>Wedi\u2019i baratoi gan gwmn\u00efau d\u0175r Cymru, D\u0175r Cymru a HD. Mae\u2019r cynlluniau hyn yn rhagweld gofynion d\u0175r gwastraff dros gyfnod o 25 mlynedd, gan lywio buddsoddiadau\u2019r dyfodol.&nbsp;<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h5 id=\"pwy-sy-n-gyfrifol\" class=\"wp-block-heading\">Pwy sy\u2019n gyfrifol?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae cyfrifoldebau am reoli ansawdd d\u0175r a chyflenwad\/ adnoddau d\u0175r yng Nghymru wedi\u2019u rhannu ar draws lywodraeth, cwmn\u00efau d\u0175r a rheoleiddwyr fel y nodir yn Nhabl 2.3. Nodir y bydd yr Adolygiad Cunliffe diweddar yn arwain at rai newidiadau i gyfrifoldebau. Mae Tabl 2.3 yn nodi\u2019r sefyllfa bresennol ar ddiwedd 2025.<br><br>Fe wnaeth Deddf Llywodraeth Cymru 2006, a\u2019r Ddeddf Cymru 2017 ddilynol, ddatganoli pwerau cysylltiedig \u00e2 d\u0175r i\u2019r Senedd, gan gynnwys cyflenwad d\u0175r, rheoli adnoddau d\u0175r, ansawdd d\u0175r, perygl llifogydd, a charthffosiaeth.<br><br>Y cwmn\u00efau d\u0175r sy\u2019n gyfrifol am ddarparu d\u0175r yfed i gwsmeriaid a thrin d\u0175r gwastraff a gesglir mewn carthffosydd cyhoeddus, yn ogystal \u00e2 rheoli\u2019r seilwaith sy\u2019n ofynnol ar gyfer hyn. Caiff cwmn\u00efau d\u0175r eu rheoleiddio gan Ofwat, Cyfoeth Naturiol Cymru a\u2019r Arolygiaeth D\u0175r Yfed. Mae gan Cyfoeth Naturiol Cymru swyddogaeth gyffredinol hefyd i oruchwylio iechyd yr amgylchedd d\u0175r, gan gynnwys monitro ansawdd d\u0175r a goruchwylio adnoddau d\u0175r.<br><br>Awdurdodau lleol ac awdurdodau priffyrdd sy\u2019n rheoli draenio d\u0175r wyneb. Fel yr awdurdod llifogydd lleol arweiniol, mae awdurdodau lleol yng Nghymru yn mabwysiadu draenio mewn datblygiadau newydd. Mae hyn yn bennaf i reoli perygl llifogydd; fodd bynnag, mae gan y nodweddion hyn fanteision ansawdd d\u0175r hefyd. Awdurdodau lleol yw\u2019r awdurdod priffyrdd lleol sydd \u00e2 chyfrifoldeb am ffyrdd lleol, gan gynnwys y draenio. Nid yw\u2019r swyddogaethau hyn yn cael eu rheoleiddio gan y rheoleiddiwr amgylcheddol.<br><br>Yn ogystal \u00e2\u2019r part\u00efon hyn \u00e2 swyddogaethau ffurfiol o ran rheoli\u2019r amgylchedd d\u0175r, gall perchnogion tir, cynhyrchwyr p\u0175er, cyflenwyr d\u0175r preifat a busnesau dynnu d\u0175r o\u2019r amgylchedd d\u0175r a gollwng i\u2019r amgylchedd.<br><br>Ar y cyfan, mae\u2019r amrywiaeth eang o bart\u00efon sy\u2019n chwarae rhan yn gymhleth ac mae\u2019r cyfrifoldebau yn gorgyffwrdd mewn mannau. Gall hyn wneud rheolaeth gyffredinol y sector yn anodd ei chydgysylltu. Canfuwyd cymhlethdodau tebyg gan CSCC o ran rheoli perygl llifogydd yn adroddiad Meithrin y Gallu i Wrthsefyll Llifogydd yng Nghymru 2050.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tabl 2.4 \u2013 Llywodraethu\u2019r sector d\u0175r (yn 2025)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td>Sefydliad<\/td><td>Cylch gwaith<\/td><td>Swyddogaeth<\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Llywodraeth y DU<\/td><td>Llywodraeth<\/td><td>Mae gan Lywodraeth y DU gyfrifoldeb i sicrhau rheolaeth deg, gynaliadwy, ac sy\u2019n cydymffurfio \u00e2\u2019r gyfraith o adnoddau d\u0175r rhwng Cymru a Lloegr, gan barchu cytundebau datganoli a diogelu buddiannau cymunedau ac amgylcheddau Cymru.<\/td><\/tr><tr><td rowspan=\"2\">Llywodraeth Cymru<\/td><td>Llywodraeth &nbsp; &nbsp; &nbsp;<\/td><td>Mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol am reoli a rheoleiddio adnoddau d\u0175r yng Nghymru, \u00e2 phwerau deddfwriaethol sylweddol i ddatblygu polis\u00efau, i bennu safonau amgylcheddol, i oruchwylio gwasanaethau d\u0175r a d\u0175r gwastraff, ac i sicrhau darpariaeth gynaliadwy a diogel o dd\u0175r i gymunedau Cymru o dan gyfreithiau fel Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016.<\/td><\/tr><tr><td>Awdurdod Priffyrdd (trwy Asiant Cefnffyrdd Gogledd a Chanolbarth Cymru\/De Cymru<\/td><td>Mae gan Lywodraeth Cymru bwerau a chyfrifoldebau deddfwriaethol hefyd i reoli sut mae\u2019r rhwydwaith priffyrdd strategol (sy\u2019n cwmpasu ffyrdd A) yn rhyngweithio ag adnoddau d\u0175r, gan gynnwys sicrhau draenio priodol, atal llygredd, rheoli peryglon llifogydd, a chydymffurfio \u00e2 rheoliadau amgylcheddol i ddiogelu ansawdd d\u0175r ac ecosystemau amgylchynol.<\/td><\/tr><tr><td>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/td><td>Rheoleiddiwr<\/td><td>Mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn rheoleiddio, yn rheoli, ac yn diogelu adnoddau d\u0175r yng Nghymru, gan sicrhau defnydd cynaliadwy, ansawdd d\u0175r, a chydymffurfiad amgylcheddol. Nhw yw\u2019r rheoleiddiwr amgylcheddol ar gyfer cwmn\u00efau d\u0175r a charthffosiaeth ac maent hefyd yn gyfrifol am oruchwylio\u2019r amgylchedd yng Nghymru. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru hefyd yn llunio Cynlluniau Rheoli Basn Afon.<\/td><\/tr><tr><td>Ofwat<\/td><td>Rheoleiddiwr<\/td><td>Ofwat yw\u2019r rheoleiddiwr economaidd ar gyfer y cwmn\u00efau d\u0175r a d\u0175r gwastraff yng Nghymru a Lloegr, gan sicrhau bod cwmn\u00efau yn darparu gwasanaethau dibynadwy, yn diogelu defnyddwyr, ac yn buddsoddi\u2019n gynaliadwy. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y bydd Rheoleiddiwr Ariannol Newydd yn cael ei sefydlu ac yn weithredol erbyn 2030. Mae Ofwat yn gweithio gyda llywodraethau\u2019r DU a Chymru ar weithredu diwygiadau d\u0175r. Tan fod y trefniadau newydd hyn ar waith, bydd Ofwat yn parhau i ysgogi cwmn\u00efau d\u0175r i wella perfformiad a sicrhau\u2019r gwerth mwyaf posibl i gwsmeriaid, cymunedau, a\u2019r amgylchedd.<\/td><\/tr><tr><td>Cwmn\u00efau D\u0175r &#8211;<\/td><td>Cyflenwad d\u0175r Gwastraff d\u0175r &nbsp;<\/td><td>D\u0175r Cymru a Hafren Dyfrdwy yw\u2019r ddau brif gwmni d\u0175r a charthffosiaeth sy\u2019n gweithredu yng Nghymru. Maent yn cynnal ac yn monitro ansawdd y d\u0175r yfed y maent yn ei gyflenwi ac yn trin d\u0175r gwastraff cyn ei ddychwelyd i\u2019r amgylchedd. Cwmn\u00efau d\u0175r annibynnol yw penodiadau newydd ac amrywiadau, sydd fel rheol yn gwasanaethu ardaloedd bach neu ddatblygiadau unigol; caiff penodiadau newydd ac amrywiadau eu rheoleiddio fel cwmn\u00efau d\u0175r.<\/td><\/tr><tr><td>Yr Awdurdod Adfer Safleoedd Mwyngloddio<\/td><td>D\u0175r gwastraff o fwyngloddiau nas defnyddir<\/td><td>Yn rheoli effeithiau cloddio am lo yn y gorffennol, gan gynnwys llygredd d\u0175r mwyngloddiau a phroblemau etifeddiaeth mwyngloddio eraill i atal halogiad afonydd a d\u0175r daear.<\/td><\/tr><tr><td>Yr Arolygiaeth D\u0175r Yfed<\/td><td>Rheoleiddiwr<\/td><td>Yn rheoleiddio safonau profi d\u0175r yfed yng Nghymru a Lloegr, yn gorfodi rheoliadau d\u0175r yfed, ac yn cyhoeddi adroddiadau ar ansawdd d\u0175r yfed. Mae hefyd yn darparu cyngor i awdurdodau lleol ar y Rheoliadau Cyflenwadau D\u0175r Preifat.<\/td><\/tr><tr><td>Awdurdodau lleol<\/td><td>Awdurdod Draenio a Phriffyrdd<\/td><td>Mae awdurdodau lleol yn mabwysiadu nodweddion draenio ar ddatblygiadau newydd yn rhan o\u2019u swyddogaeth fel Corff Cymeradwyo SDCau a nhw hefyd yw\u2019r awdurdod priffyrdd sy\u2019n gyfrifol am reoli ffyrdd lleol a\u2019u draenio. Mae ganddynt ddyletswydd hefyd o dan y Rheoliadau Cyflenwadau D\u0175r Preifat.<\/td><\/tr><tr><td>Y Cyngor Defnyddwyr D\u0175r<\/td><td>Corff cynrychioli cwsmeriaid<\/td><td>Yn cynrychioli buddiannau defnyddwyr d\u0175r a charthffosiaeth yng Nghymru a Lloegr.<\/td><\/tr><tr><td>Gland\u0175r Cymru<\/td><td>Ymddiriedolaeth Camlesi ac Afonydd Cymru<\/td><td>Yn rheoli camlesi a dyfrffyrdd llywiadwy yng Nghymru.<\/td><\/tr><tr><td colspan=\"3\">Sylwer: Bydd yr Adolygiad Cunliffe diweddar yn arwain at newidiadau i\u2019r cyfrifoldebau uchod.&nbsp;&nbsp;<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h4 id=\"y-sefyllfa-bresennol-ansawdd-dwr\" class=\"wp-block-heading\"><a>Y Sefyllfa Bresennol \u2013 Ansawdd D\u0175r<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn draddodiadol, nid yw ansawdd d\u0175r gwael (gan gyfeirio at ansawdd d\u0175r yn yr amgylchedd) wedi bod yn bryder i\u2019r cyhoedd yn gyffredinol, mewn cyferbyniad ag adnoddau d\u0175r, lle gallai\u2019r cyhoedd gael eu heffeithio gan doriadau i\u2019r cyflenwad d\u0175r, gwaharddiadau ar bibau dyfrhau neu gyfyngiadau d\u0175r eraill. Bu ymwybyddiaeth gynyddol o ansawdd d\u0175r yn y blynyddoedd diwethaf ac mae\u2019r cyhoedd bellach yn cydnabod effaith iechyd gwael cyrff d\u0175r ar yr amgylchedd lleol a chenedlaethol.<br><br>Rheolir ansawdd d\u0175r trwy Gynlluniau Rheoli Basn Afon (sy\u2019n cael eu paratoi gan Cyfoeth Naturiol Cymru) sy\u2019n darparu fframwaith cyfreithiol ar gyfer diogelu a gwella\u2019r amgylchedd d\u0175r, drwy amcanion eglur ar gyfer rheoli ansawdd d\u0175r ym mhob basn afon. Fodd bynnag, mae\u2019r angen am niwtraliaeth maethynnau a Gwella Ansawdd Elifiant ac Ansawdd Afonydd: Cynllun Gweithredu fel mentrau ar wah\u00e2n ar gyfer gwella ansawdd d\u0175r yn tynnu sylw at y ffaith nad yw\u2019r rhain yn gwella ansawdd d\u0175r yn ddigonol. Ceir diffyg amcanion amgylcheddol eglur a phenodol ar gyfer pob dalgylch mewn Cynlluniau Rheoli Basn Afon yn nodweddiadol, ac o ganlyniad nid ydynt yn ddigon cadarn. Nid yw eu statws cyfreithiol yn cefnogi unrhyw orfodi na chanlyniad am fethu \u00e2 chydymffurfio \u00e2\u2019r amcanion neu eu bodloni.<br><br>Ceir bylchau ariannu yn gysylltiedig \u00e2\u2019r ddarpariaeth o Gynlluniau Rheoli Basn Afon hefyd. Cwmn\u00efau d\u0175r sy\u2019n gyfrifol am lawer o gamau gweithredu ynddynt a gallai fod cyllid yn eu cynlluniau buddsoddi i gyflawni mesurau sy\u2019n bodloni\u2019r rhain a rhai amcanion. Fodd bynnag, nid oes unrhyw gyllid ar gyfer mesurau eraill ac mae eu cyflawni yn ddibynnol ar weithgareddau gwirfoddol gan berchnogion tir neu gyfleoedd ariannu eraill.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"statws-ansawdd-dwr-cyrff-dwr\" class=\"wp-block-heading\">Statws ansawdd d\u0175r cyrff d\u0175r<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Cymru yn perfformio\u2019n well na\u2019r cyffredin o ran ansawdd d\u0175r ei chyrff d\u0175r, \u00e2 40% yn sicrhau statws ecolegol da yn 2024 o\u2019i gymharu \u00e2 38% yn yr UE a dim ond 16% yn Lloegr yn 2019 , (y cyhoeddiadau data diweddaraf). Dangosir dadansoddiad o ansawdd d\u0175r cyrff d\u0175r yng Nghymru yn Ffigur 3.1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Ffigur 3.1 \u2013 Statws cyrff d\u0175r WFD yng Nghymru<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"598\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/wfdcym-1024x598.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8832\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/wfdcym-1024x598.png 1024w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/wfdcym-300x175.png 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/wfdcym-768x448.png 768w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/wfdcym-1536x897.png 1536w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/wfdcym.png 1982w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth gyflwyno\u2019r Gyfarwyddeb Fframwaith D\u0175r, y targed a gyflwynwyd oedd i bob corff d\u0175r sicrhau statws ecolegol da erbyn 2027. Er bod y statws cyrff d\u0175r presennol o 40% yng Nghymru yn cymharu\u2019n dda ag ardaloedd eraill, mae hyn yn dal i fod yr un fath \u00e2\u2019r dosbarthiad blaenorol yn 2021 (er ei fod yn welliant o 3% o 2015 a 5% ers 2019). Mae bodloni\u2019r targed o bob corff d\u0175r \u00e2 statws ecolegol da erbyn 2027 yn hynod annhebygol.<br><br>Mae Rheoliadau\u2019r Gyfarwyddeb Fframwaith D\u0175r yn nodi elfennau ansawdd a ddefnyddir i asesu statws corff d\u0175r, ac mae\u2019r rhain yn cynnwys dangosyddion biolegol (er enghraifft, pysgod, infertebratau a phlanhigion), cemegol (er enghraifft, metelau trwm, plaladdwyr a maethynnau) a ffisegol (er enghraifft, presenoldeb rhwystrau i fudiad pysgod a data lefel llyn wedi\u2019u modelu).O dan Reoliadau\u2019r Gyfarwyddeb Fframwaith D\u0175r, mae\u2019r dull un-allan-pob-un-allan yn golygu os bydd un elfen ansawdd yn methu statws da y bydd dosbarthiad cyffredinol y corff d\u0175r yn llai na da. Nid yw hyn yn golygu y gallai cynnydd ar welliannau gael eu cuddio, gan nad yw\u2019r statws yn newid gan nad yw\u2019r gwelliant yn ddigon i newid statws y corff d\u0175r neu nid yw elfennau eraill wedi gwella digon.