{"id":8720,"date":"2026-03-16T19:28:25","date_gmt":"2026-03-16T19:28:25","guid":{"rendered":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wales-infrastructure-assessment-2026-energy\/"},"modified":"2026-03-17T22:21:17","modified_gmt":"2026-03-17T22:21:17","slug":"ynni26","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/","title":{"rendered":"Asesiad Seilwaith Cymru 2026 &#8211; Ynni"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-cover alignfull is-light\" style=\"min-height:556px;aspect-ratio:unset;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"2560\" height=\"1707\" class=\"wp-block-cover__image-background wp-image-8528 size-full\" alt=\"\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-scaled.jpg\" data-object-fit=\"cover\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-scaled.jpg 2560w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-300x200.jpg 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-768x512.jpg 768w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-2048x1365.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><span aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-cover__background has-background-dim-0 has-background-dim\" style=\"background-color:#878e84\"><\/span><div class=\"wp-block-cover__inner-container is-layout-constrained wp-block-cover-is-layout-constrained\">\n<p class=\"has-text-align-center has-large-font-size wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-a1727f98 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-center is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-20959078 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/SAFBWYNTIAU-AR-SEILWAITH-Y-SECTOR-YNNI-CRYNODEB-GWEITHREDOL.pdf\">Lawrlwytho Crynodeb Ynni pdf<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Safbwyntiau-Seilwaith-y-Sector-Ynni.pdf\">Lawrlwytho Adroddiad Ynni pdf<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-f56f613f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"padding-right:var(--wp--preset--spacing--40);padding-left:var(--wp--preset--spacing--40);flex-basis:20%\">\n<div class=\"wp-block-group has-background is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-682a1295 wp-block-group-is-layout-constrained wp-container-1 is-position-sticky block-visibility-hide-small-screen\" style=\"background-color:#fafafa;padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px\">\n<div style=\"height:21px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<nav aria-label=\"Table of Contents\" class=\"wp-block-table-of-contents has-medium-font-size\"><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#introduction\">Introduction<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#trosolwg-o-r-sector-ynni\">Trosolwg o\u2019r Sector Ynni<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#pwyslais-yr-adroddiad-hwn\">Pwyslais yr Adroddiad hwn<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#cyfraniad-gan-randdeiliaid\">Cyfraniad gan Randdeiliaid\u00a0\u00a0<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#tybiaethau\">Tybiaethau<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#strwythur-yr-adroddiad-hwn\">Strwythur yr Adroddiad hwn<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#y-cefndir-a-r-cyd-destun\">Y Cefndir a\u2019r Cyd-destun<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#pam-mae-r-sector-ynni-yn-bwysig-i-gymru\">Pam mae\u2019r sector ynni yn bwysig i Gymru?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#perthynas-a-natur\">Perthynas \u00e2 Natur<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#beth-sy-n-llywio-r-sector-heddiw\">Beth sy\u2019n Llywio\u2019r Sector Heddiw?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#pwy-sy-n-gyfrifol\">Pwy sy\u2019n gyfrifol?<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#y-sefyllfa-bresennol\">Y Sefyllfa Bresennol<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#cyd-destun\">Cyd-destun<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#targedau-ynni\">Targedau Ynni<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#diwygiadau-diweddar-gan-lywodraeth-cymru-er-mwyn-cyflawni-targedau\">Diwygiadau diweddar gan Lywodraeth Cymru er mwyn cyflawni targedau<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#cynhyrchu-trydan\">Cynhyrchu Trydan<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#rhwydwaith-ynni\">Rhwydwaith Ynni<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#cynlluniau-strategol-ynni-rhanbarthol\">Cynlluniau Strategol Ynni Rhanbarthol<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#implications-for-nicw-monitoring\">Rhwydwaith Trydan<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#dosbarthu-trydan\">Dosbarthu Trydan<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#y-rhwydwaith-nwy\">Y Rhwydwaith Nwy<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#y-galw-am-ynni\">Y Galw am Ynni<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#gweledigaeth-y-dyfodol\">Gweledigaeth y Dyfodol<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#heriau-y-dyfodol-tymor-byr\">Heriau y Dyfodol \u2013 Tymor Byr<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#polisiau-a-strategaeth-integredig\">Polis\u00efau a strategaeth integredig\u00a0<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#cynhyrchu-a-dosbarthu-pwer-a-r-galw\">Cynhyrchu a Dosbarthu P\u0175er, a\u2019r Galw<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#heat-generation-distribution-and-demand\">Cynhyrchu a Dosbarthu Gwres, a\u2019r Galw<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#heat-generation-distribution-and-demand\">Defnyddwyr Terfynol, Perchnogaeth Gymunedol, ac Addysg<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#heat-generation-distribution-and-demand\">Sgiliau Marchnad a\u2019r Gadwyn Gyflenwi<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#heriau-y-dyfodol-tymor-canolig-i-hirdymor\">Heriau y Dyfodol \u2013 Tymor Canolig i Hirdymor<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#trwydded-gymdeithasol-ar-gyfer-seilwaith-ynni\">Trwydded Gymdeithasol ar gyfer Seilwaith Ynni<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#newid-hinsawdd\">Newid Hinsawdd<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#buddsoddi-mewn-twf-di-garbon\">Buddsoddi mewn Twf Di-garbon<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#lleoli-cymru-ar-gyfer-technolegau-sy-n-dod-i-r-amlwg\">Lleoli Cymru ar gyfer Technolegau sy\u2019n Dod i\u2019r Amlwg<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#heriau-allweddol-a-r-camau-nesaf\">Heriau Allweddol a\u2019r Camau Nesaf<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#themau-trawsbynciol\">Them\u00e2u Trawsbynciol<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/ynni26\/#monitro-r-cynnydd\">Monitro\u2019r Cynnydd<\/a><\/li><\/ol><\/nav>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"border-width:1px;padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60);flex-basis:60%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\" style=\"font-size:32px\"><strong>Asesiad Seilwaith Cymru 2026<\/strong><br><strong>Ynni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"introduction\" class=\"wp-block-heading\">Introduction<\/h4>\n\n\n\n<h5 id=\"trosolwg-o-r-sector-ynni\" class=\"wp-block-heading\">Trosolwg o\u2019r Sector Ynni<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1.2.1 Diffinnir sector seilwaith ynni Cymru yn cael gan heriau o ran cyflenwad, galw a\u2019r rhwydweithiau sy\u2019n cysylltu\u2019r ddau. Bydd mynd i\u2019r afael \u00e2 materion sy\u2019n wynebir yn yr elfennau allweddol hyn yn rhan annatod o gyflawni uchelgeisiau sero net y DU a Llywodraeth Cymru. Gellir diffinio\u2019r elfennau hyn o\u2019r sector fel a ganlyn:<br><br>\u2022 Cyflenwad \u2013 Cynhyrchu neu brynu ynni, drwy orsafoedd p\u0175er, ynni adnewyddadwy, neu gyfleusterau cynhyrchu eraill yn nodweddiadol. Mae\u2019n cynnwys trosi adnoddau crai (megis gwynt, golau yr haul, glo, nwy, neu dd\u0175r) yn ffurfiau defnyddiol o ynni megis trydan neu wres. Mae\u2019r broses hon yn cynnwys gweithgareddau megis echdynnu tanwydd, trosi ynni, a chyflenwi cychwynnol i\u2019r rhwydwaith cyflenwi ynni (\u2018grid\u2019). Yn y categori hwn, cynhwysir is-fathau o ynni megis hydrogen a storio ynni hefyd; maent yn debygol o gael eu defnyddio fwyfwy i alluogi cynnydd yn swm y trydan adnewyddadwy y gellir ei gynhyrchu.