<br><br>Ledled Cymru, ceir pwysau o amrywiaeth o ffynonellau sy\u2019n arwain at statws ecolegol gwael, a dangosir y rhain yn Ffigur 3.2:<br><br><strong><em>Ffigur <\/em>3.2 Rhesymau am fethu \u00e2 sicrhau statws da yn afonydd Cymru (2021)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"461\" height=\"312\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/reasonscym.png.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8834\" style=\"width:588px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/reasonscym.png.jpg 461w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/reasonscym.png-300x203.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 461px) 100vw, 461px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn Lloegr, mae\u2019r holl gyrff d\u0175r yn methu oherwydd statws cemegau gwael. Mae hyn oherwydd cyflwyno monitro newydd ar gyfer cemegau hollbresennol, parhaus, biogronnol, a gwenwynig (uPBT) (gan gynnwys PFAs &#8211; sylweddau poly- a perfflworoalcyl &#8211; a mercwri). Nid yw\u2019r cemegau hyn yn cael eu monitro yn rhan o waith monitro\u2019r Gyfarwyddeb Fframwaith D\u0175r yng Nghymru, a cheir pryder gan gyrff anllywodraethol amgylcheddol bod hyn yn rhoi argraff anghywir o ansawdd d\u0175r yng Nghymru. Mae\u2019r cemegau hyn yn barhaus ac yn cymryd blynyddoedd lawer, neu fwy hyd yn oed, i ddadelfennu yn yr amgylchedd, ac efallai nad oes unrhyw atebion syml i gael gwared arnynt. Fodd bynnag, mae\u2019n hanfodol nad oes unrhyw groniadau pellach o\u2019r cemegau hyn, bod eu ffynonellau yn cael eu deall a\u2019u bod yn cael eu rheoli yn y ffynhonnell.<br><br>Mae amrywiaeth o gyrff, perchnogion asedau a rheoleiddwyr yn gyfrifol am berfformiad yn y maes hwn. O\u2019r ffynonellau o lygryddion a ddangosir yn Ffigur 3.2, dim ond gollyngiadau o dd\u0175r gwastraff a mwyngloddiau sydd wedi\u2019u rheoleiddio, ac mae\u2019n rhaid cydsynio i\u2019r gollyngiadau hyn a\u2019u monitro. Nid yw gollyngiadau o ffynonellau eraill yn cael eu rheoleiddio, ond maent yn rhesymau sylweddol am ansawdd d\u0175r gwael yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Mwyngloddiau segur<\/strong><br><br>Mae mwyngloddiau nas defnyddir yn cronni d\u0175r a allai ollwng ohonynt i gyrsiau d\u0175r. Mae\u2019r d\u0175r hwn yn cynnwys metelau trwm yn nodweddiadol, a gallai achosi llygredd i\u2019r corff d\u0175r sy\u2019n ei dderbyn. Mae hyn yn broblem arbennig mewn rhannau o Gymru, lle ceir treftadaeth fwyngloddio gref. Gweithredwr y mwynglawdd sy\u2019n gyfrifol am ansawdd unrhyw dd\u0175r sy\u2019n cael ei ollwng. I fwyngloddiau nas defnyddir, yr Awdurdod Adfer Safleoedd Mwyngloddio sy\u2019n gyfrifol am reoli ansawdd d\u0175r.<br><br><strong>Carthion a d\u0175r gwastraff<\/strong><br><br>Cesglir d\u0175r gwastraff mewn carthffosydd ac fe\u2019i trosglwyddir i weithfeydd trin d\u0175r gwastraff lle caiff ei drin i gael gwared ar solidau, cemegau gwenwynig a microbau cyn cael ei ollwng i\u2019r amgylchedd, naill ai cwrs d\u0175r neu\u2019r m\u00f4r. Mae\u2019r gweithfeydd trin d\u0175r gwastraff yn gwella ansawdd y d\u0175r a ollyngir yn sylweddol, o\u2019i gymharu \u00e2 charthion crai, ond mae\u2019r elifion yn cynnwys rhai maethynnau sy\u2019n cronni yn yr amgylchedd ac a allai arwain at ansawdd d\u0175r gwael, yn enwedig nitrogen a ffosfforws. Mae\u2019r elifion hefyd yn cynnwys sylweddau eraill, er enghraifft cynhyrchion fferyllol, microblastigau, metelau trwm a PFAS.<br><br>Rheolir buddsoddiad mewn d\u0175r gwastraff trwy Gynlluniau Draenio a Rheoli D\u0175r Gwastraff, y mae ymgymerwyr carthffosiaeth yn eu paratoi bob pum mlynedd. Mae\u2019r cynlluniau hyn yn asesu\u2019r anghenion am seilwaith d\u0175r gwastraff ar dair graddfa, dalgylch, rhanbarthol a lefel cwmni, am 25 mlynedd o leiaf. Maent yn asesu twf poblogaeth a newid hinsawdd ac effeithiau amgylcheddol d\u0175r gwastraff i gyflwyno cynlluniau buddsoddi.<br><br>Mae gweithfeydd trin d\u0175r gwastraff wedi cael eu huwchraddio ac yn parhau i gael eu huwchraddio i wella\u2019r broses o waredu maethynnau a gwella ansawdd d\u0175r yn y corff d\u0175r sy\u2019n ei dderbyn. Nid yw\u2019n ofynnol i gwmn\u00efau d\u0175r gael gwared ar sylweddau nad ydynt wedi\u2019u rheoleiddio\u2019n benodol, gan gynnwys microblastigau a PFAS o dd\u0175r gwastraff. Mae technolegau presennol yn annhebygol o fod yn effeithiol o ran cael gwared ar lawer o\u2019r sylweddau hyn, a byddant yn cael eu rheoli yn fwy effeithiol yn eu ffynhonnell.<br><br>Yn fwy diweddar, bu mwy o bwyslais ar y cyfraniad gan orlifoedd storm, lle mae carthion heb eu trin yn cael eu gollwng i gyrsiau d\u0175r i atal y garthffos rhag gorlifo yn rhywle arall. Ceir dros 2,500 o orlifoedd storm yng Nghymru ac mae adborth rhanddeiliaid yn tynnu sylw at y ffaith fod llawer yn gwasanaethu dalgylchoedd cymharol fach a phoblogaethau bach mewn ardaloedd gwledig. Achosir gollyngiadau o orlifoedd storm yn aml gan ormod o dd\u0175r wyneb, lle mae\u2019r garthffos hefyd yn casglu d\u0175r ffo o doeau a strydoedd, ac yn ystod glawiad trwm gall hyn achosi i\u2019r garthffos orlifo. Mae opsiynau i leihau gorlifoedd storm yn cynnwys storio\u2019r d\u0175r gwastraff i\u2019w drin yn ddiweddarach, neu gael gwared ar y d\u0175r wyneb neu ei arafu, ond mae hyn yn gofyn am ffordd amgen i reoli\u2019r d\u0175r wyneb, a all fod yn gymhleth mewn lleoliadau trefol presennol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Llygredd trefol<\/strong><br><br>Fel y gellir gweld yn Ffigur 3.2, d\u0175r ffo trefol yw un o\u2019r achosion mwyaf o fethiant cyrff d\u0175r sicrhau statws ecolegol da. Mae llygredd trefol yn gymhleth yn gyffredinol, ac mae\u2019r llygredd yn deillio o gymysgedd o gamgysylltiadau (lle mae draeniau d\u0175r budr wedi\u2019u cysylltu \u00e2 charthffosydd d\u0175r wyneb) sy\u2019n cynnwys d\u0175r budr, gollyngiadau carthffosydd preifat (o danciau carthion er enghraifft) sy\u2019n cynnwys maethynnau, a gollyngiadau d\u0175r wyneb, gan gynnwys draenio o ffyrdd, sy\u2019n cynnwys llwch\/graean, olewau, glanedyddion, metelau, halen ffordd, bacteria o ysgarthion anifeiliaid a gronynnau eraill. Nid oes unrhyw ofynion ar hyn o bryd i drin, rheoli neu fonitro d\u0175r ffo o ffyrdd a charthfosydd d\u0175r wyneb.<br><br>Mae\u2019r data ar weithfeydd trin preifat (tanciau carthion er enghraifft) yng Nghymru yn debygol o fod yn danamcangyfrif o\u2019r cyfanswm gwirioneddol. Mae\u2019n ofynnol bellach i weithfeydd trin preifat yng Nghymru gael eu cofrestru , cyflwynwyd y gofyniad hwn yn 2020, ac mae\u2019n debygol nad yw llawer o weithfeydd trin preifat wedi\u2019u cofrestru. Mae hyn yn golygu nad oes unrhyw ffordd i\u2019w goruchwylio neu i sicrhau eu bod yn gweithio\u2019n briodol ac wedi\u2019u cynnal a\u2019u cadw\u2019n dda. Nid yw llawer o berchnogion gweithfeydd trin preifat bob amser yn gwybod bod angen eu cynnal a\u2019u cadw. Mae hyn yn debygol o fod yn ffynhonnell sylweddol o lygredd yng Nghymru, ond nid yw\u2019r union raddfa yn hysbys.<br><br>Mae d\u0175r ffo o ffyrdd yn cynnwys llygredd o ronynnau teiars, gollyngiadau tanwydd a hylifau cerbyd eraill, darnau o wyneb y ffordd, gwaddodion a chwynladdwyr. Mae\u2019r rhain yn cynnwys metelau trwm a chemegau gwenwynig fel hydrocarbonau polyaromatig (PAHs) y dangoswyd eu bod yn achosi canser ymhlith bywyd dyfrol ac yn amharu ar eu hormonau. Nid oes angen trwydded ar gyfer gorlifoedd priffyrdd gan eu bod yn cael eu hystyried yn risg isel. Os oes perygl o halogiad, mae\u2019n rhaid iddynt ddilyn canllawiau atal llygredd (sylwer mai canllawiau Asiantaeth yr Amgylchedd yw\u2019r rhain a ddefnyddir gan Cyfoeth Naturiol Cymru a\u2019u bod yn cael eu harchifo gan Asiantaeth yr Amgylchedd ar hyn o bryd). Fodd bynnag, mae\u2019r rhain yn ystyried mathau penodol o halogiad yn unig, olew yn bennaf, ac yn canolbwyntio ar atal llygredd o ddigwyddiadau arwyddocaol, fel gollyngiadau, ac nid y croniad cyffredinol o lygredd.<br><br>Mae canllawiau ar gyfer dylunio seilwaith priffyrdd neu deithio llesol newydd\/gwell yn cynnwys asesiad risg ar gyfer y niwed posibl y gallai d\u0175r ffo ei achosi . Mae\u2019r broses drin ar gyfer draenio ffyrdd yn seiliedig ar y fath o ffordd, nid asesiad o\u2019r d\u0175r ffo neu lygryddion penodol, yn yr un modd \u00e2 dylunio gweithfeydd trin d\u0175r gwastraff. Nid oes unrhyw ofyniad i fonitro perfformiad y systemau hyn nac i wneud gwaith cynnal a chadw i sicrhau bod canlyniadau ansawdd d\u0175r yn cael eu cynnal. Nid oes gofyniad chwaith i \u00f4l-osod triniaeth i ffyrdd h\u0177n a adeiladwyd cyn cyflwyno\u2019r canllawiau hyn.<br><br>Cychwynnwyd Atodlen 3 y Ddeddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r yng Nghymru (ni chychwynnwyd yr atodlen hon yn Lloegr, er y bu sawl menter i wneud hynny). Mae hyn yn ei gwneud yn ofynnol bod pob datblygiad newydd yn cynnwys Systemau Draenio Cynaliadwy (SDCau) a bod y systemau hyn yn cael eu mabwysiadu gan yr awdurdod lleol i\u2019w cynnal a\u2019u cadw am byth. Y prif ysgogiad y tu \u00f4l i hyn yw sicrhau bod SDCau yn cael eu defnyddio i leihau llifau brig o ddatblygiadau newydd i reoli perygl llifogydd yn gynaliadwy ac i sicrhau bod y systemau hyn yn cael eu cynnal a&#8217;u cadw\u2019n hirdymor, gan na wnaiff cwmn\u00efau d\u0175r fabwysiadu\u2019r rhan fwyaf o SDCau oherwydd rheolau yn ymwneud \u00e2\u2019r hyn sy\u2019n gyfystyr \u00e2 charthffos.<br><br>Mae\u2019r canllawiau ar gyfer SDCau yng Nghymru hefyd yn ei gwneud yn ofynnol eu bod yn cyflawni swyddogaeth ansawdd d\u0175r hefyd, ac mae defnyddio prosesau naturiol yn helpu i gael gwared ar lygryddion. Yn debyg i ofynion draenio ffyrdd, mae prosesau trin mewn canllawiau SDCau yn seiliedig ar y math o ddatblygiad ac nid oes unrhyw fonitro o\u2019u perfformiad na\u2019u cynnal a chadw i gynnal perfformiad ansawdd d\u0175r. Darperir cyllid ar gyfer cynnal a chadw SDCau drwy swm cymudedig gan y datblygwr i\u2019r corff mabwysiadu i gwmpasu 30 mlynedd o gynnal a chadw. Nid yw\u2019r cyllid hwn wedi\u2019i glustnodi.<br><br>Yn gyffredinol, ceir diffyg data ar dd\u0175r ffo trefol. Ychydig iawn o orlifoedd sy\u2019n cael eu monitro yn rheolaidd, ac nid oes dealltwriaeth dda o\u2019r effeithiau. Mae hon yn debygol o fod yn ffynhonnell sylweddol o lawer o lygryddion, gan gynnwys microblastigau a hydrocarbonau, yn ogystal \u00e2 maethynnau o drin d\u0175r gwastraff preifat. Heb ddata, mae\u2019n anodd asesu maint y problemau, yr hyn a allai fod ei angen i\u2019w rheoli, lle mae\u2019r blaenoriaethau a pha un a yw mesurau sy\u2019n cael eu rhoi ar waith yn cael effaith fuddiol.<br><strong><br>Llygredd gwasgaredig gwledig<\/strong><br><br>Cydnabyddir llygredd o dir amaethyddol a choedwigaeth fel ffynhonnell sylweddol o lygredd yng Nghymru. Bu tuedd gyffredinol o roi llai o faethynnau ar dir amaeth yn y DU dros yr 20 mlynedd diwethaf , sydd wedi lleihau effaith amaethyddiaeth ar ansawdd d\u0175r. Fodd bynnag, gwelwyd ffermio yn cael ei ddwysau mewn rhai dalgylchoedd, er enghraifft dwyseddau uwch o ffermio dofednod, sydd wedi gwrthdroi\u2019r duedd hon.<br><br>Ystyrir mai llygredd amaethyddol yw\u2019r brif ffactor yn ansawdd gwael afonydd Gwy, Helygi ac Wysg, sydd wedi denu sylw\u2019r cyfryngau yn ddiweddar oherwydd eu cyflwr gwael. Credir mai achos pennaf yr ansawdd d\u0175r gwael yn y rhan o afon Gwy uchaf sydd wedi\u2019i lleoli yng Nghymru yw d\u0175r ffo amaethyddol, sy\u2019n gyfrifol am 72% o\u2019r ffosfforws yn yr afon, ac mae d\u0175r gwastraff yn gyfrifol am 23% o\u2019r ffosfforws . Mae hyn yn amlygu\u2019r angen taer i reoli amaethyddiaeth fel ffynhonnell o lygredd. Mae hyn yn amlygu\u2019r angen hanfodol i reoli amaethyddiaeth yn well fel ffynhonnell o lygredd. (Dylid nodi bod pryderon nad yw\u2019r dull a ddefnyddiwyd i amcangyfrif y dosbarthiad hwn wedi cael ei brofi\u2019n drwyadl at ddibenion amaethyddol.)<br><br>Cyflwynodd Llywodraeth Cymru Reoliadau Rheoli Llygredd Amaethyddol (2021) i leihau effaith d\u0175r ffo o dir amaethyddol trwy reoli sut mae maethynnau a slyri yn cael eu storio a\u2019u gwasgaru ar ffermydd. Mae hyn yn ei gwneud yn ofynnol i ffermydd fod \u00e2 chhynlluniau rheoli maethynnau, yn cyfyngu gwasgariad maethynnau ar dir amaethyddol ac yn cynyddu gofynion storio slyri y mae\u2019n debygol y bydd yn lleihau digwyddiadau llygredd ar ffermydd os caiff ei weithredu\u2019n effeithiol. Fodd bynnag, mae llawer o ffermydd yn wynebu costau sylweddol o weithredu gofynion y rheoliadau, yn enwedig o ran storio slyri yn well. Mae mesurau seiliedig ar natur i reoli effeithiau o arferion amaethyddol, er enghraifft y lleiniau clustogi i reoli d\u0175r ffo a hidlo maethynnau, yn cael eu hatal gan reoliadau yng Nghymru.<br><br>Nid yw\u2019r dull hwn yn asesu effaith gyfunol arferion amaethyddol ar gorff d\u0175r ac nid yw\u2019n pennu targedau penodol na chanlyniadau ar gyfer tir amaeth o safbwynt ansawdd d\u0175r. Ar gyfer rhai cyrff d\u0175r, gallai\u2019r rheoliadau hyn fod yn ddigonol i leihau effaith d\u0175r ffo amaethyddol os c\u00e2nt eu gweithredu\u2019n effeithiol. Fodd bynnag, efallai y bydd effaith gyfunol o hyd ar rai cyrff d\u0175r lle ceir dwysedd uchel o ffermio yn y dalgylch na fydd y dull hwn yn ei hatal.<br><br><strong>Addasiadau ffisegol<\/strong><br><br>Newidiadau a wneir i si\u00e2p neu gwrs corff d\u0175r sy\u2019n newid nodweddion yn sylweddol ac yn atal y corff d\u0175r rhag gwireddu ei botensial ecolegol llawn yw addasiadau ffisegol. Maent yn cynnwys gwyriadau sianelau, carthu, a sianelu (sythu cwrs d\u0175r) sy\u2019n newid si\u00e2p a dynameg llif afon, ac adeiladu argaeau, coredau, cwlfertau, a phontydd sy\u2019n creu rhwystrau i fudiad rhywogaethau a golau\u2019r haul. Mae\u2019r nodweddion hyn yn newid statws ffisegol yr afon, er enghraifft gallent ei chysgodi ac atal golau naturiol, gallent greu glannau serth yn hytrach nag amrywiaeth o ddyfnderoedd d\u0175r, gallent gynyddu cyflymder d\u0175r, efallai nad yw\u2019n addas ar gyfer rhai rhywogaethau, a gallent greu rhwystr i fudo i fyny ac i lawr yr afon i rywogaethau.<br><br>Problem etifeddol o weithgareddau blaenorol i reoli cyrff d\u0175r i gyd-fynd \u00e2 datblygiad o\u2019u cwmpas ac i reoli d\u0175r yw addasiadau ffisegol yn gyffredinol. Adeiladwyd y coredau, yr argaeau, y cwlfertau ac ati sy\u2019n achosi statws ecolegol gwael yng nghenedlaethau\u2019r gorffennol yn gyffredinol. Gallai rhai o\u2019r nodweddion hyn dal i gael eu defnyddio mewn datblygiadau newydd, ond ystyrir yr effeithiau ar y corff d\u0175r wrth gynnig strwythurau newydd.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"niwtraliaeth-maethynnau\" class=\"wp-block-heading\">Niwtraliaeth maethynnau<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae niwtraliaeth maethynnau yn enghraifft o faterion ansawdd d\u0175r yn cael effaith ehangach. Mae niwtraliaeth maethynnau yn effeithio ar ddalgylchoedd lle ceir cynefin naturiol dynodedig o bwysigrwydd rhyngwladol sy\u2019n dibynnu ar dd\u0175r, sef afon, gwlyptir neu aber sy\u2019n cynnal rhywogaethau o bwysigrwydd rhyngwladol yn nodweddiadol, ac mae\u2019r safle yn methu oherwydd ansawdd gwael y d\u0175r, yn enwedig lefelau uchel o\u2019r maethynnau nitrogen a ffosfforws. Mae safleoedd sydd \u00e2 dynodiadau rhyngwladol wedi\u2019u cwmpasu gan Reoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau 2017, sy\u2019n ei gwneud yn ofynnol na ellir cymeradwyo unrhyw gynllun neu brosiect a allai atal y safle rhag adfer. Mae hyn yn cynnwys cymeradwyo datblygiadau tai lle byddai\u2019r d\u0175r gwastraff ychwanegol a fyddai\u2019n cael ei ollwng i\u2019r dalgylch yn cynyddu maethynnau a allai niweidio\u2019r safle.<br><br>Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi cynnig cyngor ar niwtraliaeth maethynnau, fel ffordd o barhau i ddarparu tai n y dalgylchoedd hyn, lle gellir gwrthbwyso ffynhonnell amgen o faethynnau yn y dalgylch yn erbyn y maethynnau ychwanegol y byddai\u2019r tai yn eu cyflwyno. Mae hyn yn ei gwneud yn ofynnol i\u2019r datblygwr ariannu\u2019r gweithgareddau ychwanegol, sy\u2019n cynyddu costau\u2019r datblygiad a phris y tai. Mae ffynonellau maethynnau i\u2019w gwrthbwyso o weithgareddau amaethyddol fel rheol, ac mae hyn fel rheol yn golygu talu ffermwyr i newid neu hyd yn oed rhoi\u2019r gorau i weithgareddau amaethyddol penodol, er enghraifft rhoi\u2019r gorau i ffermio da byw mewn ardal, neu ddod o hyd i ffyrdd i leihau\u2019r maethyn yn well ar dir amaeth, er enghraifft rheoli slyri yn well a gosod lleiniau clustogi i hidlo maethynnau o dd\u0175r ffo.<br><br>Yn draddodiadol, mae\u2019r effeithiau d\u0175r gwastraff o ddatblygiadau yn cael eu rheoli gan yr ymgymerwr carthffosiaeth trwy systemau trin carthion a d\u0175r gwastraff. Mae\u2019r gweithfeydd trin d\u0175r gwastraff wedi\u2019u dylunio i fodloni gofynion trwyddedu sy\u2019n cael eu pennu fel nad yw\u2019r gollyngiadau yn cael effaith negyddol ar y corff d\u0175r sy\u2019n eu derbyn. Yn achos niwtraliaeth maethynnau, nid yw hyn yn digwydd ac ni ellir dibynnu ar y gweithfeydd trin d\u0175r gwastraff i reoli effaith amgylcheddol lawn d\u0175r gwastraff o\u2019r datblygiad newydd. Mae\u2019n ofynnol i ddatblygwyr ddarparu rhywfaint o hyn bellach.<br><br>Ceir wyth o ddalgylchoedd niwtraliaeth maethynnau yng Nghymru . Bydd angen niwtraliaeth maethynnau ar gyfer tai newydd yn y dalgylchoedd hyn tan fod y safle dynodedig mewn cyflwr ffafriol, a fydd yn golygu bod lefelau\u2019r maethynnau yn gynaliadwy.<br><br>Mae\u2019r dalgylchoedd yng Nghymru wedi ffurfio Byrddau Rheoli Maethynnau ac mae\u2019r rhain yn datblygu Cynlluniau Rheoli Maethynnau sy\u2019n nodi mesurau i reoli maethynnau yn y dalgylch i hwyluso datblygiad ac i helpu\u2019r safleoedd adfer. Bydd datblygwyr yn gallu ariannu mesurau sy\u2019n gwrthbwyso\u2019r maethynnau o\u2019u datblygiadau (er na fydd hyn yn arwain at ostyngiad cyffredinol i faethynnau, gan y bydd y datblygiad yn disodli\u2019r maethynnau hyn trwy ollyngiadau d\u0175r gwastraff). Fodd bynnag, nid oes unrhyw gyllid ar gyfer mesurau sy\u2019n helpu\u2019r safle adfer ac nid oes unrhyw amserlenni ar gyfer hyn ar hyn o bryd.<br><br>Mae Cynlluniau Rheoli Maethynnau yn dibynnu\u2019n gyffredinol ar y defnydd o atebion seiliedig ar natur i gael gwared ar faethynnau o dd\u0175r ffo cyn iddynt gyrraedd y corff d\u0175r. Fodd bynnag, ceir rhwystrau i weithredu atebion seiliedig ar natur yng Nghymru at ddibenion gwella ansawdd d\u0175r. Safbwynt Cyfoeth Naturiol Cymru ar hyn yw na ellir eu defnyddio i gael gwared ar faethynnau, a gellir eu defnyddio i reoli cyfraddau llif yn unig. Mae hyn yn cyferbynnu \u00e2\u2019r sefyllfa yn Lloegr, lle gall ffermwyr dderbyn taliadau ar gyfer cynlluniau rheoli tir at y dibenion hyn. Hefyd, nid oes unrhyw gyllid ar gyfer mesurau sy\u2019n helpu\u2019r safleoedd i adfer ar hyn o bryd &#8211; er y gall mesurau sy\u2019n gwrthbwyso maethynnau o ddatblygiadau newydd gael eu hariannu gan ddatblygwyr, bydd y rhain yn cynnal y cydbwysedd presennol o faethynnau ac ni fyddant yn lleihau\u2019r maethynnau ac yn cynorthwyo\u2019r safleoedd i adfer.<br><br>Mae galluogi datblygiad mewn ardaloedd niwtraliaeth maethynnau yn gofyn am ddychweliad i\u2019r system d\u0175r gwastraff yn rheoli holl effeithiau ansawdd d\u0175r y carthion o ddatblygiadau newydd. Ochr yn ochr \u00e2 Chynlluniau Rheoli Maethynnau, mae D\u0175r Cymru yn bwriadu buddsoddi tua \u00a31.4 biliwn mewn cynllun buddsoddi ffosfforws erbyn 2032, a fydd yn cael gwared ar 90% o\u2019r llwyth ffosfforws o\u2019u gweithfeydd trin d\u0175r gwastraff sy\u2019n gollwng i afonydd ACA sy\u2019n methu.<br><br>Yn ogystal \u00e2 hyn, mae angen dull seiliedig ar ddalgylch i sicrhau bod maethynnau yn cael eu rheoli ar draws y dalgylch, ac y gall yr holl anghenion gael eu cymryd i ystyriaeth. Dylai hyn gynnwys deall ffynonellau maethynnau fel bod y gofynion ar gyfer rheoli maethynnau yn cael eu dosbarthu\u2019n deg i\u2019r sectorau a\u2019r ffynonellau sy\u2019n eu cyfrannu at y dalgylch. Cydnabuwyd yr angen am ddull dalgylch hefyd yn adroddiad diweddar CSCC ar feithrin y gallu i wrthsefyll llifogydd yng Nghymru.<br><br>Nid yw dalgylchoedd nad oes ganddynt safleoedd o bwysigrwydd rhyngwladol dynodedig yn elwa o Gynlluniau Rheoli Maethynnau a cheir llai o gymhelliad i leihau\u2019r maethynnau sy\u2019n mynd i\u2019r cyrff d\u0175r. Byddai ecoleg y cyrff d\u0175r hyn hefyd yn elwa o well rheolaeth o faethynnau, er nad oes ganddynt ddynodiad rhyngwladol.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"y-sefyllfa-bresennol-adnoddau-dwr\" class=\"wp-block-heading\"><a>Y Sefyllfa Bresennol \u2013 Adnoddau D\u0175r<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r cyflenwad o dd\u0175r yfed (a diogelwch y cyflenwad hwnnw) yn dibynnu ar fod \u00e2 d\u0175r ar gael yn yr amgylchedd a\u2019r seilwaith i\u2019w dynnu, ei drin, ei storio a\u2019i gyflenwi i gwsmeriaid. Mae gan Gymru ddigonedd o dd\u0175r ac fe\u2019i hystyrir yn gyffredinol fel gwlad wlyb. Fodd bynnag, mae amgylchedd naturiol Cymru wedi datblygu i ddibynnu ar dd\u0175r helaeth. Ceir terfyn anochel i\u2019r d\u0175r y gellid ei dynnu cyn bod effaith niweidiol ar yr amgylchedd naturiol.<br><br>Cyflenwodd D\u0175r Cymru a Hafren Dyfrdwy (HD) 927 miliwn litr y dydd (Ml\/d) yn 2023, 877 Ml\/d a 50 Ml\/d, yn eu trefn . Yn ogystal \u00e2 hyn, trosglwyddir cyfaint sylweddol o dd\u0175r o Gymru i Loegr. Mae D\u0175r Cymru yn gweithredu cyfres o gronfeydd d\u0175r yng Nghwm Elan sy\u2019n gallu allforio mwy na 320 Ml\/d drwy Draphont Dd\u0175r Elan i Severn Trent Water gyflenwi ei gwsmeriaid yn Birmingham. Gall United Utilities gymryd hyd at 205Ml\/d o Lyn Efyrnwy ac Afon Dyfrdwy i gyflenwi cwsmeriaid yn Lerpwl, Swydd Gaer, a Manceinion . Ceir defnyddwyr d\u0175r eraill hefyd. Mae defnyddwyr y diwydiant p\u0175er, amaethyddiaeth a diwydiannol yn tynnu d\u0175r hefyd, a cheir 14,904 o gyflenwadau d\u0175r preifat cofrestredig yng Nghymru .<br><br>Mae gan y cwmn\u00efau d\u0175r yng Nghymru Gynlluniau Rheoli Adnoddau D\u0175r sy\u2019n nodi sut y byddant yn darparu d\u0175r yfed am o leiaf 25 mlynedd. Mae\u2019r cynlluniau hyn yn cael eu diweddaru bob 5 mlynedd ar hyn o bryd. Mae\u2019r Cynlluniau Rheoli Adnoddau D\u0175r yn amcangyfrif anghenion d\u0175r y dyfodol yn seiliedig ar newidiadau i\u2019r d\u0175r sydd ar gael, gan amcanestyn twf y boblogaeth, anghenion ychwanegol am dd\u0175r, a newidiadau i ddefnydd d\u0175r yn y dyfodol, o ddefnyddio mesuryddion d\u0175r er enghraifft. Mae cwmn\u00efau d\u0175r yn ystyried amrywiaeth o opsiynau i reoli anghenion d\u0175r cynyddol, gan gynnwys annog defnyddwyr i ddefnyddio llai i ddod o hyd i ffynonellau d\u0175r amgen. Mae cynlluniau\u2019r cwmn\u00efau d\u0175r yng Nghymru yn dangos eu bod yn rhagweld y byddant yn gallu cydbwyso\u2019r galw yn y dyfodol gan boblogaeth gynyddol a llai o lawiad yn ystod hafau\u2019r dyfodol trwy gyfuniad o:<br>\u2022 Leihau gollyngiadau \u2013 nod D\u0175r Cymru a HD yw gostyngiad o 50% i ollyngiadau erbyn 2050<br>\u2022 Mwy o fesuryddion d\u0175r i leihau defnydd cwsmeriaid o dd\u0175r a chynyddu\u2019r gallu i ganfod a datrys gollyngiadau cwsmeriaid a<br>\u2022 Gwella effeithlonrwydd d\u0175r ar safleoedd nad ydynt yn aelwydydd \u2013 nod D\u0175r Cymru a HD yw 110 litr y pen y diwrnod erbyn 2050.