<br><br>\u2022 Rhwydweithiau \u2013 Mae hyn yn crynhoi\u2019r broses o gludo a rheoli ynni o\u2019r pwynt pan fydd yn cael ei gynhyrchu neu ei gyflenwi i\u2019r pwynt pan fydd yn cael ei ddefnyddio. Mae hyn yn cynnwys y seilwaith a\u2019r gweithrediadau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 chyflenwi a chydbwyso\u2019r systemau trydan a nwy. Ar gyfer trydan, mae\u2019n cwmpasu\u2019r broses o drosglwyddo p\u0175er foltedd uchel dros bellteroedd hir a\u2019r broses o ddosbarthu ar folteddau is i gartrefi a busnesau ac fe\u2019i gelwir yn \u2018grid\u2019. Ar gyfer nwy, mae\u2019r rhwydwaith yn cwmpasu piblinellau trosglwyddo pwysedd uchel a dosbarthu ar bwysedd is. Mae\u2019r rhwydweithiau yn sicrhau y cyflenwir ynni yn ddiogel, yn ddibynadwy ac yn effeithlon ar draws rhanbarthau ac ardaloedd.<br><br>\u2022 Galw \u2013 Mae hyn yn cwmpasu ymddygiad, patrymau a\u2019r amser pan ddefnyddir ynni ar draws aelwydydd, busnesau, a\u2019r diwydiant. Mae\u2019r galw yn adlewyrchu sut, pryd a pham y mae trydan yn cael ei dynnu o\u2019r rhwydwaith i bweru offer, peiriannau, goleuadau, ac anghenion eraill, a defnyddir nwy i ddarparu gwres a d\u0175r poeth mewn cartrefi, busnesau ac yn y diwydiant.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nodweddir cyflenwad ynni Cymru gan gymysgedd amrywiol o ddulliau cynhyrchu ynni. Mae Cymru\u2019n cynhyrchu mwy o drydan nag y mae\u2019n ei ddefnyddio, gan allforio symiau sylweddol i weddill y DU. Fodd bynnag, mae adroddiad \u2018Cynhyrchu Ynni yng Nghymru 2023\u2019 Llywodraeth Cymru yn amlinellu bod dros 50% o\u2019r trydan a gynhyrchir yng Nghymru yn cael ei gynhyrchu gan ddefnyddio nwy naturiol, sy\u2019n cael ei fewnforio o dramor i derfynfeydd nwy naturiol hylifedig yn Aberdaugleddau. Felly, mae capasiti allforio Cymru yn ddibynnol yn rhannol ar gyflenwadau ynni tramor. Mae\u2019r ffaith bod Cymru\u2019n allforiwr trydan, ond hefyd yn fewnforiwr mawr o ynni, yn achosi tensiynau, gan arwain cymunedau i deimlo yr effeithir arnynt yn anghymesur gan effeithiau negyddol canfyddedig cynhyrchu trydan, a mewnforio a throsglwyddo nwy, sydd wedyn yn cael ei ddefnyddio gan eraill.<br><br>Gan gefnogi targedau sero net Cymru, mae\u2019r system cyflenwi ynni wedi symud yn ystod y blynyddoedd diwethaf, gan ddileu\u2019r defnydd o lo o\u2019r gymysgedd trydan yn raddol, tuag at ffynonellau carbon isel sy\u2019n canolbwyntio\u2019n bennaf ar wynt ar y tir ac ar y m\u00f4r. Fodd bynnag, mae nwy yn dal i chwarae rhan bwysig yn y gymysgedd ynni ac mae glo yn dal i gael ei echdynnu yng Nghymru ym mhwll glo Aberpergwm. Mae datblygu ynni gwynt wedi achosi tensiynau gwahanol yn enwedig yngl\u0177n \u00e2 phryder ehangach ynghylch yr angen am seilwaith trosglwyddo a dosbarthu newydd (yn aml ar ffurf llinellau uwchben). Yn ogystal \u00e2 chynnydd o ran cyflwyno ynni adnewyddadwy, mae\u2019r broses o roi\u2019r gorau i ddefnyddio glo yn raddol wedi ei hwyluso hefyd drwy leihau\u2019r galw am drydan.<br><br>Mae rhwydwaith trosglwyddo trydan Cymru yn darparu ac yn allforio p\u0175er foltedd uchel o\u2019r ardaloedd mwy trefol yng ngogledd a de Cymru, lle bu\u2019r prif generaduron ynni yn hanesyddol, megis y gorsafoedd p\u0175er nwy ym Mhenfro a Chei Connah, a glo yn Aberddawan. Mae\u2019r system dosbarthu trydan yn darparu p\u0175er foltedd is i gartrefi a busnesau ledled Cymru. Mae angen uwchraddio\u2019r systemau trosglwyddo a dosbarthu trydan, ac mae angen uwchraddio\u2019r system dosbarthu trydan i fodloni\u2019r galw mewn ardaloedd gwledig ac mae angen uwchraddio\u2019r rhwydwaith trosglwyddo trydan fel y gellir allforio trydan o ffynonellau adnewyddadwy newydd, gan gynnwys ffermydd gwynt anghysbell ar y tir. Yn debyg i\u2019r rhwydwaith trydan, cyfyngedig yw\u2019r cyflenwad nwy mewn ardaloedd gwledig, yn enwedig yng nghanolbarth a gorllewin Cymru, ac mae hyn yn cyfyngu ar ddewisiadau defnyddwyr ac yn arwain at gyfraddau uwch yn yr ardaloedd hyn. Mae\u2019r materion hyn hefyd yn creu heriau o ran datgarboneiddio yn yr ardaloedd hyn.<br><br>Mae cyfuniad o ddefnydd diwydiannol uchel sy\u2019n siapio\u2019r galw am ynni yng Nghymru, yn enwedig o sectorau megis dur, cemegau, a gweithgynhyrchu (y mae llawer ohonynt wedi eu clystyru yng ngogledd a de Cymru), ac mae cyfran sylweddol o stoc dai h\u0177n, llai effeithlon o ran ynni, sy\u2019n cynyddu\u2019r anghenion gwresogi. Oherwydd cwmpas rhwydwaith nwy sy\u2019n gyfyngedig, mae ardaloedd gwledig yn dibynnu\u2019n aml ar drydan neu danwydd oddi ar y grid megis olew ar gyfer gwresogi.<br><br>Mae\u2019r adroddiad hwn yn darparu dadansoddiad o sefyllfa y sector ynni yng Nghymru. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae nifer o astudiaethau eraill, gan gynnwys adroddiad 2023, gan Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru \u2018Paratoi Cymru ar gyfer Ynni Adnewyddadwy 2025\u2019, sydd wedi canolbwyntio ar ynni adnewyddadwy yng Nghymru. Nod yr astudiaeth hon yw defnyddio\u2019r canfyddiadau hyn, ond ehangu\u2019r wybodaeth a\u2019r ddealltwriaeth ar gyfer y sector ynni cyfan, yn hytrach na dyblygu.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"pwyslais-yr-adroddiad-hwn\" class=\"wp-block-heading\">Pwyslais yr Adroddiad hwn<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gan ganolbwyntio ar y sector ynni yng Nghymru, diben yr adroddiad hwn yw:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Asesu ac esbonio\u2019r materion allweddol presennol sy\u2019n effeithio ar y sector ynni yng Nghymru<\/li>\n\n\n\n<li>Nodi anghenion, materion, heriau a risgiau yn y dyfodol dros yr 80 mlynedd nesaf ac ystyried effaith neu ganlyniadau posibl y risgiau hyn i Gymru (gan wneud hynny o safbwynt Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol)<\/li>\n\n\n\n<li>Nodi materion blaenoriaeth, sydd \u00e2\u2019r arwyddoc\u00e2d mwyaf hanfodol i Gymru<\/li>\n\n\n\n<li>Arwain Comisiynwyr y dyfodol ar y materion a\u2019r heriau allweddol y gallent ystyried bod eu gweithredu a\u2019u datblygu yn ystod tymor nesaf y Senedd yn flaenoriaeth.<\/li>\n\n\n\n<li>Cyflwyno\u2019r data presennol i ddangos cyflwr sector ynni Cymru yn awr ac yn y dyfodol, fel y gellir monitro\u2019r perfformiad ar draws y sector hwn yn y dyfodol.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019n bwysig nodi y bwriedir i\u2019r adroddiad hwn gynnig trosolwg lefel uchel o\u2019r problemau ar draws y sector ac i dynnu sylw at y rhai a fydd yn bwysig i Lywodraeth Cymru eu hystyried ymhellach. Cwmpas yr astudiaeth oedd darparu naratif a throsolwg o\u2019r problemau yn seiliedig ar brofiad y sector, prif wybodaeth a oedd ar gael yn rhwydd a chyda mewnbwn wedi\u2019i dargedu gan randdeiliaid allweddol. Nid oedd y cwmpas yn caniat\u00e1u ymchwil sylfaenol na dadansoddiad manwl o ddata presennol. Cwblhawyd yr ymchwil yn ystod 2025, ac mae&#8217;r ddogfen yn cyflwyno&#8217;r sefyllfa ar y pryd.<br><br>Yn unol ag uchelgeisiau a chylch gwaith trosfwaol Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru, mae\u2019r adroddiad hwn yn edrych ar ynni o safbwynt hirdymor. Yn fras, mae\u2019n ystyried yr amserlenni canlynol:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Tymor Byr \u2013 0 \u2013 15 mlynedd ymlaen, yn edrych felly y tu hwnt i dymor nesaf y Senedd ond o fewn llinell amser y mwyafrif o\u2019r cynlluniau a\u2019r polis\u00efau presennol, gan gynnwys Cymru\u2019r Dyfodol: Y Cynllun Cenedlaethol 2040.<\/li>\n\n\n\n<li>Tymor Canolig \u2013 15 \u2013 50 mlynedd ymlaen fel maes pwyslais allweddol, er mwyn galluogi blaengynllunio a helpu i siapio\u2019r ddealltwriaeth y tu hwnt i\u2019r gorwelion polisi presennol er mwyn ystyried y materion a\u2019r heriau arwyddocaol tebygol nesaf.<\/li>\n\n\n\n<li>Hirdymor \u2013 50 \u2013 80 mlynedd ymlaen fel ystyriaeth ysgafnach, gan gydnabod yr anawsterau a\u2019r ansicrwydd sy\u2019n ymwneud ag ystyriaethau hirdymor iawn ond gan gydnabod pwysigrwydd persbectif hirdymor wrth helpu i sicrhau bod y camau a gymerwn ar draws y sector yn y tymor byr yn cael eu hysbysu\u2019n briodol, yn wydn ac yn addas ar gyfer y dyfodol.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 id=\"cyfraniad-gan-randdeiliaid\" class=\"wp-block-heading\">Cyfraniad gan Randdeiliaid&nbsp;&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fel bod y trosolwg hwn o\u2019r sefyllfa a heriau y dyfodol yn cael ei lywio gan brofiad gwirioneddol rhanddeiliaid sy\u2019n gweithio ar draws y sector, cynhaliwyd gweithdy ar-lein ar 10 Medi 2025. Roedd cynrychiolwyr o Lywodraeth Cymru, yn ogystal ag amrywiaeth o sefydliadau sy\u2019n gweithio ar draws y sector ynni yng Nghymru, yn bresennol.