<br><br>Ceir digonedd o le i leihau\u2019r d\u0175r sydd ei angen i\u2019w gyflenwi drwy\u2019r cynlluniau hyn, gan mai Cymru sydd \u00e2\u2019r gollyngiadau uchaf fesul cwsmer yn y DU a\u2019r lefelau isaf o fesuryddion d\u0175r. Dangosir cyfraddau gollyngiadau yn Ffigur 4.1 isod. Mae D\u0175r Cymru yn adrodd bod y cyfraddau uchel o ollyngiadau y maent yn eu gweld yn adlewyrchu natur wledig eu parthau cyflenwi a\u2019r hyd pibellau cymharol uchel fesul cwsmer o gymharu \u00e2 gweddill y DU. Er enghraifft, yng Nghymru, ceir tua 9.25 medr o bibellau d\u0175r ar gyfer pob cwsmer, o\u2019i gymharu \u00e2 thua 5.74 medr o bibellau d\u0175r fesul cwsmer yn Lloegr .<br><br><strong>Ffigur 4.1 \u2013 Cyfraddau gollyngiadau d\u0175r fesul eiddo fesul cwmni d\u0175r (mae\u2019r graff hwn yn dangos y gollyngiadau cyfartalog fesul eiddo fesul dydd ar gyfer y tair blynedd diweddaraf o\u2019u cymharu \u00e2 nifer yr eiddo yn y flwyddyn ddiweddaraf.) Ffynhonnell: Discover Water<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"644\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/waterleakscym-1024x644.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8836\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/waterleakscym-1024x644.png 1024w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/waterleakscym-300x189.png 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/waterleakscym-768x483.png 768w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/waterleakscym-1536x966.png 1536w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/waterleakscym.png 1917w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dim ond gan Gwmn\u00efau D\u0175r y mae\u2019n ofynnol i Gynlluniau Rheoli Adnoddau D\u0175r gael eu llunio, ac maent yn ystyried y d\u0175r y mae\u2019r cwmni d\u0175r yn gyfrifol am ei gyflenwi. Nod oes yn rhaid i ddefnyddwyr d\u0175r eraill gynllunio ar gyfer defnydd o dd\u0175r ac nid oes unrhyw broses strategol ar hyn o bryd i ystyried galw am dd\u0175r gan ddefnyddwyr d\u0175r nad ydynt yn cael eu cyflenwi gan gwmn\u00efau d\u0175r, gan gynnwys cyflenwadau d\u0175r preifat a\u2019r sectorau amaethyddol, ynni a diwydiannol. Nid yw hyn wedi achosi problemau sylweddol yng Nghymru, gan fod digon o dd\u0175r yn gyffredinol, ond rydym bellach yn wynebu cyfnod posibl o newid digynsail i\u2019r amgylchedd d\u0175r \u00e2 phwysau newydd ac ychwanegol ar adnoddau d\u0175r, y mae angen rhoi ystyriaeth iddynt wrth gynllunio yn y dyfodol i sicrhau y gall yr holl ddefnyddwyr gael gafael ar dd\u0175r ac i ddeall lle allai fod anghenion sy\u2019n cystadlu. Mae pwysau ar adnoddau d\u0175r yn cynnwys:<br>\u2022 Mwy o alw gan fyd amaeth i fynd i\u2019r afael ag effeithiau hafau hir a sych.<br>\u2022 Mwy o alw am dd\u0175r gan dechnolegau newydd, mae gan ganolfannau data a ph\u0175er hydrogen yn arbennig anghenion sylweddol am dd\u0175r gl\u00e2n a<br>\u2022 Mwy o alw tymor hwy am dd\u0175r mewn rhannau eraill o\u2019r DU i gael ei rannu trwy drosglwyddiadau d\u0175r.<br><br>Mae\u2019n rhaid i\u2019r d\u0175r a ddarperir gan gwmn\u00efau d\u0175r fod o ansawdd d\u0175r yfed. Yn y mwyafrif o gartrefi, defnyddir y d\u0175r hwn at bob diben, gan gynnwys golchi ceir, fflysio toiledau, a dyfrio gerddi (er y gallai rhai cartrefi ddefnyddio casgenni d\u0175r yn yr ardd). Nid yw\u2019r defnyddiau hyn yn gofyn am dd\u0175r o safonau d\u0175r yfed.<br><br>Mae casglu d\u0175r glaw ac ailgylchu d\u0175r llwyd yn cynnig cyfleoedd i leihau\u2019r d\u0175r a dynnir o\u2019r amgylchedd trwy ei gasglu neu ei ailddefnyddio\u2019n lleol. Ar gyfer ailgylchu d\u0175r llwyd, mae hyn yn gofyn am weithfeydd trin d\u0175r gwastraff pwrpasol i drin y d\u0175r gwastraff i safon uwch nag elifion d\u0175r gwastraff arferol (ond nid i safonau d\u0175r yfed llawn), sydd fel rheol yn cael ei gyflawni orau mewn datblygiadau newydd. Gellir ailgylchu d\u0175r glaw ar lefel eiddo; fodd bynnag, mae\u2019n fwy effeithlon ar raddfa datblygiad. Mae\u2019r ddau angen ail system gyflenwi i ddarparu\u2019r d\u0175r hwn lle mae ei angen ac at ddibenion sy\u2019n ddiogel i\u2019w ddefnyddio yn y cartref, gan nad yw\u2019n addas i\u2019w yfed. O ganlyniad, mae\u2019n haws gosod y systemau hyn mewn datblygiadau newydd, pan fydd y cyfleustodau a\u2019r plymio yn cael eu gosod, ond mae\u2019r costau ychwanegol yn golygu y byddant yn cael eu defnyddio dim ond lle ceir ysgogiad i ddatblygwyr eu rhoi ar waith, er enghraifft gofynion rheoliadau adeiladu. Nid yw\u2019n hawdd \u00f4l-osod y systemau hyn, ac mae\u2019r costau yn annhebygol o gael eu gwrthbwyso gan unrhyw arbedion, felly maent yn annhebygol o gael eu harwain gan gwsmeriaid, ond maent yn cynnig buddion rheoli adnoddau d\u0175r.<br><br>Mae safonau d\u0175r yfed yn gosod terfynau ar gyfer amrywiaeth o sylweddau mewn d\u0175r yfed, gan gynnwys micro-organebau, cemegau fel nitrad a phlaladdwyr, a metelau fel plwm a chopr. Mae cwmn\u00efau d\u0175r yn profi\u2019r d\u0175r y maent yn ei gyflenwi drwy\u2019r broses trin d\u0175r ac yn rheoli mynd y tu hwnt i\u2019r safonau hyn trwy wahanol ddulliau, sy\u2019n cynnwys cymysgu \u00e2 d\u0175r arall \u00e2 chrynodiadau is a hidlo. Nid oes unrhyw safonau statudol ar gyfer PFAS mewn d\u0175r yfed yn y DU ar hyn o bryd . Mae\u2019r Arolygiaeth D\u0175r Yfed wedi cyhoeddi canllawiau i gwmn\u00efau d\u0175r fonitro PFAS ac adrodd ar y crynodiadau a ganfyddir a disgwylir iddynt reoli cyflenwadau d\u0175r os bydd lefelau PFAS yn cyrraedd 0.1 micro gram fesul litr neu fwy. Yn ogystal \u00e2 rheoleiddio cryf, bydd yn bwysig datblygu technolegau ac atebion newydd yn y dyfodol i gael gwared ar y sylweddau hyn yn effeithlon ac yn effeithiol.<br><br>Mae Cymru yn elwa o etifeddiaeth o gronfeydd d\u0175r i gefnogi cyflenwad d\u0175r a chydbwyso\u2019r d\u0175r sydd ar gael yn y gaeaf drwy\u2019r haf. Mae\u2019r seilwaith hwn yn cynnig buddion sylweddol o ran diogelwch d\u0175r. Nid oes unrhyw gynlluniau ar hyn o bryd i gynyddu nifer y cronfeydd d\u0175r yng Nghymru, gan nad oes unrhyw angen wedi\u2019i ragweld i wneud hynny, yn wahanol i Loegr, lle mae angen cronfeydd d\u0175r i reoli galw cynyddol ac i gynhorthwy adferiad tynnu cynaliadwy.<br><br>Ceir gweithfeydd trin, cronfeydd d\u0175r a rhwydweithiau pibellau y mae angen eu cynnal a\u2019u cadw\u2019n rheolaidd a disodliad cyfalaf. Mae\u2019r seilwaith y mae Cymru yn dibynnu arno i ddarparu d\u0175r yfed yn heneiddio ac mae llawer o\u2019r cronfeydd d\u0175r yng Nghymru dros 100 mlwydd oed. Mae natur wledig Cymru yn golygu bod llawer o weithfeydd trin a rhwydweithiau cyflenwi bach sy\u2019n gwasanaethu ardaloedd anghysbell bach, sy\u2019n cynyddu costau cynnal a chadw. Mae costau cynnal a chadw a buddsoddi mewn seilwaith wedi\u2019u cynnwys yng nghynlluniau a threfniadau pennu prisiau cwmn\u00efau d\u0175r.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"uchelgais-ar-gyfer-y-dyfodol\" class=\"wp-block-heading\"><a>Uchelgais ar gyfer y Dyfodol<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nodir dyheadau ar gyfer dyfodol d\u0175r yng Nghymru ar draws amrywiaeth o ddogfennau a chyhoeddiadau, gan gynnwys strategaeth Llywodraeth Cymru a chynlluniau cwmn\u00efau d\u0175r.<br><br>Yn seiliedig ar ganfyddiadau\u2019r astudiaeth hon a\u2019r materion a godwyd gan randdeiliaid yn rhan o\u2019r gwaith ymchwil hwn, y canlynol yw\u2019r uchelgeisiau allweddol a awgrymir ar gyfer ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r yng Nghymru.<br><br>Ar y cyfan, awgrymir y dylai\u2019r pwyslais fod ar sicrhau amgylchedd d\u0175r sy\u2019n darparu d\u0175r i ddefnyddwyr yn gynaliadwy tra\u2019n cefnogi amgylchedd naturiol sy\u2019n ffynnu. Bydd y canlynol yn allweddol i hyn:<br><br>\u2022 Mae angen i dd\u0175r gael ei ystyried fel ased\/ adnodd cenedlaethol, \u00e2 phawb yn cymryd mwy o gyfrifoldeb am ei ddefnydd a\u2019i ansawdd. Dylid adlewyrchu hyn mewn llai o ollyngiadau a defnydd, llai o lyfred, a gwell ansawdd d\u0175r, \u00e2 phob parti yn rheoli\u2019r adnodd hwn yn gyfrifol.<br>\u2022 Mabwysiadu dull seiliedig ar ddalgylchoedd o reoli d\u0175r. Ystyried effeithiau cyfunol penderfyniadau seiliedig ar dd\u0175r ar lefel dalgylch.<br>\u2022 Deall gwerth llawn d\u0175r yng Nghymru, mewn byd lle bydd d\u0175r croyw yn dod yn fwy gwerthfawr.<br>\u2022 Asesu anghenion adnoddau d\u0175r cyfan y genedl, gan gymryd pob sector ac effeithiau newid hinsawdd i ystyriaeth i gynllunio ar gyfer adnoddau d\u0175r y dyfodol yn gyfannol a fframwaith ar gyfer penderfynu sut i reoli anghenion sy\u2019n cystadlu.<br>\u2022 Dull mwy cyfannol o reoli d\u0175r. Ar hyn o bryd, mae gwelliannau yn canolbwyntio ar y cwmn\u00efau d\u0175r yn bennaf. Er bod y rhain yn angenrheidiol a bod yn rhaid eu cyflawni, mae d\u0175r ffo amaethyddol a d\u0175r ffo trefol hefyd yn ffynonellau sylweddol o ansawdd d\u0175r gwael a dylid mynd i\u2019r afael \u00e2 nhw ymhellach. Yn yr un modd, mae gan gwsmeriaid a defnyddwyr d\u0175r ran i\u2019w chwarae i leihau defnydd o dd\u0175r.<br>\u2022 Mae angen dod o hyd i ffordd gynaliadwy o ariannu gwelliannau ansawdd d\u0175r ar gyfer ffynonellau nad ydynt yn gysylltiedig \u00e2 chwmn\u00efau d\u0175r a gweledigaeth eglur ar gyfer yr hyn y dylent fod yn ei gyflawni o ran ansawdd dwr.<br>\u2022 Mae angen dealltwriaeth eglur o ba fuddsoddiad sydd ei angen i gynnal yr asedau y mae\u2019r system cyflenwi d\u0175r yn dibynnu arnynt a sut i adeiladu ar hyn i ddiwallu anghenion y dyfodol.<br>\u2022 Dylid ystyried atebion seiliedig ar natur fel nodweddion safonol o\u2019r dirwedd.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-r-dyfodol-byrdymor\" class=\"wp-block-heading\"><a>Heriau\u2019r Dyfodol \u2013 Byrdymor<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adran hon yn ystyried yr heriau byrdymor posibl i\u2019r sector. Mae\u2019n ystyried y datblygiadau tebygol ar draws y diwydiant yn y 10-15 mlynedd nesaf ac yn cynnig sylwadau ar y peryglon cynyddol posibl. Yn unol \u00e2\u2019r briff ar gyfer yr astudiaeth hon, ni fwriedir iddi fod yn gynhwysol, ond yn hytrach i roi awgrymi i Gomisiynwyr y dyfodol o dueddiadau neu broblemau posibl tebygol.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"gwneud-penderfyniadau-seiliedig-ar-ddalgylchoedd\" class=\"wp-block-heading\">Gwneud Penderfyniadau Seiliedig ar Ddalgylchoedd<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trafodir heriau a fydd yn cael eu hwynebu o ran ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r yn yr adran ganlynol, ond mae\u2019n eglur ar gyfer y ddau faes hyn bod angen gwneud penderfyniadau cydgysylltiedig seiliedig ar ddalgylchoedd sy\u2019n ystyried anghenion dalgylch yn ei gyfanrwydd ac yn cwmpasu\u2019r holl weithgareddau sy\u2019n effeithio ar iechyd y dalgylch, gan gynnwys gollyngiadau, tynnu d\u0175r, d\u0175r ffo, datblygiadau, rheoli safleoedd a rhywogaethau sensitif ac unrhyw weithgareddau eraill sy\u2019n effeithio ar iechyd cyrff d\u0175r.<br><br>Mae cwmn\u00efau d\u0175r yn cyflawni gweithgareddau i wella\u2019r amgylchedd yn y cyfnod buddsoddi presennol, gan gynnwys ar leihau nifer y gorlifoedd storm, gan adolygu cynaliadwyedd hirdymor achosion o dynnu d\u0175r a gwella\u2019r cynaliadwyedd. Byddai dull seiliedig ar ddalgylch yn sicrhau bod y gweithgareddau hyn yn ystyried yr holl effeithiau ar draws y dalgylch.<br><br>Byddai asesu effeithiau a blaenoriaethau ar lefel dalgylch yn helpu i sicrhau bod buddsoddiad yn caell ei gyfeirio at y problemau mwyaf buddiol i\u2019r dalgylch, er enghraifft mae cyllid sylweddol wedi\u2019i ddyrannu ar hyn o bryd i ddatrys gorlifoedd storm, ond mewn rhai achosion efallai y bydd problemau sydd angen sylw cyn hynny. Byddai dull seiliedig ar ddalgylchoedd yn helpu i dargedu cyllid at y mesurau a fydd yn gwella\u2019r amgylchedd fwyaf gan sicrhau bod cyllid yn cael ei wario\u2019n fwyaf effeithiol.<br><br>Byddai llawer o fuddion yn gysylltiedig \u00e2 datblygu fframwaith sy\u2019n asesu\u2019r holl broblemau, pwysau ac anghenion yn gyfunol ar draws dalgylchoedd, gan gynnwys y rhai ar berygl llifogydd, ansawdd d\u0175r, adnoddau d\u0175r a bioamrywiaeth, ac sy\u2019n ystyried sut i reoli\u2019r rhain yn gyfunol. Byddai cydweithrediad rhwng yr holl randdeiliaid yn y dalgylch yn caniat\u00e1u i benderfyniadau gael eu gwneud ar y cyd a nodi cyllid a darpariaeth. Er enghraifft, byddai dull seiliedig ar ddalgylchoedd yn helpu i gymell atebion seiliedig ar natur a all helpu i reoli llawer o broblemau dalgylch. Gall atebion seiliedig ar natur arafu d\u0175r, gan helpu i hidlo llygryddion, atal llifogydd i lawr yr afon a gwella faint mae d\u0175r ar gael drwy gydol y flwyddyn. Byddai angen ymgymryd \u00e2 dull seiliedig ar ddalgylchoedd yng nghyd-destun cynllunio rhanbarthol a strategol, yn enwedig o ran adnoddau d\u0175r, gan y gallai dalgylchoedd fod yn cyflenwi d\u0175r i ardaloedd eraill, ac i sicrhau bod y costau yn deg a chymesur.<br><br>Mae cynhyrchu bwyd yng Nghymru hefyd yn effeithio ar ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r. Mae d\u0175r ffo o dir amaeth a chynhyrchu da byw yn cyflwyno llygryddion i gyrff d\u0175r. Gwelwyd mewn rhai dalgylchoedd mai ffermio yw\u2019r ffynhonnell fwyaf sylweddol o rai maethynnau (gweler adran 3.2). Mae galw am dd\u0175r ar gyfer amaethyddiaeth yn debygol o gynyddu wrth i newid hinsawdd newid yr amgylchedd a\u2019r farchnad ar gyfer bwyd. Mae\u2019n debygol y bydd sectorau eraill yn effeithio ar dd\u0175r, er enghraifft ynni a chyfathrebu (yn enwedig ar ffurf canolfannau data. Mae angen mwy o gynllunio ar gyfer twf anghenion nad ydynt yn gysylltiedig ag aelwydydd, yn enwedig y sector amaethyddol, i alluogi penderfyniadau cytbwys i gael eu gwneud.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"ansawdd-dwr\" class=\"wp-block-heading\">Ansawdd D\u0175r<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dros y byrdymor, bydd y cwmn\u00efau d\u0175r yn buddsoddi mewn lleihau gorlifoedd storm ac uwchraddio gweithfeydd trin d\u0175r gwastraff y mae\u2019n debygol fydd yn arwain at leihau\u2019r maethynnau a\u2019r llygryddion sy\u2019n llifo i rai cyrsiau d\u0175r. Wrth i\u2019r cyfnod hwn fynd rhagddo, mae lleihau gorlifoedd storm yn debygol o gynnwys defnyddio SDCau i reoli d\u0175r wyneb yn hytrach na\u2019i gyfeirio i\u2019r garthffos, gan wneud y garthffos yn fwy gwydn yn erbyn stormydd glaw trwm. Mae Atodlen 3 y Ddeddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r yn cynnwys darpariaeth ar gyfer SDCau sydd wedi\u2019u h\u00f4l-osod gael eu mabwysiadu gan yr awdurdod lleol, ac mae hyn yn debygol o gael ei ddefnyddio i sicrhau bod y nodweddion mewn perchnogaeth am byth.<br><br>Mae\u2019n debygol hefyd y bydd cynlluniau rheoli maethynnau mewn ardaloedd niwtraliaeth maethynnau yn arwain at rai gwelliannau i\u2019r dalgylchoedd lle c\u00e2nt eu rhoi ar waith. Bydd gweithredu\u2019r Rheoliadau Rheoli Llygredd Amaethyddol hefyd yn lleihau llwythi maethynnau ar gyfer tir amaeth.<br><br>Fodd bynnag, efallai y bydd angen cynyddol i gynhyrchu bwyd i gynnal poblogaeth sy\u2019n tyfu yn y DU a phwysau o ran cynhyrchu amaethyddol. Efallai y bydd cynnydd i gystadleuaeth fyd-eang am fwyd a gallai\u2019r duedd o dariffau mewnforio barhau, a allai ysgogi mwy o gynhyrchu bwyd domestig. Gallai cydbwyso ysgogiad cynyddol i gynhyrchu bwyd a chadw pris bwyd yn fforddiadwy gyda chynnal a gwella stiwardiaeth amgylcheddol mewn hafau cynhesach a sychach fod yn her.<br><br>Er y gallai rheoliadau leihau d\u0175r ffo amaethyddol yn y byrdymor, y tymor canolig a\u2019r tymor hwy, ceir perygl y gallai lefelau maethynnau o dd\u0175r ffo amaethyddol gynyddu. Os bydd cynhyrchu yn digwydd ar fwy o dir neu fod gweithgareddau amaethyddol presennol yn cael eu newid i rai sy\u2019n gollwng lefelau uwch o faethynnau, er eu bod o fewn cyfyngiadau rheoliadau, bydd cyfanswm llwythi maethynnau yn cynyddu. Bydd rheoli maethynnau yn gynaliadwy ar lefel dalgylch yn angenrheidiol, ac nid rheoli mewnbwn maethynnau yn unig. I sicrhau hyn, mae ffermwyr angen cymhlethion hirdymor ac ymarferol ag adnoddau priodol sy\u2019n cefnogi gweithredu ar raddfa fferm a dalgylch a fframwaith sy\u2019n nodi beth yw blaenoriaethau\u2019r dalgylch.<br><br>Mae d\u0175r ffo trefol yn debygol o gynyddu\u2019n gymesur fel yr achos o ansawdd d\u0175r gwael (yn enwedig \u00e2 newid hinsawdd yn arwain at fwy o lifogydd a llifogydd gwaeth. Prin iawn yw\u2019r mesurau a gynigir i\u2019w reoli ar hyn o bryd, ac nid oes unrhyw gyfrifoldeb eglur \u00e2 swyddogaethau wedi\u2019u rhannu rhwng sawl parti. Heb reoleiddio, bydd angen nodi cyfrifoldeb am y problemau a chyllid ar gyfer eu rheoli.<br><br>Bydd SDCau yn cael eu rhoi ar waith yn ystod y cyfnod hwn, ar ddatblygiadau newydd ac wedi\u2019u h\u00f4l-osod yn yr amgylchedd presennol i leihau\u2019r d\u0175r wyneb sy\u2019n llifo i garthffosydd cyfun. Mae\u2019n debygol y bydd y rhain yn cael eu mabwysiadu gan yr awdurdod lleol o dan ddarpariaethau yn Atodlen 3 y Ddeddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r. Gallai hyn fod yn gynaliadwy ar raddfa fach, ond gallai graddfa\u2019r ddarpariaeth o SDCau sy\u2019n debygol o fod yn ofynnol i wella gorlifoedd storm fod yn faich cynyddol ar awdurdodau lleol. Ariennir y gwaith cynnal a chadw ar SDCau a fabwysiadwyd o dan Atodlen 3 gan symiau cymudedig, un taliad sy\u2019n talu costau cynnal a chadw am gyfnod sefydlog, sef 30 mlynedd yn nodweddiadol, ac ar \u00f4l i\u2019r rhain ddod i ben trethiant gyffredinol sy\u2019n gyfrifol am y baich cynnal a chadw. Cyn defnyddio SDCau, byddai\u2019r d\u0175r wyneb wedi cael ei reoli (er nid o reidrwydd mor gynaliadwy \u00e2 defnyddio SDCau) trwy garthffosydd cyhoeddus sy\u2019n cael eu cynnal a chadw trwy gyllid rheolaidd o filiau cwsmeriaid d\u0175r. Dylai Llywodraeth Cymru ystyried a yw\u2019r trosglwyddiad hwn o\u2019r baich am reoli d\u0175r wyneb mewn ardaloedd trefol i\u2019r trethdalwr yn briodol neu a oes angen datblygu model ariannu\/perchnogaeth amgen.<br><br>Mae diwedd y cyfnod hwn a rhan gynnar y cyfnod canlynol yn debygol o fod yn allweddol ar gyfer gwella ansawdd d\u0175r. Bydd cynlluniau 25 mlynedd presennol y cwmn\u00efau d\u0175r (byddant wedi cael eu diweddaru bob pum mlynedd), sy\u2019n nodi newid sylweddol i fuddsoddiad mewn gwelliannau ansawdd d\u0175r o\u2019u cymharu \u00e2 chynlluniau blaenorol, yn agos\u00e1u eu cyflawniad llawn, a dylem ddechrau gweld mwy o welliannau i iechyd cyrff d\u0175r. Os na chaiff y cynlluniau hyn eu cyflawni, neu nad yw fersiynau dilynol o\u2019r cynlluniau yn parhau \u00e2\u2019r buddsoddiadau arfaethedig mewn gwelliannau i ansawdd d\u0175r, gallai cyrff d\u0175r waethygu\u2019n sylweddol \u00e2\u2019r golled posibl o gynefinoedd arwyddocaol. Byddai hyn yn bygwth enw da Cymru am gyfrifoldeb byd-eang ac yn niweidio amgylchedd naturiol Cymru yn sylweddol.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"adnoddau-dwr\" class=\"wp-block-heading\">Adnoddau D\u0175r<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn y byrdymor, dylai buddsoddiad cwmn\u00efau d\u0175r yn y rhwydwaith cyflenwi d\u0175r i leihau gollyngiadau a gosod mesuryddion d\u0175r yng nghartrefi cwsmeriaid, ddechrau lleihau defnydd d\u0175r domestig.<br><br>Mae defnyddwyr d\u0175r newydd yn debygol o ddechrau cynyddu yng Nghymru yn ystod y cyfnod hwn, yn enwedig canolfannau data a ph\u0175er hydrogen. Mae hyn yn debygol o arwain at fwy o alw am dd\u0175r gl\u00e2n y tu hwnt i\u2019r hyn sydd mewn cynlluniau rheoli adnoddau d\u0175r presennol.<br><br>Gallai cyflenwadau d\u0175r preifat droi\u2019n annibynadwy yn y dyfodol ac efallai y bydd defnyddwyr cyflenwadau d\u0175r preifat yn dymuno cael cysylltiad \u00e2\u2019r brif bibell dd\u0175r. Ceir tua 14,900 o gyflenwadau d\u0175r preifat yng Nghymru, ac efallai fod mwy o gyflenwadau preifat heb eu cofrestru. Bydd deall graddfa lawn cyflenwadau preifat ar gynllunio adnoddau d\u0175r a datblygu senarios ar gyfer trosglwyddo i\u2019r prif gyflenwad yn angenrheidiol. Bydd gwella ein dealltwriaeth o\u2019r gofynion d\u0175r yn y dyfodol ar draws pob sector a sut y bydd anghenion sy\u2019n cystadlu yn cael eu blaenoriaethu yn ystod cyfnodau o straen ar dd\u0175r yn dod yn gynyddol bwysig. Gallai defnyddwyr d\u0175r newydd ac sy\u2019n ehangu, nad ydynt yn aelwydydd, roi pwysau na ragwelwyd ar adnoddau d\u0175r, yn enwedig os yw cost d\u0175r yn gyfran fach o\u2019r costau rhedeg. Mae deall twf gofynion d\u0175r nad ydynt yn gysylltiedig ag aelwydydd, o ddiwydiant ac amaethyddiaeth\/cynhyrchu bwyd oherwydd buddsoddiad ac effeithiau newid hinsawdd, yn gam hanfodol. Mae\u2019r gofynion newydd hyn yn codi nifer o heriau a chwestiynau gan gynnwys sut y bydd cwmn\u00efau d\u0175r yn cael eu hysbysu neu eu hymgysylltu fel y gallant gynllunio ar gyfer y newidiadau hyn, sut y gellir darparu d\u0175r o gyfanswm ac ansawdd digonol, sut i sicrhau bod d\u0175r yn cael ei ddefnyddio yn y ffordd fwyaf effeithlon a phwy sy\u2019n talu am unrhyw seilwaith sydd ei angen.<br><br>Mae gofynion d\u0175r sectorau eraill, fel amaethyddiaeth, y tu allan i gwmpas arferol cynlluniau rheoli adnoddau d\u0175r. Mae gwaith cynllunio adnoddau d\u0175r rhanbarthol yn Lloegr yn ystyried defnyddiau nad ydynt yn gysylltiedig ag aelwydydd a\u2019u galw yn y dyfodol ond nid oes unrhyw drefniant cyfatebol yng Nghymru ar hyn o bryd. Er bod cynllunio adnoddau d\u0175r rhanbarthol yn Lloegr newydd gychwyn ac mai dim ond cynnydd cyfyngedig a welwyd o ran asesu\u2019r pwysau hyn nad ydynt yn gysylltiedig \u00e2 chwmn\u00efau d\u0175r, mae\u2019r grwpiau rhanbarthol yn dechrau asesu\u2019r materion hyn, ac maent yn cynnig fforwm i wneud hyn ar raddfa ranbarthol.<br><br>Efallai y bydd angen mabwysiadu mesurau arbed d\u0175r ychwanegol. Mae casglu d\u0175r glaw ac ailgylchu d\u0175r llwyd yn cynnig cyfleoedd i leihau\u2019r gofynion ar y cyflenwad d\u0175r cyhoeddus. Mae\u2019r rhain yn arbennig o addas ar gyfer datblygiadau nad ydynt yn aelwydydd, lle mae fflysio toiledau yn gyfran sylweddol o\u2019r defnydd d\u0175r. Efallai y bydd angen cymell ffermwyr, datblygwyr a gweithredwyr adeiladau preifat i ddefnyddio\u2019r dulliau hyn. Bydd gweithredu labeli effeithlonrwydd ynni, yn debyg i labeli defnydd ynni, ar nwyddau sy\u2019n defnyddio d\u0175r, fel peiriannau golchi dillad a pheiriannau golchi llestri, hefyd yn helpu i leihau defnydd o dd\u0175r yn y cartref. Bwriadwyd cyflwyno hyn yn 2024 ond fe\u2019i gohiriwyd ar gyfer yr etholiad cyffredinol ac nid yw wedi cael ei roi ar waith eto.<br><br>Mae buddsoddiad yn y cyfnod hwn yn hanfodol i gynnal a chadw asedau sy\u2019n heneiddio ac i wella seilwaith. Bydd hyn yn costio arian. Bydd cynnal a buddsoddi mewn cyflenwadau d\u0175r diogel yn hanfodol ar gyfer cynaliadwyedd Cymru. Bydd cydbwyso baich y costau hyn yn allweddol. Gallai sicrhau cyllid mewn yr ystyrir sy\u2019n deg ac nad yw\u2019n arwain at ganlyniadau negyddol i ffyniant Cymru fod yn her. Yn yr un modd, bydd yn dod yn gynyddol bwysig i Gymru allu sefydlu egwyddorion ynghylch sut mae d\u0175r yn cael ei rannu, yn enwedig pan fo\u2019n brin, fel bod mynediad at dd\u0175r i ddefnyddwyr \u00e2 blaenoriaeth yn cael ei ddiogelu. Efallai y bydd angen i hyn gynnwys d\u0175r sy\u2019n cael ei allforio.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-r-dyfodol-y-tymor-canolig-i-r-hirdymor\" class=\"wp-block-heading\"><a>Heriau\u2019r Dyfodol \u2013 y Tymor Canolig i\u2019r Hirdymor<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adran hon yn ystyried yr heriau a\u2019r problemau tymor canolig (15-50 mlynedd) a thymor hwy (50-80 mlynedd) tebygol ar gyfer ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r yng Nghymru y dylai Llywodraeth Cymru geisio cynllunio ar eu cyfer er mwyn mynd i\u2019r afael \u00e2 nhw. Mae\u2019r amserlenni hyn yn adlewyrchu cylch gwaith hirdymor CSCC a\u2019r briff ar gyfer yr astudiaeth hon, a nodir nad ydynt o reidrwydd yn cyd-fynd \u00e2 gorwelion cynllunio cwmn\u00efau d\u0175r.