<br><br>Mae gwybodaeth a gafwyd o\u2019r sesiynau hyn wedi llywio\u2019r naratif drwy gydol yr adroddiad hwn.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"tybiaethau\" class=\"wp-block-heading\">Tybiaethau<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Er mwyn cynorthwyo gyda\u2019r amserlen hirdymor hon, a sicrhau bod pum adroddiad Safbwyntiau Seilwaith yn gyson, seiliwyd yr adolygiad hwn ar gyfres o ragdybiaethau eang ynghylch sut y <em>gallai<\/em> Cymru edrych yn y dyfodol.&nbsp; Mae hyn yn seiliedig ar ffynonellau sefydledig a chyhoeddedig, a bwriedir darparu canllaw a helpu i fframio ystyriaethau ynghylch graddfa y newid ledled Cymru ar lefel uchel yn unig:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Bydd newid hinsawdd yn cael effeithiau trawsbynciol yng Nghymru. Er enghraifft, mae\u2019r amcanestyniadau gwaethaf presennol yn rhagweld cynnydd o hyd at 3.8\u00b0c mewn tymheredd yn yr haf erbyn 2070; newidiadau sylweddol yn nhymoroldeb yr eithafoedd tywydd, a rhagwelir cynnydd sylweddol mewn glaw trwm fesul awr; a chodiadau rhwng 22cm a 28cm yn lefel y m\u00f4r yng Nghaerdydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae Cymru wedi gwneud cynnydd tuag at leihau allyriadau. Fodd bynnag, ystyrir bod llawer o\u2019r newidiadau hyn wedi digwydd oherwydd cynnydd yn y sector ynni a diwydiant. Bydd gostyngiadau pellach sylweddol wedi eu cyflawni drwy gau Gwaith Dur Port Talbot yn 2024. Mae angen newid o hyd i gyflymu ymhellach y gostyngiadau mewn allyriadau yn unol \u00e2 Chyllidebau Carbon Cymru, ac mae\u2019r Comisiwn ar y Newid yn yr Hinsawdd yn nodi pryder nad yw\u2019r newidiadau hyn yn digwydd ar gyfradd sy\u2019n ddigon cyflym.<\/li>\n\n\n\n<li>Defnydd ynni \u2013 rhagwelir y bydd y galw am drydan yng Nghymru yn dyblu o leiaf, ac efallai yn treblu, erbyn 2050.<\/li>\n\n\n\n<li>Rhagwelir y bydd cynnydd ym mhoblogaeth Cymru dros y tymor byr a chanolig; rhagwelir cynnydd o 5.9% erbyn canol 2032 a chynnydd o 10.3% erbyn 2047. Bydd y cynnydd hwn yn cael ei sbarduno gan fudiadau, a bydd y newid naturiol yn negyddol dros yr un cyfnod.<\/li>\n\n\n\n<li>Proffil oedran &#8211; Disgwylir y bydd cynnydd o 19.6% yn nifer y bobl dros 65 oed yng Nghymru yn y tymor byr a bydd dros 1 miliwn erbyn 2060.<\/li>\n\n\n\n<li>O ran datblygu economaidd, mae rhagolygon tymor hwy yn nodi\u2019r heriau a wynebir gan gynhyrchiant cymharol wan o\u2019i chymharu \u00e2 rhannau eraill o\u2019r DU. Gwaethygir heriau o ran cynhyrchiant gan boblogaeth sy\u2019n heneiddio. Ystyrir bod patrymau gweithio newidiol a diwydiannau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg sy\u2019n deillio o arloesedd technegol yn darparu cyfleoedd a heriau.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae natur a bioamrywiaeth dan fygythiad yng Nghymru. Bydd newidiadau yn y ffordd yr ydym yn rheoli tir yng Nghymru ynghyd ag effeithiau newid hinsawdd yn parhau i effeithio ar natur yn y dyfodol a bydd angen gweithredu trawsnewidiol i fynd i\u2019r afael \u00e2 hyn.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 id=\"strwythur-yr-adroddiad-hwn\" class=\"wp-block-heading\">Strwythur yr Adroddiad hwn<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn dilyn y cyflwyniad hwn, mae\u2019r ddogfen Safbwyntiau Seilwaith hon yn dilyn y strwythur canlynol:<br><br>\u2022 Mae Pennod 2 yn rhoi trosolwg o\u2019r sector ynni yng Nghymru.<br>\u2022 Mae Pennod 3 yn ymchwilio i\u2019r sefyllfa bresennol yn y sector ynni, gan geisio sefydlu gwaelodlin ar gyfer y sector.<br>\u2022 Mae Pennod 4 yn ystyried sut y gallai\u2019r weledigaeth ar gyfer y sector ynni yng Nghymru edrych.<br>\u2022 Mae Pennod 5 yn edrych ar heriau y dyfodol ar draws y sector yn y tymor byr.<br>\u2022 Mae Pennod 6 yn ystyried heriau tymor canolig a hirdymor.<br>\u2022 Mae Pennod 7 yn crynhoi\u2019r heriau allweddol ac yn nodi\u2019r camau pwysig nesaf.<br>\u2022 Mae Pennod 8 yn ystyried sut y gellir monitro\u2019r cynnydd dros amser.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"y-cefndir-a-r-cyd-destun\" class=\"wp-block-heading\"><a>Y Cefndir a\u2019r Cyd-destun<\/a><\/h4>\n\n\n\n<h5 id=\"pam-mae-r-sector-ynni-yn-bwysig-i-gymru\" class=\"wp-block-heading\">Pam mae\u2019r sector ynni yn bwysig i Gymru?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn y b\u00f4n, mae ynni yn seilwaith hollbwysig yng Nghymru ac yn fyd-eang. Mae\u2019n tanategu pob agwedd ar fywyd modern bron: pweru a gwresogi cartrefi, busnesau, trafnidiaeth, diwydiant, a gwasanaethau cyhoeddus. Mae cyflenwad ynni dibynadwy a fforddiadwy yn cefnogi twf economaidd, creu swyddi, a llesiant cymdeithasol, gan alluogi hefyd y broses o weithredu seilwaith critigol megis ysbytai, ysgolion a rhwydweithiau cyfathrebu. Wrth i gymdeithas drosglwyddo i ffynonellau carbon isel, mae ynni yn dod hyd yn oed yn bwysicach o ran cyflawni nodau hinsawdd, sicrhau diogelwch cenedlaethol, a chefnogi arloesedd mewn technolegau newydd. Yn gryno, mae mynediad at ynni diogel a chynaliadwy yn sylfaenol i ffyniant, gwydnwch, ac ansawdd bywyd.<br><br>Mae\u2019r sector ynni yn enwedig o bwysig i Gymru oherwydd ei swyddogaeth hanfodol wrth gefnogi datblygiad economaidd a thargedau datgarboneiddio uchelgeisiol. Mae diwydiant Cymru, gan gynnwys dur, cemegau a gweithgynhyrchu, yn dibynnu\u2019n helaeth ar fynediad at ynni fforddiadwy a dibynadwy i barhau i fod yn gystadleuol a chynnal swyddi. Wrth i Gymru geisio lleihau ei hallyriadau carbon a throsglwyddo tuag at economi wyrddach, mae\u2019n hanfodol sicrhau ynni rhad a charbon isel, er mwyn cyflawni nodau hinsawdd yn ogystal \u00e2 denu buddsoddiadau newydd a chefnogi diwydiannu yn y dyfodol.<br><br>Mae gan Gymru etifeddiaeth gyfoethog ac adnoddau naturiol unigryw hefyd sydd wedi ac sy\u2019n parhau i roi\u2019r wlad ar flaen y gad o ran cyflenwad ynni y DU. Yn hanesyddol, mwyngloddio glo oedd y brif ffynhonnell ynni i Gymru ac roedd glo yn allforyn mawr a glo Cymru yn enwog yn rhyngwladol. Roedd mwyngloddio glo at ddibenion ynni yn pweru diwydiant a chartrefi Cymru yn ogystal \u00e2 siapio\u2019r hunaniaeth a\u2019r diwylliant am genedlaethau. Roedd y wlad yn arloeswr cynnar ym maes ynni adnewyddadwy, ac roedd safleoedd megis Cwm Dyli yn Eryri ymhlith y gorsafoedd p\u0175er hydrodrydanol cyntaf yn y byd.<br><br>Mae Cymru yn ymfalch\u00efo yn un o\u2019r amrediadau llanw mwyaf yn Ewrop sy\u2019n cynnig potensial sylweddol ar gyfer ynni llanw, ac mae\u2019n arwain y ffordd o ran datblygu ffermydd gwynt arnofiol ar y m\u00f4r yn y M\u00f4r Celtaidd. Mae ffermydd gwynt ar y tir ac ar y m\u00f4r ledled Cymru eisoes yn gwneud cyfraniadau sylweddol i\u2019r grid cenedlaethol, gan gryfhau diogelwch ynni a chefnogi\u2019r capasiti i allforio. Gyda\u2019i gilydd, mae\u2019r ffactorau hyn yn gwneud y sector ynni yn gonglfaen i uchelgeisiau economaidd ac amgylcheddol Cymru. Mae technolegau newydd a fydd yn cyflymu\u2019r trawsnewidiad ynni yn cael eu datblygu yng Nghymru hefyd, gan gynnwys Adweithyddion Modiwlar Bach yn Ynys M\u00f4n, a Dal a Storio Carbon a hydrogen yn rhan o brosiect Hynet.<br><br>Mae Cymru hefyd yn bwynt mynediad allweddol ar gyfer nwy naturiol hylifedig a fewnforir yn Aberdaugleddau, sy\u2019n bwydo i system nwy y DU. Mae dwy derfynfa yn Aberdaugleddau, allan o gyfanswm o dri yn y DU, sy\u2019n eu gwneud yn asedau cenedlaethol hanfodol. Mae\u2019r terfynfeydd hyn yn caniat\u00e1u i Gymru gael mynediad at y farchnad ynni byd-eang ac maent yn cryfhau safle Cymru ym marchnad ynni y DU, gan ddarparu swyddi, buddsoddiad, a buddion seilwaith i Sir Benfro.<br>\u2003<br>Mae Tablau 2.1 a 2.2 yn rhoi trosolwg o sut y mae\u2019r sector ynni yn hanfodol i lesiant a llwyddiant cyffredinol Cymru, gan gyfeirio at y saith nod (Tabl 2.1) a\u2019r pum ffordd o weithio (Tabl 2.2) a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol (Cymru).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><strong>Tabl 2\u20111 \u2013 Cyfraniad Ynni at Nodau Llesiant<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Nod llesiant<\/strong><\/td><td><strong>Cyfraniad y sector hwn<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Cymru lewyrchus<\/td><td>Mae ynni fforddiadwy a charbon isel yn cefnogi twf economaidd, yn denu buddsoddiad, yn creu swyddi gwyrdd, ac yn lleihau costau i fusnesau ac aelwydydd. Fodd bynnag, mae dibyniaeth ar ynni carbon uchel a marchnadoedd tanwydd ffosil anwadal yn gallu cynyddu costau.