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"water-quality-1\" class=\"wp-block-heading\">Ansawdd D\u0175r<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn y tymor canolig i\u2019r tymor hwy, disgwylir rhai gwelliannau o ganlyniad i fuddsoddiad cwmn\u00efau d\u0175r, Cynlluniau Rheoli Maethynnau a gweithredu\u2019r Rheoliadau Rheoli Llygredd Amaethyddol. Fodd bynnag, bydd d\u0175r ffo trefol a systemau trin d\u0175r gwastraff preifat yn parhau i gael effaith negyddol ar ansawdd d\u0175r ac effeithio ar natur. Bydd llygredd cemegol a chroniad sylweddau hollbresennol yn cynyddu a gallent ddod yn ffynhonnell sylweddol o lygredd. Mae\u2019n debygol y bydd mwy o bwyslais ar y materion hyn gan y bydd sefydliadau anllywodraethol amgylcheddol a\u2019r cyhoedd yn disgwyl gweld gwelliant.<br><br>Heb reoleiddio, mae llygredd cemegol yn debygol o ddod yn achos cynyddol arwyddocaol o ansawdd d\u0175r gwael. Ar hyn o bryd, ceir monitro cyfyngedig yn unig o lygredd cemegol yng Nghymru a dealltwriaeth gyfyngedig o ffynonellau ac achosion cemegau. Yn ddelfrydol, dylid rheoli cemegau yn eu ffynhonnell, yn enwedig o ran cemegau diwydiannol, fel PFAS er enghraifft. Fodd bynnag, mae llawer o gemegau sy\u2019n achosi llygredd yn dod o amrywiaeth eang o ddefnyddiau lle mae llygredd yn digwydd ar y pwynt defnyddio, er enghraifft gronynnau teiars a hydrocarbonau. Mae angen monitro i ddeall prif ffynonellau cemegau a\u2019r ffordd orau o\u2019u hatal. I lawer o gemegau, bydd atal a hidlo d\u0175r ffo o ardaloedd trefol yn eu rhwystro rhag llifo i gyrff d\u0175r. Fodd bynnag, bydd hyn yn gofyn am fuddsoddiad mewn systemau draenio newydd a draenio cynaliadwy, gan nad yw carthffosydd d\u0175r traddodiadol yn casglu\u2019r cemegau hyn.<br><br>Gellid lliniaru rhai effeithiau d\u0175r ffo trefol a chemegau trwy ddefnyddio SDCau i reoli d\u0175r wyneb i leihau gorlifoedd storm cyfun. Mae\u2019r enillion hyn yn debygol o fod yn fach, gan fod gweithrediad SDCau yn debygol o fod yn gyfyngedig a lle c\u00e2nt eu defnyddio i reoli gorlifoedd d\u0175r wyneb presennol (bydd y mwyafrif yn cael eu lleoli ar ddatblygiadau newydd) ni fydd y rhain yn lliniaru\u2019r effeithiau o ollyngiadau systemau trin d\u0175r gwastraff preifat a byddant yn atal rhai cemegau sy\u2019n cael eu gollwng i\u2019r amgylchedd yn unig.<br><br>Yn ystod y cyfnod hwn, bydd y swm cymudedig cychwynnol sy\u2019n cwmpasu cynnal a chadw SDCau a fabwysiadir gan awdurdodau lleol yn dod i ben. Mae SDCau yn debygol o waethygu wrth i gynnal a chadw ddod yn faich ar gyllid craidd awdurdodau lleol. Bydd llawer o SDCau ar dir y cyhoedd ac efallai y bydd cwestiynau am olwg y nodweddion hyn a pha un a ydynt yn cyflawni swyddogaeth ddefnyddiol. Lle maent yn rheoli d\u0175r ffo o briffyrdd neu dd\u0175r ffo o fannau eraill \u00e2 chrynodiad cymharol uchel o lygryddion, ceir cwestiynau hefyd ynghylch a ydynt yn cynnig budd ansawdd d\u0175r o\u2019u cymharu \u00e2\u2019r trefniant blaenorol, lle\u2019r oedd y d\u0175r ffo yn cael ei gasglu gan garthffos gyfun ac yn cael ei drosglwyddo i weithfeydd trin. Ceir perygl y gallai croniad llygryddion mewn nodweddion SDCau beri risg i ffynonellau d\u0175r daear neu y gallai\u2019r rhain gael eu golchi allan yn ystod glawiad trwm i gyrff d\u0175r sy\u2019n derbyn.<br><br>Os yw SDCau yn mynd i gael eu defnyddio i reoli ansawdd d\u0175r, bydd angen eu dylunio at y diben hwn ac efallai y bydd angen monitro eu perfformiad, yn enwedig lle mae\u2019r dalgylch yn sensitif ac y gallai\u2019r llwyth llygredd fod yn sylweddol. Bydd angen i\u2019r drefn cynnal a chadw gymryd ansawdd d\u0175r i ystyriaeth, i sicrhau bod y SDCau yn cynnal eu perfformiad. Bydd angen i hyn gynnwys sut mae gwastraff o gynnal a chadw SDCau yn cael ei reoli i atal y llygryddion y maent yn eu casglu rhag cyrraedd cyrff d\u0175r trwy reolaeth wael. Bydd angen i gyllidebau ar gyfer cynnal a chadw gynnwys unrhyw gostau ychwanegol.<br><br>Yn ystod y cyfnod hwn, mae\u2019n debygol y bydd twf poblogaeth yn y DU a chystadleuaeth ryngwladol gynyddol am fwyd yn hybu mwy o gynhyrchu bwyd domestig. Mae\u2019n bosibl bod hyn hefyd yn debygol o ysgogi dwys\u00e2d i gynhyrchu bwyd sy\u2019n peri\u2019r risg o gynyddu\u2019r llwythi maethynnau ymhellach o ddychwelyd tir ychwanegol i ddefnydd cynhyrchu neu newidiadau i ffermio mwy dwys sy\u2019n cynyddu maethynnau tra\u2019n aros o fewn cyfyngiadau rheoleiddio. Ceir galwadau i ffermwyr roi atebion seiliedig ar natur ar waith i reoli d\u0175r ffo, ond heb gymhellion a chael gwared ar rwystrau rheoleiddio, bydd ffermwyr yn ei chael yn anodd eu rhoi ar waith.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"water-resources-1\" class=\"wp-block-heading\">Adnoddau D\u0175r<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae effeithiau newid hinsawdd yn debygol o gynyddu yn ystod y cyfnod hwn, gan arwain at hafau mwy sych ac mae\u2019n debygol y bydd mwy o bwysau ar y ddarpariaeth o dd\u0175r ffres. Bydd hyn yn arbennig o ddifrifol yn ardaloedd deheuol Cymru lle ceir mwy o straen ar y parthau adnoddau d\u0175r. Fwyfwy dros amser bydd yn gynyddol bwysicach i ystyried d\u0175r fel nwydd gwerthfawr.<br><br>Mae\u2019n debygol y bydd buddsoddiad cwmn\u00efau d\u0175r mewn lleihau gollyngiadau a mesuryddion cwsmeriaid wedi lleihau faint o dd\u0175r sydd ei angen i gyflenwi cwsmeriaid. Fodd bynnag, ceir perygl na fydd y gostyngiadau a ragwelwyd ar gyfer y buddsoddiadau hyn yn cael eu gwireddu\u2019n llawn, gan eu bod yn dibynnu ar newid ymddygiad cwsmeriaid a chwsmeriaid yn trwsio mwy o ollyngiadau ar yr aelwyd (er enghraifft tapiau sy\u2019n diferu, toiledau sy\u2019n gollwng a phibellau sydd wedi torri). Bydd mesuryddion clyfar yn helpu cwsmeriaid i ddarganfod bod ganddynt ollyngiadau, ond mae rhai gollyngiadau yn anodd eu canfod, ac nid yw perchnogion cartrefi bob amser yn gwybod eu bod yn gyfrifol am bob gollyngiad. Hefyd, er bod newid hinsawdd wedi\u2019i gynnwys mewn rhagolygon galw, gallai ysgogi defnydd d\u0175r domestig ychwanegol dros yr hirdymor hwn y tu hwnt i amcangyfrifon cynllunio presennol. Gallai tywydd poeth arwain at gawodydd hwy ac amlach, mwy o ddyfrio gerddi a defnyddiau awyr agored eraill (er enghraifft llenwi pyllau nofio\/padlo), a gallai hafau hirach a phoethach gynyddu hyn y tu hwnt i ragolygon presennol. Dylai labelu d\u0175r, os caiff ei gyflwyno, fod wedi helpu i ymwreiddio newid ymddygiad.<br><br>Yn yr un modd, gallai newid hinsawdd gynyddu cyfradd y gollyngiadau i asedau cwmn\u00efau d\u0175r. Bydd tywydd sychach yn arwain at fwy o grebachiad pridd sy\u2019n achosi pibellau a chronfeydd d\u0175r i ollwng. Efallai na fydd y buddsoddiad arfaethedig mewn lleihau gollyngiadau yn ddigon i gadw i fyny \u00e2 hyn a chyflawni\u2019r gostyngiadau i ollyngiadau a ragwelwyd gan y cwmn\u00efau d\u0175r. Bydd angen i gwmn\u00efau d\u0175r barhau i fuddsoddi mewn dulliau canfod ac atgyweirio gollyngiadau arloesol a\u2019u datblygu, i reoli\u2019r costau ychwanegol hyn.<br><br>Bydd twf defnyddiau d\u0175r masnachol yn cynyddu. Bydd defnyddwyr amaethyddol angen mwy o dd\u0175r ar gyfer da byw a chnydau, a bydd y galw am dd\u0175r gan ddiwydiant yn cynyddu. Bydd hyn yn rhoi pwysau ar yr amgylchedd a\u2019r d\u0175r sydd ar gael i\u2019w dynnu.<br><br>Un opsiwn a godwyd gan randdeiliaid i reoli\u2019r prinder d\u0175r posibl yn y dyfodol mewn rhai parthau adnoddau d\u0175r yw datblygu prif bibell dd\u0175r gylch yng Nghymru sy\u2019n dosbarthu d\u0175r o gwmpas y wlad, gan ganiat\u00e1u i ardaloedd lle mae d\u0175r ar gael gyflenwi ardaloedd sydd \u00e2 phrinder. Byddai\u2019r dull hwn yn helpu i gydbwyso d\u0175r ar draws y wlad. Fodd bynnag, bydd cost sylweddol ymlaen llaw a bydd y costau rhedeg yn sylweddol hefyd, gan y bydd natur fynyddig Cymru yn golygu y bydd yr ynni sydd ei angen ar gyfer pwmpio yn sylweddol ac ag \u00f4l-troed carbon sylweddol. Byddai angen i unrhyw benderfyniad i fuddsoddi yn y dull hwn gydbwyso\u2019r costau yn erbyn ffyrdd eraill o reoli d\u0175r, gan gynnwys lleihau colledion o bibellau\u2019n gollwng a lleihau galw ymhellach.<br><br>Bydd rhagweld y galw am dd\u0175r yn y dyfodol yn gywir yn helpu i hysbysu penderfyniadau buddsoddi mewn asedau a chynnal a chadw. Mae sychder yn dal i fod yn debygol a gallent ddod yn fwy tebygol yn y dyfodol. Yn unol \u00e2 hynny, gallai datblygu protocol i reoli anghenion sy\u2019n cystadlu ar gyfer d\u0175r a blaenoriaethu cyflenwad helpu i reoli adnoddau yn y dyfodol pan fyddant yn brin. Gallai hyn fod yn arbennig o bwysig i reoli anghenion sy\u2019n cystadlu defnyddwyr d\u0175r sy\u2019n aelwydydd ac nad ydynt yn aelwydydd ac o bosibl anghenion sy\u2019n cystadlu rhwng defnyddwyr nad ydynt yn aelwydydd, er enghraifft amaethyddiaeth a diwydiant.<br><br>Gallai ansawdd d\u0175r gwael effeithio ar y ddarpariaeth o dd\u0175r yfed yn y dyfodol. Os bydd crynodiadau o sylweddau a reolir yn uwch na safonau d\u0175r yfed, mae\u2019n rhaid cael gwared arnynt. Mae cael gwared ar nitradau o dd\u0175r, er enghraifft, yn ddrud , mae crynodiadau uchel o nitrad mewn ffynonellau d\u0175r yfed o bosibl yn achosi cost sylweddol yn y dyfodol i\u2019r ddarpariaeth o dd\u0175r yfed diogel. Yn yr un modd, mae crynodiadau uwch o sylweddau eraill yn cyflwyno risg i dd\u0175r yfed. Y gobaith yw y bydd y rheoliadau rheoli llygredd amaethyddol yn cadw lefelau nitradau yn is na\u2019r terfyn d\u0175r yfed (er bod perygl gyda\u2019r dull hwn y gallai crynodiadau mewn rhai dalgylchoedd neu is-ddalgylchoedd gynyddu, wrth i weithgareddau yn y dalgylch newid i rai sy\u2019n gollwng mwy o faethynnau nag y maent ar hyn o bryd, ac er y gallai\u2019r holl dir gydymffurfio \u00e2\u2019r rheoliadau, bod yr effeithiau cyfunol yn arwain at grynodiadau uwch). Ceir perygl yn y dyfodol hefyd bod sylweddau eraill, er enghraifft metelau trwm, yn cynyddu o dd\u0175r ffo trefol neu fod sylweddau newydd yn cael eu hychwanegu at y rhestr o sylweddau a reolir, er enghraifft PFAS, a fyddai\u2019n arwain at gostau trin d\u0175r yfed uwch. Mae monitro a deall y crynodiad ac ardaloedd a effeithir ar gyfer cemegau fel PFAS yn hanfodol ar gyfer deall y risgiau i\u2019r cyflenwad d\u0175r yfed yn y dyfodol.<br><br>Mae croesawu atebion seiliedig ar natur ac adfer natur cyffredinol ar draws pob ardal, gwledig a threfol, yn cynnig y cyfle i ddatrys llawer o\u2019r problemau a wynebir yn y sector d\u0175r, yn enwedig problemau ansawdd d\u0175r yng Nghymru. Mae systemau naturiol yn darparu gwasanaethau amgylcheddol am gost is nag atebion wedi\u2019u hadeiladu i reoli effeithio artiffisial ar yr amgylchedd, gan gynnwys hidlo llygredd, storio d\u0175r a gwella ansawdd aer, yn ogystal \u00e2 llawer o fuddion eraill, gan gynnwys lle cynefin ac amwynder. Mae gan groesawu\u2019r potensial ar gyfer atebion seiliedig ar natur a systemau naturiol, o ffermio adfywiol i wyrddhau strydoedd, y potensial i wneud gwelliannau sylweddol i dd\u0175r a\u2019r amgylchedd ehangach a dylid eu croesawu yn ystod y cyfnod hwn.<br><br>Mae\u2019r lle sydd ei angen i roi atebion seiliedig ar natur ar waith yn rhwystr i fanteisio arnynt, Gallai cymeriant tir i reoli d\u0175r ffo amaethyddol effeithio ar gynhyrchiant ac mewn lle yn gyfyngedig mewn ardaloedd trefol a cheir llawer o gyfyngiadau. Hefyd, os disgwylir i atebion seiliedig ar natur ddarparu canlyniadau neu ddisgwyliadau penodol, bydd eu perchnogaeth a\u2019u cynnal a chadw parhaus yn allweddol, ac efallai y bydd angen rheoleiddio a throsolwg ar hyn i sicrhau bod y canlyniadau hyn yn cael eu cyflawni yn gyson. Bydd datblygu dull ariannu teg a ffordd o sicrhau canlyniadau hirdymor ar gyfer atebion seiliedig ar natur yn hanfodol.<br><br>Bydd angen cynllunio atebion seiliedig ar natur hefyd, i sicrhau eu bod yn cael eu defnyddio i reoli\u2019r heriau mwyaf dybryd a gwneud y defnydd mwyaf posibl o adnoddau cyfyngedig, o ran tir a chyllid, sydd ar gael i\u2019w cyflawni. Mae cynllunio dalgylch yn cynnig ffordd o reoli\u2019r llu o heriau yn y sector d\u0175r. Bydd angen i gynlluniau dalgylch gymryd i ystyriaeth yr holl ddefnyddwyr d\u0175r, galw cyfredol ac yn y dyfodol, ansawdd d\u0175r, newid hinsawdd a\u2019i effeithiau ar yr amgylchedd d\u0175r cyfan, a thwf a datblygiad, ac effeithiau cyfannol unrhyw ymyriadau i reoli\u2019r rhain.<br><br>Mae adnoddau d\u0175r yn debygol o ddod yn fwy prin yn Lloegr yn ystod y cyfnod hwn. Mae Lloegr eisoes yn mewnforio d\u0175r o Gymru ac wrthi\u2019n asesu datblygiad cynlluniau adnoddau d\u0175r strategol pellach ar hyn o bryd, i wella\u2019r d\u0175r sydd ar gael, gan gynnwys trosglwyddiadau d\u0175r mewnol a chronfeydd d\u0175r newydd . Nid oes unrhyw gynlluniau ar hyn o bryd i gynyddu\u2019r d\u0175r y mae Lloegr yn ei fewnforio o Gymru, ond gallai hyn gael ei archwilio yn y dyfodol. Os bydd angen allforio mwy o dd\u0175r i Loegr, ni ddylai unrhyw gynllunio roi adnoddau d\u0175r yng Nghymru o dan unrhyw bwysau ychwanegol, a dylai anghenion defnyddwyr d\u0175r Cymru gael eu hystyried, yn enwedig yn ystod cyfnodau o brinder d\u0175r.<br><br>Yn fyd-eang, mae d\u0175r croyw yn dirywio , ac ysgogir hyn yn rhannol gan dynnu gormod o dd\u0175r daear, y mae llawer o ranbarthau yn dibynnu arno. Os bydd y duedd hon yn parhau, gallai\u2019r d\u0175r yng Nghymru, sy\u2019n ddibynnol ar lawiad, ddod yn nwydd prin a gwerthfawr. Gallai\u2019r fantais naturiol hon ynghyd \u00e2\u2019r seilwaith sydd eisoes yn weithredol i reoli d\u0175r gynnig cyfle i Gymru yn y dyfodol. Gallai manteisio i\u2019r eithaf ar y fantais fyd-eang hon gynnig cyfle i fuddsoddi mewn seilwaith d\u0175r a\u2019r amgylchedd d\u0175r, ond bydd angen cydbwyso hyn ag anghenion d\u0175r traddodiadol a domestig.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-allweddol-a-r-camau-nesaf\" class=\"wp-block-heading\"><a>Heriau Allweddol a\u2019r Camau Nesaf<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae d\u0175r yn rhan arwyddocaol o ddiwylliant a hunaniaeth Cymru. Mae\u2019n hanfodol bod y cyflenwad d\u0175r yn cael ei ddiogelu a\u2019i sicrhau i\u2019r dyfodol fel ei fod yn parhau i gefnogi amgylchedd Cymru a gwasanaethau anghenion y boblogaeth a\u2019r economi.<br><br>Yn allweddol i hyn yw i ansawdd d\u0175r fod yn flaenoriaeth uwch. Ceir heriau ansawdd d\u0175r a d\u0175r sylweddol yng Nghymru.<br><br>Mae Tabl 8.1 yn amlygu\u2019r prif heriau a nodwyd gan yr astudiaeth ymchwil hon a\u2019r problemau o flaenoriaeth y dylai Llywodraeth Cymru geisio rhoi sylw iddynt yn y dyfodol. Aseswyd y problemau a ddangosir yn Nhabl 8.1 gan ddefnyddio fframwaith blaenoriaethu a ystyriodd:<br>\u25cf Fanteision traws-sector \u2013 ystyriodd hyn i ba raddau y byddai mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r broblem yn elwa\u2019r sectorau seilwaith Ynni, Digidol, Trafnidiaeth, neu Economi Gylchol a ystyriwyd gan yr adolygiad hwn hefyd.<br>\u25cf Perthnasedd i gylch gwaith CSCC \u2013 gan edrych yn benodol ar ba un a yw\u2019r broblem a nodwyd yn cyd-fynd \u00e2 chylch gwaith CSCC i ystyried problemau hirdymor, a pha un a allai CSCC ychwanegu gwerth\/dylanwad.<br>\u25cf Cyfraniad at\/cysondeb \u00e2\u2019r 7 Nod Llesiant.<br>\u25cf Derbynioldeb rhanddeiliaid, a pha un a yw\u2019r broblem yn cyfateb yn dda ag adborth gan randdeiliaid<br>\u25cf Gallu i gyflawni, gan ystyried pan un a yw\u2019n realistig datrys y broblem<br>\u25cf Costau a buddion.<br><br>Dangosir y problemau a oedd yn y safleoedd uchaf yn yr ymarfer blaenoriaethu hwn fel rhan gyntaf Tabl 8.1. Er bod yr holl broblemau a nodwyd yn yr adolygiad hwn yn bwysig, argymhellir bod Llywodraeth Cymru yn ystyried gweithredu ar y problemau blaenoriaeth uchaf hyn.<br><br>Cyflwynir asesiad o\u2019r blaenoriaethau a amlygir yn Nhabl 8.1 a\u2019r problemau ehangach a drafodwyd yn yr adroddiad hwn yn erbyn fframwaith CSCC yn Atodiad A. Mae hwn yn dangos cysondeb cryf rhwng canfyddiadau\u2019r adroddiad hwn a chylch gwaith a phwyslais CSCC.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Tabl 8.1 \u2013 Problemau o flaenoriaeth a chamau posibl ar gyfer gwella ansawdd d\u0175r ac adnoddau d\u0175r yng Nghymru<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Problem o Flaenoriaeth<\/strong><\/td><td><strong>Llwybr<\/strong><\/td><td><strong>Amserlen<\/strong><\/td><td><strong>Sylfaen bresennol<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td colspan=\"4\"><strong>Prif flaenoriaethau<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>Cynyddu\u2019r ddarpariaeth o atebion seiliedig ar natur. <\/strong>Ceir consensws y byddai cynyddu\u2019r defnydd o atebion seiliedig ar natur yn gwella llawer o\u2019r problemau sy\u2019n wynebu\u2019r sector d\u0175r, ond mae eu defnydd yn dal i fod yn gyfyngedig. Mae rhwystrau ariannu a chostau yn gysylltiedig \u00e2\u2019r ddarpariaeth. Ceir cwestiynau hefyd am fonitro a rheoleiddio eu perfformiad.<\/td><td>Mae angen i wella\u2019r niferoedd sy\u2019n manteisio ar atebion seiliedig ar natur fynd i\u2019r afael \u00e2 llawer o rwystrau. Bydd cymell perchnogion tir a buddiolwyr i gyflwyno a chyfrannu at atebion seiliedig ar natur yn hanfodol i gydbwyso\u2019r effeithiau ar gostau a chynhyrchiant. Gallai cymhellion fod drwy grantiau uniongyrchol, taliadau cymorth neu gymhellion eraill. Mae\u2019n rhaid cynnwys gwaith cynnal a chadw parhaus mewn unrhyw fframwaith cymorth. Mae angen ystyried rheoleiddio hefyd. Os defnyddir atebion seiliedig ar natur i gyflawni canlyniadau penodol, a ddylid eu rheoleiddio a phwy ddylai wneud hynny? A fydd rheoleiddio yn cyfyngu\u2019r niferoedd sy\u2019n manteisio arnynt? A fydd rheoleiddio yn berthnasol dim ond pan ddefnyddir atebion seiliedig ar natur ar gyfer rhai canlyniadau, ond nid eraill, er enghraifft buddion ansawdd d\u0175r, ond nid buddion rheoli perygl llifogydd? Os felly, sut fydd y brif swyddogaeth yn cael ei phenderfynu? Bydd angen mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r problemau hyn a llawer o rai eraill.<\/td><td>Byrdymor \u2013 Tymor Canolig<\/td><td>Mae angen rheoleiddio atebion seiliedig ar natur ar gyfer manteision ansawdd d\u0175r ar hyn o bryd ac mae hyn yn cyfyngu\u2019r niferoedd sy\u2019n manteisio arnynt .<\/td><\/tr><tr><td>Nid oes dealltwriaeth lawn<strong> o ofynion d\u0175r annomestig<\/strong>, gan gynnwys y rhai gan ddefnyddwyr masnachol, diwydiannol, ac amaethyddol o safbwynt rheoli adnoddau d\u0175r, ac nid ydynt yn cael eu rheoli\u2019n gynaliadwy. Mae\u2019r diffyg gwybodaeth hwn yn golygu y gallai elfennau hollbwysig fod ar goll o ragolygon o alw am dd\u0175r a\u2019i gynllunio yn y dyfodol. Gallai methu \u00e2 chynllunio ar gyfer pob maes o dwf i alw am dd\u0175r arwain at dynnu d\u0175r anghynaliadwy, mwy o gystadleuaeth ac adnoddau d\u0175r, a cholli cyfleoedd ar gyfer effeithlonrwydd.<\/td><td>Dylid asesu twf amcanestynedig anghenion d\u0175r ar draws pob sector annomestig. Dylai hyn ystyried effeithiau datblygiadau newydd fel canolfannau data a gweithgareddau amaethyddol sy\u2019n ehangu. Mae hyn yn cynnwys gwerthuso sut y gellir ymgorffori galw\u2019r dyfodol mewn gwaith cynllunio dalgylchoedd i sicrhau dyraniad cynaliadwy o adnoddau. Gallai ymchwiliadau pellach archwilio mecanweithiau ar gyfer gwerthfawrogi d\u0175r fel nwydd, gan sicrhau bod defnyddwyr masnachol\/annomestig yn talu prisiau teg ac yn cael eu cymell i ddefnyddio d\u0175r yn effeithlon. Ym maes amaethyddiaeth, gallai ymchwil archwilio ffyrdd o hybu defnydd cynaliadwy o dd\u0175r, fel annog cronfeydd d\u0175r graddfa fach, dyfrhau drwy ddiferion, masnachu d\u0175r, a mesurau effeithlonrwydd eraill, i gefnogi cynhyrchiant a diogeled d\u0175r hirdymor.<\/td><td>Byrdymor \u2013 Tymor Canolig<\/td><td>Dim rhagolygon systematig o alw annomestig am dd\u0175r<\/td><\/tr><tr><td>Dylai fod dealltwriaeth well o <strong>effeithiau newid hinsawdd ar ddefnydd d\u0175r<\/strong> i\u2019r holl ddefnyddwyr d\u0175r, yn enwedig y rhai nad ydynt wedi\u2019u cynnwys yng nghylch gwaith Canllawiau Cynllunio Adnoddau D\u0175r. Gallai newidiadau i batrymau tywydd sychder amlach, a newid i ofynion aelwydydd, byd amaeth, a diwydiant i gyd effeithio ar sut mae d\u0175r yn cael ei ddefnyddio a\u2019i reoli yn y dyfodol.<strong><\/strong><\/td><td>Asesu a rhagweld effeithiau newid hinsawdd ar y defnydd o dd\u0175r, gan gynnwys defnyddiau aelwydydd a\u2019r rhai nad ydynt yn aelwydydd, a nodi ymatebion a chyfrifoldebau. &nbsp;Dylai hefyd gynnwys ystyriaeth o sut y gallai newid hinsawdd effeithio ar ddefnyddwyr sy\u2019n dibynnu ar gyflenwadau d\u0175r preifat .<\/td><td>Byrdymor \u2013 Tymor Canolig<\/td><td>Dim modelu newidiadau i alw annomestig am dd\u0175r wedi\u2019u hysgogi gan yr hinsawdd.<\/td><\/tr><tr><td>Absenoldeb canlyniadau cynllunio <strong>lefel dalgylch<\/strong> mewn ymdrechion rheoli heb eu cydgysylltu, gan gynyddu\u2019r perygl o effeithiau cyfunol ar gyrff d\u0175r. Mae hyn o bosibl yn tanseilio cynaliadwyedd hirdymor a chydymffurfiad rheoliadol ac yn arwain at fethu cyfleoedd i gydweithredu.<strong><\/strong><\/td><td>Dylid ymchwilio i greu fframweithiau lefel dalgylch. Dylai\u2019r rhain asesu pwysau cyfunol, pennu nodau dalgylch eglur, ac amlinellu amcanion penodol. Dylent gael eu hategu gan fecanweithiau cyfreithiol sy\u2019n sicrhau cydymffurfiad.<\/td><td>Byrdymor<\/td><td>Nid oes unrhyw fframweithiau lefel dalgylch ffurfiol yn bodoli Mae rheolaeth dalgylchoedd wedi\u2019i darnio ar draws sefydliadau lluosog \u00e2 chyfrifoldebau sy\u2019n gorgyffwrdd.<\/td><\/tr><tr><td>Mewn llawer o ddalgylchoedd, <strong>gall ystyriaethau Ansawdd D\u0175r gyfyngu datblygiad ar hyn o bryd<\/strong> oherwydd y gofyniad i ddarparu mesurau lliniaru maethynnau.<\/td><td>Mae\u2019r gallu i gyflawni cynlluniau rheoli maethynnau yn gofyn am adolygiad i sicrhau eu bod ar waith ac nad yw maethynnau yn atal datblygiad. Mae angen proses systematig ar gyfer adfer safleoedd gwarchodedig a sicrhau bod maethynnau yn y dalgylchoedd hyn yn cael eu rheoli\u2019n effeithiol yn y dyfodol i atal atchweliad. Dylai fod ystyriaeth o bwy sy\u2019n talu a pha un a ddylai cyllid fod yn gysylltiedig \u00e2 thargedau ar gyfer adfer safleoedd.<\/td><td>Byrdymor &#8211; Tymor Canolig<\/td><td>Wyth dalgylch niwtraliaeth maethynnau yng Nghymru<\/td><\/tr><tr><td>Mae<strong> d\u0175r ffo amaethyddol<\/strong> yn ffynhonnell allweddol o lygredd i gyrsiau d\u0175r, gan gyfrannau maethynnau gormodol a halogwyr eraill sy\u2019n dirywio ansawdd d\u0175r, yn niweidio ecosystemau dyfrol, ac yn peri risgiau i iechyd pobl a bioamrywiaeth.<\/td><td>Mae angen gwneud gwaith i nodi meysydd o flaenoriaeth lle mae angen rheolaeth wedi\u2019i thargedu o dd\u0175r ffo amaethyddol i reoli llwythi maethynnau ar gyrff d\u0175r ymhellach ac i ddeall graddfa\u2019r gwaith sy\u2019n ofynnol. Mae angen ystyriaeth o sut y gellid ehangu rheoliadau i ystyried pob ffynhonnell llygryddion hefyd.<\/td><td>Byrdymor &#8211; Tymor Canolig<\/td><td>Llygredd amaethyddol yw\u2019r prif ffactor mewn ansawdd d\u0175r gwael mewn afonydd fel afonydd Gwy, Helygi, ac Wysg; mae\u2019n cyfrannu hyd at 72% o\u2019r ffosfforws mewn rhai dalgylchoedd.<\/td><\/tr><tr><td colspan=\"4\"><strong>Blaenoriaethau eraill<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Ceir llawer o <strong>weithfeydd trin d\u0175r gwastraff nad ydynt wedi\u2019u cofrestru ar hyn o bryd<\/strong>, gan arwain at fylchau yn y ddealltwriaeth o ffynonellau llygredd, diffyg trosolwg a risgiau posibl i ansawdd d\u0175r ac iechyd y cyhoedd. Efallai na fydd cyfleusterau heb eu cofrestru yn destun gwiriadau monitro neu gydymffurfiad rheolaidd, gan gynyddu\u2019r tebygolrwydd y bydd elifion heb eu trin neu sydd wedi\u2019u trin yn wael yn cael eu gollwng i\u2019r amgylchedd. Yn yr un modd, efallai fod <strong>cyflenwadau d\u0175r preifat <\/strong>wedi\u2019u tanamcangyfrif a\u2019u bod yn achosi baich yn y dyfodol ar gynllunio adnoddau d\u0175r<\/td><td>Mae angen dull systematig ar gyfer nodi a chofrestru gweithfeydd trin d\u0175r gwastraff preifat a chyflenwadau d\u0175r preifat yn rhagweithiol. Dylid ystyried senarios i gyflenwadau preifat drosglwyddo i\u2019r prif gyflenwad yn ystod gwaith cynllunio adnoddau d\u0175r yn y dyfodol.