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru gydnerth<\/td><td>Mae systemau ynni sy\u2019n gweithio\u2019n gyson \u00e2 natur yn diogelu adnoddau naturiol, yn lleihau allyriadau, ac yn creu cyfleoedd i adfer natur. Mae\u2019r dull hwn yn gwneud Cymru\u2019n llai agored i siociau hinsawdd a chyflenwi, gan gefnogi adferiad a gwydnwch ecosystemau naturiol. Os caiff seilwaith ynni ei gynllunio yn wael neu yn echdynnol, gall niweidio ecosystemau, cynyddu allyriadau a gadael Cymru yn fwy agored i ddigwyddiadau hinsawdd a chyflenwad annisgwyl.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru iachach<\/td><td>Mae ynni gl\u00e2n yn lleihau llygredd aer a nwyon t\u0177 gwydr, gan wella iechyd y cyhoedd a mynd i\u2019r afael \u00e2 thlodi tanwydd, gwella cynhesrwydd yn y gaeaf a lleihau gorboethi yn yr haf, er gwell cyflyrau byw. Mae allyriadau a llygredd lleol o echdynnu a hylosgi tanwydd ffosil yn gwaethygu ansawdd aer ac iechyd y cyhoedd a gall ddyfnhau tlodi tanwydd.&nbsp; &nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Cymru sy\u2019n fwy cyfartal<\/td><td>Mae mynediad teg at ynni fforddiadwy yn lleihau anghydraddoldeb cymdeithasol a rhanbarthol, yn enwedig drwy gefnogi cymunedau bregus a gwledig. Heb gamau gweithredu wedi\u2019u targedu, gall mynediad anghyfartal i ynni fforddiadwy, dibynadwy ehangu anghydraddoldebau cymdeithasol a rhanbarthol.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru o gymunedau cydlynus<\/td><td>Gall prosiectau ynni cymunedol feithrin balchder lleol, cynhyrchu refeniw, creu swyddi, a chryfhau gwydnwch ardaloedd trefol a gwledig. Gall prosiectau mawr, a berchnogir yn allanol, sy\u2019n cyflawni ychydig iawn o fuddion lleol, erydu ymddiriedaeth, dadleoli gwerth lleol a rhoi straen ar gydlyniant gymunedau<\/td><\/tr><tr><td>Cymru \u00e2 diwylliant bywiog lle mae\u2019r Gymraeg yn ffynnu<\/td><td>Gall cynlluniau ynni lleol ariannu gweithgareddau diwylliannol, cefnogi cymunedau Cymraeg, helpu i warchod safleoedd treftadaeth, a helpu i adfer tirweddau naturiol yr effeithiwyd arnynt gan ddiwydiannu. Mae risg y bydd datblygiad diwydiannol a newidiadau i\u2019r tirwedd yn niweidio treftadaeth ddiwylliannol, gan darfu ar gymunedau Cymraeg eu hiaith a dirywio mannau o arwyddoc\u00e2d diwylliannol.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru sy\u2019n gyfrifol ar lefel fyd-eang<\/td><td>Mae datgarboneiddio\u2019r system ynni yn lleihau \u00f4l troed carbon byd-eang Cymru ac yn annog arferion ynni moesegol a chynaliadwy ledled y byd. I\u2019r gwrthwyneb, mae dibyniaeth barhaus ar danwyddau ffosil neu allforio arferion carbon uchel yn tanseilio hygrededd Cymru ac yn cyfrannu at allyriadau byd-eang ymhellach.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><strong>Tabl 2\u20112 &#8211; Cyfraniad ynni at y pum ffordd o weithio<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Ffordd o Weithio<\/strong><\/td><td><strong>Cyfraniad y sector hwn<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Hirdymor<\/td><td>Mae\u2019r sector ynni yn buddsoddi mewn cynhyrchu ynni adnewyddadwy, moderneiddio\u2019r grid, a storio er mwyn sicrhau cyflenwad ynni gwydn a charbon isel ar gyfer cenedlaethau y dyfodol. Fodd bynnag, gall pwysau elw byrdymor ac ansicrwydd o ran polisi achosi oedi i fuddsoddi mewn ynni adnewyddadwy ac uwchraddio\u2019r grid, gan achosi risg y bydd ynni yn annibynadwy ac yn ddwys o ran carbon yn y dyfodol.<\/td><\/tr><tr><td>Atal<\/td><td>Mae mesurau rhagweithiol megis rhaglenni effeithlonrwydd ynni, datgarboneiddio gwres a ph\u0175er, a chymorth i dechnolegau allyriadau isel yn lleihau niwed amgylcheddol a risgiau iechyd yn y dyfodol. Heb ymrwymiad cyson, gallai bylchau mewn ymdrechion effeithlonrwydd ynni a datgarboneiddio ganiat\u00e1u difrod amgylcheddol parhaus a risgiau cynyddol i iechyd.<\/td><\/tr><tr><td>Integreiddio<\/td><td>Mae mentrau ynni wedi eu cysoni ag amcanion economaidd, cymdeithasol, ac amgylcheddol ehangach, gan gynnwys cefnogi swyddi lleol, gwella llesiant cymunedol, a chyfrannu at dargedau datgarboneiddio cenedlaethol. Bydd prosiectau ynni sydd wedi\u2019u camalinio ac sy\u2019n diystyrru ffactorau cymdeithasol neu amgylcheddol danseilio ymddiriedaeth y gymuned ac achosi canlyniadau negyddol.<\/td><\/tr><tr><td>Cydweithio<\/td><td>Mae partneriaethau traws-sector gydag awdurdodau lleol, y byd academaidd, busnesau, a chymunedau yn cyflymu arloesedd, y broses o rannu gwybodaeth, a\u2019r nod o gyflawni atebion ynni integredig. Gall partneriaethau cyfyngedig neu anghyson rhwng sectorau a chymunedau achosi gwrthdaro rhwng rhanddeiliaid.<\/td><\/tr><tr><td>Cynnwys<\/td><td>Mae ymgysylltu \u00e2 rhanddeiliaid a chymunedau wedi ei gorffori yn y broses o gynllunio a chyflawni prosiectau, gan sicrhau bod buddiannau a blaenoriaethau lleol yn cael eu hadlewyrchu mewn datblygiadau ynni. Gall ymgynghori annigonol \u00e2 rhanddeiliaid achosi risg o ddiystyrru pryderon lleol, gan arwain at wrthwynebiad, oedi, neu ddatblygiadau sy\u2019n methu \u00e2 diwallu anghenion cymuned.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h5 id=\"perthynas-a-natur\" class=\"wp-block-heading\">Perthynas \u00e2 Natur<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru wedi ymrwymo i roi llais ffurfiol i natur mewn penderfyniadau seilwaith, fel yr argymhellir yn Meithrin y gallu i wrthsefyll llifogydd yng Nghymru erbyn 2050, a gyhoeddwyd ganddo yn 2024 (argymhelliad 3). Diben hyn yw trin ecosystemau fel rhanddeiliaid allweddol wrth wneud penderfyniadau seilwaith. Nod y camau hyn yw gwella gwydnwch hirdymor, anrhydeddu Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol, a sicrhau cysondeb rhwng seilwaith ac adfer bioamrywiaeth, ac addasu i\u2019r hinsawdd.<br><br>Mae\u2019r sector ynni yng Nghymru yn cael ei gynllunio a\u2019i gyflawni fwyfwy gan ymgorffori ystyriaethau natur wrth leoli, dylunio a lliniaru prosiectau. Fodd bynnag, mae cyfaddawdau yn anochel wrth i ymdrechion gael eu gwneud i fynd i&#8217;r afael \u00e2 gofynion yr argyfyngau hinsawdd a natur. Nod fframweithiau polisi presennol yw cydbwyso datgarboneiddio \u00e2 chanlyniadau bioamrywiaeth a phwysleisio atebion sy\u2019n seiliedig ar natur. Fodd bynnag, maent yn dibynnu ar ganllawiau sy\u2019n datblygu, profion cynllunio a lliniaru ar lefel prosiect i reoli effeithiau, yn hytrach na sicrhau canlyniadau unffurf ym mhobman. Gall hyn greu ansicrwydd ac arwain at ganlyniadau amgylcheddol negyddol os nad yw\u2019r dulliau yn gyson. Mae diweddariadau diweddar i Bolisi Cynllunio Cymru (Rhifyn 12) (PPW) yn tanategu\u2019r newidiadau hyn, a gynyddodd yn sylweddol y diogelwch a roddir i natur wrth gynllunio polis\u00efau.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"beth-sy-n-llywio-r-sector-heddiw\" class=\"wp-block-heading\">Beth sy\u2019n Llywio\u2019r Sector Heddiw?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae deddfwriaeth a pholis\u00efau a lunnir gan wahanol sefydliadau rhyngwladol, a llywodraeth y DU a Chymru, yn dylanwadu ar y sector ynni yng Nghymru. Nodir a chrynhoir y polis\u00efau a\u2019r ddeddfwriaeth allweddol sy\u2019n berthnasol i sector ynni Cymru yn Nhabl 2.3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Tabl 2\u20113 \u2013 Cyd-destun \u2013 Deddfwriaeth, Polis\u00efau a Chynlluniau<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Polisi\/Deddfwriaeth<\/strong><\/td><td><strong>Crynodeb<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td colspan=\"2\"><strong>Rhyngwladol<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Cytundeb Paris (2015)<\/td><td>Cytundeb rhyngwladol sy\u2019n rhwymol yn gyfreithiol i gyfyngu cynhesu byd-eang i lawer o dan 2\u00b0C. Mae\u2019r DU (a thrwy estyniad Cymru) wedi ymrwymo i gyflawni targedau lleihau nwyon t\u0177 gwydr uchelgeisiol yn unol \u00e2\u2019r cytundeb hwn.<\/td><\/tr><tr><td>Y Cenhedloedd Unedig Nodau Datblygu Cynaliadwy<\/td><td>Set gyffredinol o 17 o nodau cydgysylltiedig a fabwysiadodd holl Aelod-wladwriaethau y Cenhedloedd Unedig yn 2015 yn rhan o Agenda Datblygu Cynaliadwy 2030. Mae Nod Datblygu Cynaliadwy 7 (Ynni Fforddiadwy a Gl\u00e2n) a Nod Datblygu Cynaliadwy 13 (Gweithredu ar Newid Hinsawdd) yn dylanwadu\u2019n uniongyrchol ar bolis\u00efau Cymru drwy ymrwymiadau y DU a Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol.<\/td><\/tr><tr><td>Confensiwn Aarhus<\/td><td>Sicrhau hawliau y cyhoedd i gael mynediad at wybodaeth amgylcheddol a rhan yn y broses o wneud penderfyniadau, gan effeithio ar dryloywder prosiectau ynni Cymru.<\/td><\/tr><tr><td colspan=\"2\">Lefel y DU<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Newid yn yr Hinsawdd 2008<\/td><td>Targed sy\u2019n rhwymol yn gyfreithiol i leihau allyriadau nwyon t\u0177 gwydr y DU i sero net erbyn 2050. Rhaid i Gymru gyfrannu at dargedau cyffredinol y DU.<\/td><\/tr><tr><td>Gorchymyn Deddf Newid Hinsawdd 2008 (Diwygio Targed 2050) 2019<\/td><td>Diwygio Deddf Newid Hinsawdd y DU i bennu targed allyriadau nwyon t\u0177 gwydr sero net erbyn 2050 sy\u2019n rhwymol yn gyfreithiol, gan ddisodli\u2019r targed gwreiddiol, sef lleihad o 80%. Daeth i rym ym mis Mehefin 2019, gan wneud y DU yr economi mawr cyntaf i ddeddfu ar sero net.<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Ynni y DU 2023<\/td><td>Diweddaru fframweithiau rheoleiddio ar gyfer diogelwch ynni, diwygio\u2019r farchnad, a chyflawni sero net. Mae Cymru\u2019n elwa o fuddsoddiad ac arloesedd ledled y DU mewn ynni adnewyddadwy, hydrogen, a storio.<\/td><\/tr><tr><td><a href=\"https:\/\/www.google.com\/search?q=Energy+Prices+Act+2022&amp;sca_esv=ddc633b75768fb2c&amp;ei=OSvVaImnE6-ghbIPkKaX-Qc&amp;ved=2ahUKEwjS-a2f6_OPAxVzQkEAHRcXGkkQgK4QegQIAxAS&amp;uact=5&amp;oq=uk+energy+key+legislations+&amp;gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiG3VrIGVuZXJneSBrZXkgbGVnaXNsYXRpb25zIDIFECEYoAEyBRAhGKABMgUQIRifBUj3KVCbB1jsJXACeAGQAQCYAZUBoAGmFaoBBDcuMTi4AQPIAQD4AQGYAhCgApgNwgIKEAAYsAMY1gQYR8ICBhAAGA0YHsICCBAAGAgYDRgewgILEAAYgAQYhgMYigXCAgUQABjvBcICChAhGKABGMMEGArCAggQIRigARjDBMICCBAAGIAEGKIEwgIIEAAYogQYiQWYAwCIBgGQBgiSBwQzLjEzoAfxX7IHBDEuMTO4B4MNwgcHMC44LjcuMcgHNg&amp;sclient=gws-wiz-serp&amp;mstk=AUtExfBhukiB9g9YTFvv22sYc6f9BDCkg-9tBPw5GNkwOZ8g3pfQL5loB9hl201HM2nQJzqH0j-0DX6lHCdSuqI5b3216vy7Wsjb71QcgJbI9padQdBGRLWo7JGXpTeb9N3yihE&amp;csui=3\">Deddf Prisiau Ynni 2022<\/a><\/td><td>Cyflwynwyd mewn ymateb i\u2019r cynnydd sydyn ym mhrisiau ynni byd-eang yn 2022. Ei phrif ddiben yw rhoi pwerau i Lywodraeth y DU weithredu mesurau brys i ddiogelu defnyddwyr a busnesau rhag costau ynni na ellir eu fforddio.<\/td><\/tr><tr><td colspan=\"2\">Yn benodol i Gymru<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol (Cymru) 2015<\/td><td>Ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus yng Nghymru ystyried effeithiau hirdymor eu penderfyniadau ar lesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol, a diwylliannol. Mae\u2019n sbarduno\u2019r holl bolis\u00efau cyhoeddus, gan gynnwys ynni a\u2019r hinsawdd, tuag at gynaliadwyedd a \u201cChymru Lewyrchus\u201d.<\/td><\/tr><tr><td>Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016<\/td><td>Gosod fframwaith statudol er mwyn rheoli adnoddau naturiol Cymru yn gynaliadwy, cyflwyno cyllidebu carbon, a\u2019i gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru bennu a chyflawni targedau lleihau allyriadau. Mae\u2019n tanategu strategaethau hinsawdd ac ynni.<\/td><\/tr><tr><td>Datganiad Ysgrifenedig: Cyhoeddi Crynodeb o\u2019r Ymatebion i\u2019r Ymgynghoriad ar Dargedau Cymru ar gyfer Ynni Adnewyddadwy (Gorffennaf 2023)<\/td><td>Mae\u2019r Datganiad Ysgrifenedig Gweinidogol hwn yn cadarnhau bod targedau ynni adnewyddadwy Llywodraeth Cymru fel y\u2019u crynhoir: 100% trydan adnewyddadwy erbyn 20351.5 GW o gapasiti adnewyddadwy sy\u2019n eiddo lleol erbyn 2035gosod 580,000 o bympiau gwres erbyn 2035Allyriadau sero net erbyn 2050Mae\u2019r targedau hyn allan yn Adran 3.2 o\u2019r adroddiad hwn.<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Cynllunio (Cymru) 2015<\/td><td>Diwygio\u2019r system gynllunio yng Nghymru, cyflwyno proses symlach ar gyfer prosiectau ynni ar raddfa fawr yn ogystal ag integreiddio trawsnewidiad carbon isel i bolis\u00efau cynllunio.<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Seilwaith (Cymru) 2024<\/td><td>Adeiladu ar Ddeddf Cynllunio (Cymru) 2015 a\u2019i diweddaru drwy ddisodli\u2019r hen broses Datblygiadau o Arwyddoc\u00e2d Cenedlaethol \u00e2 threfn Cydsyniad Seilwaith newydd symlach ar gyfer prosiectau ar raddfa fawr. Er bod Deddf 2015 wedi cyflwyno system ganolog ar gyfer penderfyniadau cynllunio ar ddatblygiadau mawr, mae Deddf 2024 yn symleiddio ac yn uno\u2019r broses, yn ehangu\u2019r mathau o seilwaith a gwmpesir (gan gynnwys prosiectau morol ac ynni), ac mae\u2019n ceisio cyflymu\u2019r broses o\u2019u cyflawni drwy greu un llwybr cydsynio dan oruchwyliaeth Gweinidogion Cymru.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru Sero Net Cyllideb Garbon 2<\/td><td>Cynllun Llywodraeth Cymru i fodloni ei hail gyllideb carbon, gan nodi camau gweithredu sectorol ar ynni adnewyddadwy, effeithlonrwydd ynni, gwres carbon isel, a mwy. Map ffordd allweddol ar gyfer cyflawni sero net erbyn 2050 ac ymateb i ofynion Deddf Newid Hinsawdd 2008 (a diwygiad dilynol 2019) a rhwymedigaethau Cytundeb Paris.<\/td><\/tr><tr><td>Cynllun Strategol Sero Net<\/td><td>Amlinellu dull Cymru o gyflawni allyriadau sero net erbyn 2050, gan ganolbwyntio ar arweinyddiaeth, cydweithredu, a thrawsnewidiad cyfiawn. Mae\u2019r cynllun yn pwysleisio arweinyddiaeth y sector cyhoeddus, cyfranogiad cymunedol, ac integreiddio nodau sero net i holl benderfyniadau y llywodraeth.<\/td><\/tr><tr><td>Strategaeth Gwres i Gymru (2024)<\/td><td>Nodi gweledigaeth Llywodraeth Cymru ar gyfer datgarboneiddio gwres ar draws cartrefi, busnesau, ac adeiladau cyhoeddus er mwyn helpu i gyflawni sero net erbyn 2050. Mae\u2019r strategaeth yn canolbwyntio ar wella effeithlonrwydd ynni, cyflymu\u2019r broses o gyflwyno datrysiadau gwresogi carbon isel (megis pympiau gwres o\u2019r aer a rhwydweithiau gwres adnewyddadwy), a chefnogi sgiliau, arloesedd, a mynediad teg at wres fforddiadwy a gl\u00e2n.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru\u2019r Dyfodol: Y Cynllun Cenedlaethol 2040<\/td><td>Cynllun datblygu gofodol cenedlaethol, gan gynnwys polis\u00efau i gefnogi\u2019r broses o gynhyrchu ynni adnewyddadwy, seilwaith grid, ac addasu i\u2019r hinsawdd ledled Cymru. Gosod cyfeiriad clir ar gyfer prosiectau ynni ar raddfa fawr.<\/td><\/tr><tr><td>Polisi Cynllunio Cymru (Rhifyn 12) (PPW)<\/td><td>Mae Polisi Cynllunio Cymru yn nodi polis\u00efau ac egwyddorion cynllunio cenedlaethol Llywodraeth Cymru sy\u2019n arwain awdurdodau cynllunio wrth iddynt benderfynu ar geisiadau seilwaith ynni, gan sicrhau bod prosiectau ynni yn gydnaws \u00e2 thargedau hinsawdd, nodau cynaliadwyedd, a pholis\u00efau cynllunio Cymru.<\/td><\/tr><tr><td>Sefyllfa Bolisi Strategol ar gyfer Hydrogen (2026)<\/td><td>Nodi sut mae Cymru\u2019n ceisio cefnogi a thyfu economi hydrogen gl\u00e2n, gan ddefnyddio hydrogen i helpu i gyflawni ei nodau hinsawdd. Mae\u2019n tynnu sylw at ymrwymiad y llywodraeth i weithio gyda\u2019r diwydiant a chymunedau er mwyn integreiddio hydrogen ar draws sectorau ynni, trafnidiaeth, a diwydiant.<\/td><\/tr><tr><td>Sefyllfa bolisi strategol ar gyfer Dal a Storio Carbon<\/td><td>Amlinellu ymrwymiad Cymru i gefnogi\u2019r nod o ddatblygu a defnyddio technoleg dal a storio carbon yn ddiogel yn rhan o\u2019i thaith tuag at sero net, gan bwysleisio swyddogaeth Dal a Storio Carbon wrth leihau allyriadau diwydiannol.<\/td><\/tr><tr><td>Cynllun Strategol Ynni Rhanbarthol Trosiannol (tRESP)<\/td><td>Mae tRESP Cymru wedi ei gynllunio i arwain trawsnewidiad ein system ynni tuag at ddyfodol glanach, mwy dibynadwy, a chosteffeithiol. Mae\u2019n gweithio fel arf cynllunio strategol i ymdrin \u00e2 heriau a chyfleoedd ynni sy\u2019n esblygu yn ystod y trawsnewidiad i grid carbon isel.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r sefyllfa bolisi a\u2019r gofynion deddfwriaethol a nodir uchod wedi llywio cyfeiriad polis\u00efau ac, mewn ymateb, mae rhanddeiliaid allweddol wedi nodi strategaethau a chynlluniau sy\u2019n dylanwadu ymhellach ar sector ynni Cymru, er enghraifft:&nbsp;&nbsp;<br><br>\u25cf Mae adroddiad \u2018Future Energy Scenarios 2025\u2019 Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol yn amlinellu llwybrau allweddol ar gyfer cyflawni sero net ledled y DU erbyn 2050, gan bwysleisio\u2019r angen i uwchraddio seilwaith, technolegau carbon isel, a chyfranogiad gweithredol gan ddefnyddwyr. Mae\u2019n cydnabod swyddogaeth hanfodol Cymru wrth ehangu ynni adnewyddadwy ac integreiddio systemau ynni lleol i gyflawni\u2019r nodau datgarboneiddio hyn.