<\/td><td>Byrdymor<\/td><td>Dim cofnod cyhoeddus o niferoedd gweithfeydd trin preifat, na\u2019r raddfa debygol o weithfeydd trin preifat sydd heb eu cofrestru. Mae cyflenwadau d\u0175r preifat wedi\u2019u cofrestru, ond efallai fod cyflenwadau heb eu cofrestru.<a><\/a><\/td><\/tr><tr><td>Mae<strong> Atebion Seiliedig ar Natur <\/strong>yn opsiwn ar gyfer lleihau llwythi llygryddion tra\u2019n cefnogi bioamrywiaeth a gwydnwch yn erbyn newid hinsawdd ond mae eu defnydd at y diben hwn yn cael ei amharu gan rwystrau rheoliadol.<\/td><td>Mae angen adolygiad o ba un a yw rheoliadau presennol yn hwyluso\u2019r canlyniadau Atebion Seiliedig ar Natur gorau.<\/td><td>Byrdymor &#8211; Tymor Canolig<\/td><td>Mae rhwystrau rheoliadol yn atal Atebion Seiliedig ar Natur rhag cael eu defnyddio i gael gwared ar faethynnau.<\/td><\/tr><tr><td>Mae<strong> llygredd trefol yn dal i fod yn her sylweddol na roddwyd sylw iddi i raddau helaeth<\/strong>, gan nad oes unrhyw reoliad cynhwysfawr neu sefydliad arweiniol yn gyfrifol ar hyn o bryd am reoli\u2019r ffynonellau cymhleth ac amrywiol o dd\u0175r ffo trefol. Mae hyn yn arwain at risgiau parhaus i ansawdd d\u0175r.<\/td><td>Mae angen strategaeth ar gyfer nodi a monitro prif ffynonellau o lygredd trefol a llygredd cemegol, gan gynnwys PFAS.&nbsp; Dylid nodi blaenoriaethau ar gyfer rheoli\u2019r ffynonellau hyn o lygredd a strategaeth i\u2019w rheoli. Byddai hyn yn elwa o sefydliad arweiniol \u00e2 chyfrifoldeb am gydgysylltu ymdrechion i drwsio gamgysylltiadau carthffosydd ac i oruchwylio mentrau rheoli llygredd trefol ehangach. Mae darparu mwy o SDCau mewn ardaloedd trefol yn cynnig y potensial i roi manteision lluosog, gan gynnwys lleihau llygredd trefol, lliniaru gorlifoedd storm, a chynorthwyo rheolaeth o berygl llifogydd. Dylai gwaith ymchwil yn y dyfodol asesu sut y gellid symleiddio\u2019r ddarpariaeth o SDCau wedi\u2019u h\u00f4l-osod mewn ardaloedd trefol.<\/td><td>Byrdymor &#8211; Tymor Canolig<\/td><td>Dim monitro sylweddau biogronnol a gwenwynig hollbresennol a pharhaus Dim sefydliad arweiniol ar gyfer d\u0175r ffo\/llygredd trefol<\/td><\/tr><tr><td>Ceir ansicrwydd pa un a yw Atodlen 3 Deddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r 2010 yn galluogi\u2019r ddarpariaeth hirdymor o fuddion ansawdd d\u0175r drwy <strong>Systemau Draenio Cynaliadwy (SDCau),<\/strong> yn enwedig o ran cynaliadwyedd cyllid a\u2019r cyfrifoldebau cynnal a chadw parhaus a neilltuir i Awdurdodau Lleol.<\/td><td>Byddai asesiad o gyllid a buddion ansawdd d\u0175r hirdymor SDCau a fabwysiadwyd o dan Atodlen 3 yn helpu i ffurfio safbwyntiau ar ba un a: ellir sicrhau canlyniadau ansawdd d\u0175r yn barhaus drwy Atodlen 3.yw baich SDCau ar gyllidebau Awdurdodau Lleol ar \u00f4l i symiau cymudedig ar gyfer cynnal a chadw ddod i ben yn gynaliadwy y ffordd orau o ariannu gwaith cynnal a chadw ar SDCau wedi\u2019u h\u00f4l-osod i reoli d\u0175r wyneb ac atal gorlifoedd storm<\/td><td>Byrdymor &#8211; Tymor Canolig<\/td><td>Dim asesiad o fuddion neu risgiau hirdymor Atodlen 3.<\/td><\/tr><tr><td>Prin yw\u2019r wybodaeth sydd ar gael ar hyn o bryd i helpu defnyddwyr i wneud dewisiadau cytbwys am effeithlonrwydd d\u0175r nwyddau cartref. Heb labelu eglur, mae <strong>cyfleoedd i hyrwyddo ymddygiadau arbed d\u0175r<\/strong> a lleihau defnydd yn cael eu colli.<\/td><td>Annog y llywodraeth u weithredu deddfwriaeth i orfodi labeli effeithlonrwydd d\u0175r.<\/td><td>Byrdymor<\/td><td>Nid oes unrhyw labeli effeithlonrwydd d\u0175r gorfodol ar gyfer nwyddau cartref ar hyn o bryd<\/td><\/tr><tr><td><strong>Nid yw d\u0175r yn cael ei werthfawrogi fel nwydd cenedlaethol ar hyn o bryd<\/strong>, a all arwain at ddefnydd aneffeithlon, diffyg cymhellion buddsoddi, a heriau yn negodi trosglwyddiadau d\u0175r neu\u2019n rheoli galw gan ddefnyddwyr masnachol.<\/td><td>Gallai gwaith ymchwil ganolbwyntio ar ddatblygu dulliau cadarn o werthfawrogi d\u0175r fel adnodd cenedlaethol, yn enwedig i\u2019w ddefnyddio mewn trafodaethau gyda defnyddwyr nad ydynt yn aelwydydd ac yn ystod negodiadau trosglwyddo d\u0175r. Gallai hyn gynnwys gwerthuso mecanweithiau prisio amgen sy\u2019n adlewyrchu buddion masnachol defnydd d\u0175r, gan sicrhau bod gwerth d\u0175r yn cael ei gydnabod a bod strwythurau prisio yn cefnogi rheolaeth gynaliadwy a mynediad teg.<\/td><td>Tymor Canolig \u2013 Hirdymor<\/td><td>Dim system ffurfiol ar waith.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h5 id=\"themau-trawsbynciol\" class=\"wp-block-heading\">Them\u00e2u trawsbynciol<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae nifer o\u2019r problemau a nodir yn yr adolygiad sector d\u0175r hwn yn berthnasol i sectorau seilwaith eraill sy\u2019n cael eu hystyried yn rhan o\u2019r astudiaeth ehangach hon, gan gynnwys:<br><br>\u25cf Y Sector Ynni \u2013 Mae ffynonellau ynni newydd, fel hydrogen, yn debygol o fod angen d\u0175r yn y dyfodol, ac mae angen ystyried y galw newidiol hwn.<br>\u25cf Y Sector Digidol \u2013 Mae\u2019r galw cynyddol am ganolfannau data eisoes yn cael effaith ar ddefnydd d\u0175r a bydd angen cyfeintiau sylweddol o dd\u0175r ffres, gl\u00e2n yn y dyfodol. Fel yr uchod, mae angen ystyried y galw newidiol hwn a chynllunio ar ei gyfer.<br>\u25cf Y Sector Trafnidiaeth &#8211; Amlygwyd d\u0175r ffo o ffyrdd fel problem anhysbys arwyddocaol oherwydd yr ansawdd d\u0175r gwael. Mae angen ystyried ansawdd d\u0175r ffo o briffyrdd yn rhan o fuddsoddiad mewn seilwaith ffyrdd a\u2019i gynnal a\u2019i gadw.<br>\u25cf Sector yr Economi Gylchol \u2013 Efallai y bydd cyfleoedd i ailgylchu maethynnau mewn cyrff d\u0175r ar gyfer gwrteithio amaethyddol.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"monitro-cynnydd\" class=\"wp-block-heading\"><a><a>Monitro Cynnydd<\/a><\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn y dyfodol, bydd yn bwysig monitro statws ansawdd d\u0175r ac adnoddau\/cyflenwad d\u0175r. Argymhellir bod Llywodraeth Cymru yn monitro amrywiaeth o ffynonellau data presennol dros amser, \u00e2 phwyslais ar y rhai a restrir yn Nhabl 9.1 isod.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tabl 9.1 \u2013 Data presennol<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Problem\/dangosydd<\/strong><\/td><td><strong>Pam mae\u2019n bwysig?<\/strong><\/td><td><strong>Pwy sy\u2019n casglu\u2019r data hyn?<\/strong><\/td><td><strong>Pa mor aml mae\u2019r rhain yn cael eu cyhoeddi \/ diweddaru?<\/strong><\/td><td><strong>A yw\u2019r data hyn ar gael i\u2019r cyhoedd?<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Statws WFD (nifer y cyrsiau d\u0175r sy\u2019n cyrraedd \u2018statws da\u2019)<\/td><td>Dangosydd allweddol o statws ansawdd d\u0175r<\/td><td>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/td><td>Bob 6 mlynedd<\/td><td>Ydyn<\/td><\/tr><tr><td>Data gollyngiadau<\/td><td>Dangosydd allweddol i effeithlonrwydd\/cyflenwad<\/td><td>D\u0175r Cymru\/HD<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydyn<\/td><\/tr><tr><td>Canran y cwsmeriaid \u00e2 mesurydd d\u0175r<\/td><td>Dangosydd allweddol o effeithlonrwydd<\/td><td>D\u0175r Cymru\/HD<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydyn<\/td><\/tr><tr><td>Defnydd fesul pen<\/td><td>Dangosydd allweddol i effeithlonrwydd\/cyflenwad<\/td><td>D\u0175r Cymru \/HD<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydyn<\/td><\/tr><tr><td>Defnydd o dd\u0175r gan ddefnyddwyr annomestig<\/td><td>Mwy o alw ac angen monitro<\/td><td>D\u0175r Cymru\/HD<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydyn<\/td><\/tr><tr><td>Gollyngiadau Gorlifoedd Storm<\/td><td>Yn dynodi cynnydd ar leihau gorlifoedd storm<\/td><td>D\u0175r Cymru \/HD<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydyn<\/td><\/tr><tr><td>Nifer y dalgylchoedd niwtraliaeth maethynnau<\/td><td>Yn dangos cynnydd ar ddiogelu safleoedd allweddol<\/td><td>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/td><td>Pan fydd yn newid<\/td><td>Ydyn<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn ogystal \u00e2\u2019r uchod, nodir nifer o fylchau data allweddol (Tabl 9.2), ac argymhellir bod Llywodraeth Cymru yn ystyried, fel blaenoriaeth, sut y gellid casglu a monitro data gwell yn y meysydd hyn yn y dyfodol. Nodir efallai nad oes gan rai sefydliadau y cyllid a\u2019r adnoddau sydd eu hangen i gasglu data ar y lefel hon.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tabl 9.2 \u2013 Bylchau data<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Dangosydd\/data sydd eu hangen i ddangos statws\/olrhain cynnydd<\/strong><\/td><td><strong>Pam mae\u2019n bwysig?<\/strong><\/td><td><strong>Pwy ddylai gasglu\u2019r data hyn yn y dyfodol?<\/strong><\/td><td><strong>Pa mor aml?<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Cemegau\/sylweddau allweddol mewn cyrff d\u0175r nad ydynt yn cael eu monitro, gan gynnwys sylweddau hollbresennol fel PFAS, mercwri<\/td><td>Penderfynyddion allweddol o ansawdd d\u0175r<\/td><td>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><tr><td>Ansawdd d\u0175r ffo o briffyrdd blaenoriaeth uchel\/goferydd d\u0175r wyneb trefol<\/td><td>Cyfrannwr allweddol at ansawdd d\u0175r, cynorthwyo asesiad o effaith o ffynonellau d\u0175r wyneb<\/td><td>Awdurdodau priffyrdd \/ Cwmn\u00efau d\u0175r<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><tr><td>Nifer a lleoliad cyflenwadau d\u0175r preifat<\/td><td>Gwella rheoleiddio a monitro<\/td><td>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><tr><td>Nifer a lleoliad gweithfeydd trin preifat<\/td><td>Gwella rheoliadau a nodi lle gellid gwneud gwelliannau i ansawdd d\u0175r drwy uwchraddio<\/td><td>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><tr><td>Lliniaru maethynnau mewn dalgylchoedd niwtraliaeth maethynnau, gan gynnwys y ffynhonnell ariannu a diben y lliniaru<\/td><td>Asesu llwyddiant cynlluniau rheoli maethynnau<\/td><td>Byrddau Rheoli Maethynnau<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><tr><td>Darparu tai mewn dalgylchoedd niwtraliaeth maethynnau<\/td><td>Asesu llwyddiant y Cynlluniau Rheoli Maethynnau<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><tr><td>Nifer y cynlluniau SDCau a fabwysiadwyd o dan Atodlen 3, gan gynnwys nifer y cynlluniau SDCau a \u00f4l-osodwyd a\u2019r rhesymau am yr \u00f4l-osod<\/td><td>Mesur llwyddiant Atodlen 3 a nifer yr SDCau a ddefnyddiwyd i reoli problemau presennol a\u2019r ysgogiadau ar gyfer \u00f4l-osod i ddeall y ffynonellau o faich ychwanegol i\u2019r trethdalwr.<\/td><td>Awdurdodau Llifogydd Lleol Arweiniol<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><tr><td>Cyfanswm cyfaint y d\u0175r a dynnwyd<\/td><td>Yn dynodi cynnydd o ran lleihau tynnu d\u0175r i lefelau cynaliadwy<\/td><td>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><tr><td>Os c\u00e2nt eu mabwysiadu yn y dyfodol \u2013 Nifer y cynlluniau dalgylch.<\/td><td>Galluogi ystyriaeth ddalgylch lawn o faterion d\u0175r.<\/td><td>Cyfoeth Naturiol Cymru<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Asesiad Seilwaith Cymru 2026D\u0175r Cyflwyniad Trosolwg o\u2019r sector d\u0175r Mae\u2019r heriau sy\u2019n wynebu\u2019r sector d\u0175r yn gysylltiedig \u00e2\u2019r canlynol yn nodweddiadol:\u2022 Effeithiau rhy ychydig o lawiad a\/neu dd\u0175r wedi\u2019i storio, gan arwain at broblemau sychder, cyflenwad d\u0175r a phrinder d\u0175r\u2022 Effeithiau gormod o lawiad ar unwaith gan arwain at ddinistr llifogydd\u2022 Problemau ansawdd d\u0175r. Mae\u2019r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7779,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"wp-custom-template-long-document","meta":{"_crdt_document":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"class_list":["post-8829","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8829"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8829\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8921,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8829\/revisions\/8921"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}