<br>\u25cf Mae dogfen polisi \u2018Wales: Future Network Blueprint\u2019 y Grid Cenedlaethol yn amlinellu cynllun strategol i foderneiddio a datgarboneiddio grid trydan Cymru erbyn 2035, gyda phwyslais cryf ar alluogi mwy o ffynonellau ynni adnewyddadwy i gael eu hintegreiddio, cefnogi perchnogaeth ynni lleol, a hybu ffyrdd clyfrach a mwy hyblyg o reoli\u2019r rhwydwaith er budd cymunedau ledled Cymru.<br>\u25cf Mae cynllun busnes 2026-2031 Wales &amp; West Utilities yn amlinellu strategaeth y cwmni i ddarparu gwasanaethau nwy diogel, dibynadwy, a fforddiadwy wrth gefnogi\u2019r trawsnewidiad i sero net. Mae blaenoriaethau allweddol yn cynnwys buddsoddi yn y rhwydwaith er mwyn galluogi cyflenwad o nwyon carbon isel megis hydrogen a biomethan, a gweithio\u2019n agos gyda rhanddeiliaid i sicrhau fforddiadwyedd ynni a chymorth i gwsmeriaid sy\u2019n agored i niwed.<br>\u25cf Mae pob Awdurdod Lleol yng Nghymru wedi llunio Cynllun Ynni Ardal Leol, sef fframwaith strategol sy\u2019n seiliedig ar ddata a ddatblygwyd \u00e2\u2019r nod o arwain y trawsnewidiad i systemau ynni sero net erbyn 2050. Maent yn asesu anghenion ac adnoddau ynni lleol, yn nodi cyfleoedd i leihau\u2019r defnydd o ynni, i newid i danwydd carbon isel, ac i wella effeithlonrwydd ynni ar draws adeiladau, trafnidiaeth a diwydiant. Maent hefyd yn tynnu sylw at ardaloedd sy\u2019n addas ar gyfer cynhyrchu a storio ynni adnewyddadwy, gan sicrhau bod datblygiadau seilwaith yn gydnaws \u00e2 nodau datgarboneiddio.<br>\u25cf Mae rhanddeiliaid wedi nodi bod angen tynhau Rheoliadau Adeiladu er mwyn sbarduno\u2019r hierarchaeth ynni, dileu\u2019r defnydd o danwyddau ffosil a sbarduno cynnwys technolegau adnewyddadwy ar safleoedd.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"pwy-sy-n-gyfrifol\" class=\"wp-block-heading\">Pwy sy\u2019n gyfrifol?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae amrywiaeth eang o randdeiliaid sy\u2019n gyfrifol am siapio a rheoli sector ynni Cymru, sy\u2019n adlewyrchu cymhlethdod trawsnewid a chyflawni ynni yng Nghymru. Maent yn cynnwys Llywodraeth Cymru sy\u2019n pennu polis\u00efau strategol a thargedau hinsawdd; adrannau Llywodraeth y DU sy\u2019n rheoleiddio marchnadoedd ynni a seilwaith ar raddfa fawr; awdurdodau lleol sy\u2019n chwarae rhan hanfodol wrth gynllunio ac ymgysylltu \u00e2\u2019r gymuned; cwmn\u00efau ynni a gweithredwyr rhwydwaith; Ofgem sy\u2019n gweithredu fel rheoleiddiwr; a grwpiau defnyddwyr ac amgylcheddol sy\u2019n cefnogi tegwch a chynaliadwyedd. Crynhoir y rhanddeiliaid allweddol a\u2019u swyddogaethau yn Nhabl 2.4 isod.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Tabl 2\u20114 \u2013 Rhanddeiliaid Allweddol<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Sefydliad<\/strong><\/td><td><strong>Cylch gwaith<\/strong><\/td><td><strong>Swyddogaeth<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Llywodraeth y DU<\/td><td>Deddfwr, galluogwr<\/td><td>Mae Llywodraeth y DU yn gyfrifol am reoleiddio\u2019r farchnad ynni gyffredinol yng Nghymru, gan gynnwys gosod polis\u00efau ynni, rheolau y farchnad, a sicrhau cyflenwad diogel drwy seilwaith cenedlaethol a rhwydweithiau trosglwyddo. Mae ganddi swyddogaeth gydsyniol hefyd ar gyfer prosiectau cynhyrchu ynni ar raddfa fawr.<\/td><\/tr><tr><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Deddfwr, galluogwr a chynhyrchydd &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;<\/td><td>Mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol am agweddau datganoledig ar y sector ynni yng Nghymru, gan gynnwys pennu targedau hinsawdd, llunio polis\u00efau cynllunio ar gyfer seilwaith ynni, a datblygu strategaethau ar gyfer effeithlonrwydd ynni ac ynni adnewyddadwy. Mae ganddi gyfrifoldebau cydsyniol ar gyfer prosiectau seilwaith ynni hefyd a ddosberthir fel Prosiectau Seilwaith Arwyddocaol. Mae Llywodraeth Cymru yn arwain mentrau ynni cymunedol ac yn sicrhau bod y trawsnewidiad ynni yn gydnaws \u00e2 nodau llesiant a chynaliadwyedd Cymru. Trwy Trydan Gwyrdd Cymru, datblygwr ynni adnewyddadwy sy\u2019n eiddo i Lywodraeth Cymru, mae Llywodraeth Cymru hefyd yn ceisio chwarae rhan cynhyrchydd ynni sy\u2019n eiddo i\u2019r wladwriaeth. Mae Llywodraeth Cymru yn ymgysylltu \u00e2 rhanddeiliaid allweddol gan gynnwys NESO i lunio rhwydwaith ynni\u2019r dyfodol yng Nghymru.<\/td><\/tr><tr><td>CNC<\/td><td>Rheoleiddiwr ac Ymgynghorai Statudol<\/td><td>Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) yw prif reoleiddiwr amgylcheddol Cymru. CNC sy\u2019n gyfrifol am ganiat\u00e1u a rheoleiddio prosiectau seilwaith ynni, er mwyn sicrhau eu bod yn cydymffurfio \u00e2 chyfreithiau a safonau amgylcheddol. Mae hefyd yn chwarae rhan annatod fel y prif ymgynghorai amgylcheddol pan fo prosiectau seilwaith yn cael eu datblygu.&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Ofgem<\/td><td>Rheoleiddiwr<\/td><td>Ofgem (Office of Gas and Electricity Markets) yw\u2019r rheoleiddiwr annibynnol ar gyfer marchnadoedd trydan a nwy ledled Prydain Fawr, gan gynnwys Cymru. Mae Ofgem yn gyfrifol am ddiogelu buddiannau defnyddwyr, hybu cystadleuaeth, rheoleiddio gweithredwyr a chyflenwyr y rhwydwaith, a sicrhau diogelwch a dibynadwyedd cyflenwadau ynni.&nbsp; O 2026 ymlaen, bydd Ofgem yn dod yn rheoleiddiwr rhwydweithiau gwres hefyd.<\/td><\/tr><tr><td>Gweinidogion Cymru\/Penderfyniadau Cynllunio ac Amgylchedd Cymru<\/td><td>Awdurdod sy\u2019n cydsynio<\/td><td>Mae Gweinidogion Cymru yn penderfynu ar geisiadau cynllunio ar gyfer Datblygiadau o Arwyddoc\u00e2d Cenedlaethol. Mae Datblygiadau o Arwyddoc\u00e2d Cenedlaethol yn cynnwys ffermydd gwynt, gorsafoedd p\u0175er ac uwchraddio\u2019r rhwydwaith trydan.&nbsp; Mae Penderfyniadau Cynllunio ac Amgylchedd Cymru yn ymdrin \u00e2 cheisiadau Datblygiadau o Arwyddoc\u00e2d Cenedlaethol ar ran Gweinidogion Cymru. Noder bod y system hon ar fin newid yn unol \u00e2 Deddf Seilwaith Cymru 2024, a fydd yn cyflwyno Prosiectau Seilwaith Arwyddocaol<\/td><\/tr><tr><td>Awdurdodau Lleol<\/td><td>Awdurdod Cynllunio Lleol Cyfrifoldebau Ymgynghorai Amrywiol Buddsoddwr a Galluogwr&nbsp;<\/td><td>Mae Awdurdodau Lleol yng Nghymru yn chwarae rhan allweddol yn y sector ynni drwy oruchwylio penderfyniadau cynllunio ar gyfer seilwaith ynni megis is-orsafoedd a phrosiectau ynni adnewyddadwy llai, hwyluso prosiectau ynni adnewyddadwy lleol, a gweithredu mentrau effeithlonrwydd ynni yn eu cymunedau. Mae sawl corff mewn Awdurdodau Lleol hefyd sy\u2019n chwarae rhan bwysig fel ymgynghorwyr ar bynciau megis iechyd yr amgylchedd, priffyrdd ac ecoleg.&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol<\/td><td>Gweithredu system drydan<\/td><td>Mae Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol yn cynllunio system ynni gyfan Prydain Fawr, yn gweithredu\u2019r rhwydwaith trydan, ac yn sicrhau cyflenwad ynni diogel a fforddiadwy ar gyfer yr oes hon a\u2019r dyfodol. Mae\u2019n cydbwyso\u2019r cyflenwad trydan a\u2019r galw am drydan amser real, ac yn arwain y trawsnewidiad i ddyfodol ynni glanach drwy gyfuno swyddogaethau blaenorol y <a href=\"https:\/\/www.google.com\/search?q=Electricity+System+Operator+%28ESO%29&amp;sca_esv=4fc95be2d6bdf9cb&amp;sxsrf=AE3TifOln46RR51jpMS93q8v4VTirQoi-w%3A1763120695091&amp;source=hp&amp;ei=NxYXadP2A5q6hbIPiYqnCQ&amp;iflsig=AOw8s4IAAAAAaRckR49M7BtOII4sBKGM-5S6MdjbPohl&amp;ved=2ahUKEwiD4pu5yPGQAxUoWEEAHdFOIA4QgK4QegYIAQgAEAc&amp;uact=5&amp;oq=what+does+neso+do%3F&amp;gs_lp=Egdnd3Mtd2l6IhJ3aGF0IGRvZXMgbmVzbyBkbz8yBhAAGA0YHjIGEAAYFhgeMgYQABgWGB4yCBAAGAgYDRgeMggQABgIGA0YHjIIEAAYCBgNGB4yCxAAGIAEGIYDGIoFMgsQABiABBiGAxiKBTIIEAAYgAQYogQyCBAAGKIEGIkFSIwtUABY0iRwBngAkAEAmAHeAaABgRSqAQcxMy4xMC4xuAEDyAEA-AEBmAIeoAK9FcICEBAuGIAEGNEDGMcBGCcYigXCAgoQIxiABBgnGIoFwgIEECMYJ8ICCxAAGIAEGJECGIoFwgIREC4YgAQYkQIY0QMYxwEYigXCAhAQABiABBixAxhDGIMBGIoFwgIKEC4YgAQYQxiKBcICChAAGIAEGEMYigXCAg4QABiABBixAxiDARiKBcICCxAAGIAEGLEDGIMBwgIREC4YgAQYsQMY0QMYgwEYxwHCAgUQABiABMICDxAAGIAEGLEDGIMBGAoYC8ICEhAuGIAEGLEDGNEDGMcBGAoYC8ICCRAAGIAEGAoYC8ICDBAAGIAEGMkDGAoYC8ICEBAAGIAEGLEDGIMBGIoFGArCAhAQABiABBixAxiKBRgKGI0GwgILEAAYgAQYkgMYigXCAg4QLhiABBixAxjRAxjHAcICBxAAGIAEGArCAg4QLhiABBjHARiOBRivAcICDRAuGIAEGNEDGMcBGArCAgcQIxixAhgnwgIOEAAYgAQYsQMYigUYjQbCAggQABiABBixA8ICBRAAGO8FmAMAkgcHMTcuMTIuMaAHubQBsgcHMTEuMTIuMbgHnRXCBwgwLjIuMjcuMcgHlAE&amp;sclient=gws-wiz\">Gweithredwr System Trydan<\/a> \u00e2 chyfrifoldebau newydd er mwyn cynllunio rhwydwaith nwy.&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Gweithredwyr rhwydweithiau nwy a thrydan<\/td><td>Goruchwylio, cynnal a gwella\u2019r rhwydwaith<\/td><td>Mae gweithredwyr rhwydweithiau nwy a thrydan yn gyfrifol am gludo ynni gan gynhyrchwyr i gartrefi a busnesau. Mae gweithrediadau dosbarthu nwy yn cael eu rheoli gan Wales &amp; West Utilities, ac mae\u2019r trosglwyddiad nwy yn cael ei reoli gan National Gas. Mae\u2019r broses o ddosbarthu trydan yn cael ei goruchwylio gan National Grid Electricity Distribution a SP Energy Networks, ac mae\u2019r Grid Cenedlaethol yn gweithredu\u2019r system trosglwyddo trydan foltedd uchel. Gweithredwr Rhwydwaith Dosbarthu Annibynnol cymharol newydd yw Green Gen Cymru sy\u2019n cyflwyno cynigion i ddatblygu system ddosbarthu yng nghanolbarth Cymru. Mae\u2019r gweithredwyr hyn yn sicrhau y cyflenwir ynni yn ddiogel, yn ddibynadwy ac yn effeithlon, yn cefnogi\u2019r nod o uwchraddio\u2019r rhwydwaith er mwyn datgarboneiddio, ac yn ymateb i ddiffygion ac argyfyngau.<\/td><\/tr><tr><td>Datblygwyr Ynni<\/td><td>Datblygu\u2019r capasiti cynhyrchu a\u2019r rhwydwaith<\/td><td>Mae datblygwyr ynni yn chwarae rhan hanfodol yn y broses o drawsnewid ynni Cymru drwy nodi, dylunio, a chyflawni prosiectau ynni adnewyddadwy a charbon isel megis ffermydd gwynt, parciau solar, a chyfleusterau storio ynni mewn batris. Maent yn sbarduno buddsoddiad ac arloesedd, yn llywio gofynion cynllunio a rheoleiddio, ac yn gweithio gyda thirfeddianwyr, cymunedau, ac awdurdodau lleol i ddwyn prosiectau ymlaen.<\/td><\/tr><tr><td>Y Gadwyn Gyflenwi a Gosodwyr<\/td><td>Cyflenwi offer, darparu gwasanaethau ac arbenigedd lleol<\/td><td>Gan gyflenwi offer, darparu gwasanaethau ac arbenigedd lleol, mae cadwyn gyflenwi ynni Cymru yn cynnwys gweithgynhyrchwyr, cyflenwyr, contractwyr, a gosodwyr arbenigol sy\u2019n darparu cydrannau a thechnolegau ac yn darparu gwasanaethau gosod, cynnal a chadw, a pheirianneg. Mae cwmn\u00efau llai, gosodwyr microgynhyrchu achrededig yn aml (e.e. paneli solar ar doeau, pympiau gwres, batris domestig), yn galluogi aelwydydd a busnesau i gynhyrchu eu hynni gl\u00e2n eu hunain, gan gefnogi swyddi lleol a datgarboneiddio wrth helpu defnyddwyr i gael grantiau, cyngor, ac i gyflawni gwelliannau o ran effeithlonrwydd ynni.<\/td><\/tr><tr><td>Defnyddwyr Ynni \/ Y Gymdeithas Ehangach<\/td><td>Cwsmeriaid<\/td><td>Mae defnyddwyr ynni, gan gynnwys aelwydydd, busnesau, a sefydliadau y sector cyhoeddus, yn ganolog i system ynni Cymru. Mae eu dewisiadau a\u2019u hymddygiad yn sbarduno\u2019r galw am drydan a nwy, yn dylanwadu ar y defnydd o dechnolegau adnewyddadwy, ac yn siapio gwelliannau o ran effeithlonrwydd ynni. Wrth i\u2019r trawsnewidiad ynni gyflymu, mae defnyddwyr yn chwarae rhan gynyddol wrth gefnogi\u2019r gwaith rheoli ar ochr y galw.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fel y dangosir yn Nhabl 2.4, mae sector ynni Cymru yn cael ei siapio gan ystod amrywiol o sefydliadau y mae gan bob un ohonynt swyddogaethau a chyfrifoldebau gwahanol sydd, gyda\u2019i gilydd, yn ei gwneud yn bosibl i drawsnewid ynni y wlad ac i gefnogi ei huchelgeisiau hinsawdd. Ar lefel genedlaethol, mae Llywodraeth y DU yn gosod y fframwaith rheoleiddio, rheolau y farchnad, ac yn goruchwylio diogelwch y cyflenwad, yn ogystal \u00e2 chydsynio i brosiectau cynhyrchu ar raddfa fawr. Mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol am feysydd polisi datganoledig megis targedau hinsawdd, cynllunio, ac effeithlonrwydd ynni, ac mae\u2019n fwyfwy gweithgar ym maes cynhyrchu ynni (gan weithredu fel perchennog Trydan Gwyrdd Cymru), yn ogystal \u00e2 meithrin ynni cymunedol a sicrhau bod y trawsnewidiad yn gydnaws \u00e2 nodau llesiant ehangach. Mae hwn yn drefniad cymhleth, ac mae Tabl 2.5 yn nodi\u2019r meysydd polisi perthnasol sy\u2019n cael eu datganoli i Gymru a\u2019r rhai a gedwir, ac sydd gan hynny yn cael eu goruchwylio gan Lywodraeth y DU.<br><br>Y cyrff rheoleiddio a galluogi allweddol yw Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) sy\u2019n gweithredu fel y prif reoleiddiwr amgylcheddol ac ymgynghorai statudol, ac Ofgem sy\u2019n goruchwylio uniondeb y farchnad, diogelwch defnyddwyr, a dibynadwyedd y rhwydwaith ledled Prydain Fawr. Mae awdurdodau lleol yn ganolog i gynllunio, ymgynghori, a darparu ynni lleol, ac mae gweithredwyr y rhwydwaith yn cynnal ac yn uwchraddio\u2019r systemau trydan a nwy er mwyn cefnogi\u2019r nod o ddatgarboneiddio a chyflenwad diogel. Mae datblygwyr ynni yn sbarduno arloesedd a buddsoddiad mewn prosiectau cynhyrchu a storio newydd, gan ymgysylltu \u00e2 chymunedau a llywio gofynion rheoleiddio. Yn y pen draw, mae defnyddwyr ynni yn chwarae rhan hanfodol oherwydd bod eu dewisiadau, eu galw, a\u2019u cyfranogiad mewn mentrau ynni yn hanfodol i gyflawni nodau sero net Cymru.<br><br>Mae amrywiaeth eang o sefydliadau sydd hefyd yn ymgysylltu \u00e2\u2019r sector ynni y tu allan i\u2019r gr\u0175p craidd hwn o randdeiliaid. Er enghraifft, sefydliadau academaidd drwy hybu ymchwil, arloesedd, a datblygiad sgiliau; cyrff anllywodraethol amgylcheddol sy\u2019n cefnogi cynaliadwyedd ac yn cynrychioli buddiannau amgylcheddol mewn dadleuon polisi; a chymdeithasau y diwydiant sy\u2019n cefnogi buddiannau cwmn\u00efau ynni ac yn helpu i siapio datblygiad y sector.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Tabl 2\u20115 \u2013 Trosolwg o agweddau a Gedwir a Datganoledig ar Feysydd Polis\u00efau Ynni<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Maes Polisi<\/strong><\/td><td><strong>Cedwir yn \u00f4l yn Gyffredinol (ar lefel y DU)<\/strong><\/td><td><strong>Swyddogaeth Cymru \/ Datganoledig (pan fo hynny\u2019n berthnasol)<\/strong><\/td><td><strong>Trosoledd presennol Llywodraeth Cymru<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Marchnadoedd Trydan a Nwy<\/td><td>Rheoleiddio marchnadoedd cyfanwerthu, rheolau codi t\u00e2l y rhwydwaith, rheoleiddio Ofgem, trwyddedu, rheolau y farchnad<\/td><td>Dim (ac eithrio cynllunio lleol a chydsynio i rai prosiectau)<\/td><td>Cyfyngedig<\/td><\/tr><tr><td>Y Grid Cenedlaethol, Trosglwyddo a Dosbarthu<\/td><td>Cynlluniau trosglwyddo, rhyng-gysylltwyr, buddsoddiad atgyfnerthu\u2019r grid<\/td><td>Swyddogaeth gyfyngedig mewn penderfyniadau llwybro lleol a chydsynio i ryngwynebau, strategaeth a dylanwad rhanbarthol e.e. Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol<\/td><td>Swyddogaeth ymgynghorol drwy ymgysylltu \u00e2 Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol<\/td><\/tr><tr><td>Rhwydweithiau Gwres &#8211; Rheoleiddio<\/td><td>Diogelu defnyddwyr, safonau technegol (cyfredol\/dyfodol). Rheoleiddio\u2019r farchnad gan Ofgem o fis Ionawr 2026<\/td><td>Gorfodi, swyddogaethau awdurdodau lleol, safonau dylunio drwy reoliadau adeiladu neu godau datganoledig, parthau<\/td><td>Y gallu i arwain gwaith dylunio<\/td><\/tr><tr><td>Rhwydweithiau Gwres &#8211; Cyllid<\/td><td>Cyllid cyfalaf mawr (Cynllun Effeithlonrwydd Rhwydwaith Gwres, y Prosiect Buddsoddi mewn Rhwydweithiau Gwresogi ac Uned Cyflenwi Rhwydweithiau Gwres)&nbsp;<\/td><td>Peilot Llywodraeth Cymru neu gyllid cyfatebol, grantiau dichonoldeb, cynlluniau cymorth lleol<\/td><td>Rhywfaint o drosoledd ond fe\u2019i cyfyngir gan absenoldeb pwerau cyllido cyfalaf a neilltuir a mynediad at botiau cyllid megis y Gronfa Rhwydwaith Gwres Gwyrdd<\/td><\/tr><tr><td>Strategaeth Ddatgarboneiddio<\/td><td>Targedau sero net a chyllidebau carbon y DU, fframweithiau ledled y DU<\/td><td>Targedau a chyllidebau carbon sy\u2019n benodol i Gymru, strategaethau carbon isel\/gwres Cymru yn gyson \u00e2 thargedau y DU<\/td><td>Caiff Cymru bennu ei thargedau ei hun<\/td><\/tr><tr><td>Rheoliadau Adeiladu<\/td><td>Safonau effeithlonrwydd ynni gofynnol (a gedwir yn \u00f4l, ond gellir eu datganoli)<\/td><td>Gweithredu, gorfodi rheoliadau adeiladu Cymru<\/td><td>Mae gan Gymru b\u0175er Rheoliadau Adeiladu<\/td><\/tr><tr><td>Cynllunio a Chydsynio<\/td><td>Prosiectau ar raddfa fawr \/ trawsffiniol \/ seilwaith ar raddfa fawr \/ ar y m\u00f4r (y tu hwnt i\u2019r trothwy)<\/td><td>Cynllunio lleol, seilwaith ar y tir o dan y trothwy (e.e. \u2264 350 MW), trwyddedu morol yn nyfroedd Cymru<\/td><td>Mae gan Gymru b\u0175er dros gynllunio a chydsynio, hyd at drothwyon penodol<\/td><\/tr><tr><td>Cydsynio Ynni Adnewyddadwy<\/td><td>Gwynt ar y m\u00f4r, prosiectau ar raddfa fawr, cydlynu ledled y DU<\/td><td>Ynni adnewyddadwy ar y tir o dan y trothwy, cydsynio i gynlluniau lleol, cydsynio i rai parthau ar y m\u00f4r o fewn cymhwysedd Cymru<\/td><td>Mae gan Gymru b\u0175er dros gynllunio a chydsynio, hyd at drothwyon penodol<\/td><\/tr><tr><td>Tlodi Tanwydd \/ Effeithlonrwydd Ynni<\/td><td>Cynlluniau ledled y DU (Rhwymedigaeth Cwmni Ynni, Y Cynllun Gostyngiad Cartrefi Cynnes)<\/td><td>Rhaglenni Cymreig (Nest, Arbed), cynlluniau lleol, wedi eu targedu at Gymru<\/td><td>Caiff Cymru roi ei chynlluniau ei hun ar waith.<\/td><\/tr><tr><td>Strategaeth Wres (Gosod Polis\u00efau)<\/td><td>Strategaeth Gwres ac Adeiladau y DU, fframweithiau, rheoleiddio technolegau penodol<\/td><td>Strategaeth Gwres \/ Carbon Isel Cymru, cyflawni cynlluniau, dylunio polisi o fewn ei chymhwysedd<\/td><td>Mae Cymru wedi rhoi ei strategaeth wres ei hun ar waith ond mae llawer o\u2019i chanlyniadau yn gwrthdaro \u00e2 chymorth a pholis\u00efau Llywodraeth y DU.<\/td><\/tr><tr><td>Cynllunio Ynni Ardal Leol<\/td><td>Canllawiau, cymorth gwirfoddol<\/td><td>Cyllid\/cymorth rhaglen Cynllunio Ynni Ardal Leol<\/td><td>Mae Cymru wedi cyfarwyddo Cynlluniau Ynni Ardal Leol ar draws pob Awdurdod Lleol.<\/td><\/tr><tr><td>Parthau ar gyfer Rhwydweithiau Gwres<\/td><td>Pwerau parthau\/rheoleiddio cenedlaethol arfaethedig (yn Lloegr)<\/td><td>Dim p\u0175er parthau datganoledig ffurfiol eto; mae\u2019n bosibl y gellir ei reoli o dan gymhwysedd Cymru os caiff ei ddewis<\/td><td>&nbsp;<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h4 id=\"y-sefyllfa-bresennol\" class=\"wp-block-heading\"><a>Y Sefyllfa Bresennol<\/a><\/h4>\n\n\n\n<h5 id=\"cyd-destun\" class=\"wp-block-heading\">Cyd-destun<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Cymru\u2019n mynd drwy drawsnewidiad arwyddocaol, ac mae newid sy\u2019n mynd ymlaen o\u2019i dibyniaeth hanesyddol ar lo a nwy at ddibenion cynhyrchu trydan i bwyslais cryf ar ffynonellau adnewyddadwy datganoledig. Ar yr un pryd, rhagwelir y bydd y galw am drydan yn cynyddu\u2019n sylweddol wrth i\u2019r ddibyniaeth ar drydaneiddio gynyddu (gweler Ffigur 3.6). Mae gwres yn parhau i fod yn elfen bwysig o\u2019r defnydd o ynni, gan gyfrif am oddeutu 45% o\u2019r ynni a ddefnyddiwyd yng Nghymru yn 2021, sy\u2019n tynnu sylw at bwysigrwydd datgarboneiddio systemau gwresogi ochr yn ochr \u00e2 thrydan. Yn cefnogi\u2019r newid hwn, mae rhwydwaith a ddyluniwyd ar gyfer system ynni canolog a ddatblygwyd ar adeg pan oedd y galw am drydan yn llawer is, neu cyn i dechnolegau megis hydrogen a dal carbon ddod yn ddewisiadau posibl ar gyfer y cymysgedd ynni.<br><br>Mae\u2019r data cyfredol ar gynhyrchu ynni yn seiliedig ar ddata 2023, fel yr adroddwyd yn Cynhyrchu Ynni yng Nghymru 2023, a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2025. Adroddir data ar y defnydd o ynni yn Defnyddio Ynni yng Nghymru &#8211; Trydydd Argraffiad, a gyhoeddwyd ym mis Mai 2024, sy\u2019n adrodd ar y defnydd ynni yn 2021.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"targedau-ynni\" class=\"wp-block-heading\">Targedau Ynni<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3.2.1 Yn wreiddiol, pennodd Llywodraeth Cymru y targedau cyflenwi neu gynhyrchu ynni canlynol yn 2017:<br>\u2022 Cynhyrchu 70% o\u2019r trydan y mae\u2019n ei ddefnyddio o ynni adnewyddadwy erbyn 2030<br>\u2022 1GW o\u2019r capasiti trydan adnewyddadwy yng Nghymru i fod o dan berchnogaeth leol erbyn 2030<br>\u2022 Erbyn 2020, dylai prosiectau ynni adnewyddadwy newydd gynnwys elfen o berchnogaeth leol o leiaf<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3.2.2 Er mwyn ymateb i\u2019r brys cynyddol i fynd i\u2019r afael \u00e2 newid hinsawdd ac oherwydd anwadalrwydd y farchnad ynni byd-eang a danategwyd wrth i Rwsia heidio i Wcr\u00e1in, ailasesodd Llywodraeth Cymru ei thargedau, gan gyhoeddi\u2019r targedau canlynol ym mis Gorffennaf 2023:<br>\u2022 100% trydan adnewyddadwy erbyn 2035: Nod Cymru yw cynhyrchu\u2019r hyn sydd gyfwerth \u00e2 chyfanswm ei defnydd o drydan o ffynonellau adnewyddadwy erbyn 2035. Mae hyn yn cynnwys gwynt (ar y tir ac ar y m\u00f4r), solar, hydro, a thechnolegau adnewyddadwy eraill.<br>\u2022 O leiaf 1.5 GW o gapasiti adnewyddadwy sy\u2019n eiddo lleol erbyn 2035: Nod hyn yw sicrhau bod cymunedau a sefydliadau lleol yn elwa\u2019n uniongyrchol o\u2019r trawsnewidiad i ynni gl\u00e2n.<br>\u2022 Gosod 580,000 o bympiau gwres erbyn 2035 (targed uchelgeisiol yn amodol ar gymorth cynyddol gan Lywodraeth y DU): Gan gydnabod swyddogaeth gynyddol trydan mewn gwresogi, mae Cymru\u2019n pwyso i ehangu technolegau gwres carbon isel yn gyflym.<br>\u2022 Allyriadau sero net erbyn 2050: Yn unol \u00e2 Deddf Newid Hinsawdd y DU, mae Cymru wedi ymrwymo\u2019n gyfreithiol i gyrraedd allyriadau nwyon t\u0177 gwydr sero net erbyn 2050.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth gyhoeddi\u2019r targedau newydd hyn, mae Llywodraeth Cymru wedi nodi y bydd yn gweithio gyda chymunedau, datblygwyr, a Llywodraeth y DU i ehangu capasiti ynni adnewyddadwy yn gyflym. Mae\u2019r targedau yn cefnogi nod cyffredinol y DU o system b\u0175er sydd wedi ei datgarboneiddio\u2019n llawn erbyn 2035 ac allyriadau sero net erbyn 2050. O\u2019i chymharu \u00e2\u2019r dull ledled y DU, mae Cymru\u2019n rhoi mwy o bwyslais ar berchnogaeth leol a budd cymunedol, gan leoli ei hun fel cyfrannwr allweddol at y nod o ddatgarboneiddio yn genedlaethol, wrth addasu ei strategaeth i gryfderau a gwerthoedd rhanbarthol.<br><br>Beth y mae\u2019r targedau hyn yn ei olygu? Rhagwelir y bydd Cymru\u2019n defnyddio 21.66 TWh o drydan yn 2035. Er mwyn cyflawni\u2019r targedau, bydd yn rhaid darparu\u2019r swm cyfatebol ag ynni adnewyddadwy. Fel y nodir yn Ffigur 3.1, cynhyrchwyd 7.8 TWh ag ynni adnewyddadwy yn 2023, sef 36% o darged 2035. Nid oes unrhyw gynlluniau ar raddfa fawr a gomisiynwyd ers 2023, felly mae cyflawni\u2019r targed yn dasg sylweddol o hyd.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"diwygiadau-diweddar-gan-lywodraeth-cymru-er-mwyn-cyflawni-targedau\" class=\"wp-block-heading\">Diwygiadau diweddar gan Lywodraeth Cymru er mwyn cyflawni targedau<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Creu Trydan Gwyrdd Cymru<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Er mwyn cyflymu\u2019r cynnydd ymhellach, lansiodd Llywodraeth Cymru Trydan Gwyrdd Cymru sy\u2019n eiddo i\u2019r cyhoedd yn 2024 i gefnogi\u2019r nod o ddatblygu ynni adnewyddadwy. Ei genhadaeth yw rhyddhau potensial adnewyddadwy Cymru drwy ddatblygu prosiectau ar raddfa fawr ar dir sy\u2019n eiddo i Lywodraeth Cymru, gan ddechrau \u00e2 gwynt ar y tir ar yr Ystad Goetir (coedwigaeth a reolir gan Cyfoeth Naturiol Cymru), gan sicrhau bod buddion economaidd a chymdeithasol yn aros yng Nghymru. Nod y cwmni yw cyflawni 1GW o gapasiti cynhyrchu adnewyddadwy newydd erbyn 2040, gan ailfuddsoddi elw yn lleol a chreu swyddi a chyfleoedd i ddatblygu sgiliau.<br><br>Mae Trydan Gwyrdd Cymru wedi symud yn gyflym ers iddo gael ei lansio ym mis Gorffennaf 2024, gan gyhoeddi ei dri phrosiect gwynt ar y tir ar raddfa fawr cyntaf yng Nghlocaenog Dau yn Sir Ddinbych\/Conwy (hyd at 132MW), Glyn Cothi yn Sir Gaerfyrddin (hyd at 162MW), a Charreg Wen yn Rhondda Cynon Taf (hyd at 108MW). Gyda\u2019i gilydd, gallai\u2019r cynlluniau hyn gyflawni oddeutu 400MW o drydan gl\u00e2n.<br><br><strong>Deddf Seilwaith (Cymru) 2024<\/strong><br><br>Ystyriwyd bod symleiddio\u2019r prosesau cynllunio a chydsynio i gefnogi\u2019r nod o integreiddio a dosbarthu ynni adnewyddadwy yn faterion allweddol y mae\u2019n rhaid mynd i\u2019r afael \u00e2 nhw i gyflawni\u2019r targedau diweddaredig. O ganlyniad, cynigiwyd newid i\u2019r system drwy Ddeddf Seilwaith (Cymru) 2024.<br><br>Mae Deddf Seilwaith (Cymru) 2024 yn archwilio\u2019r modd y cydsynnir i brosiectau seilwaith arwyddocaol yng Nghymru. Cafodd Gydsyniad Brenhinol ar 3 Mehefin 2024, daeth y Ddeddf i rym ar 15 Rhagfyr 2025. Mae\u2019n cyflwyno trefn cydsynio unedig a symlach o\u2019r enw Cydsyniad Seilwaith.<br><br>Bydd Cydsyniad Seilwaith yn cydgrynhoi sawl trefn cymeradwyo ar wah\u00e2n megis caniat\u00e2d cynllunio, cydsyniadau priffyrdd a thraffig, a thrwyddedu amgylcheddol yn un cydsyniad. Felly, er bod angen i ddatblygwr a oedd yn adeiladu fferm wynt ar y m\u00f4r wneud cais ar wah\u00e2n am ganiat\u00e2d cynllunio o dan y Ddeddf Cynllunio Gwlad a Thref, trwydded forol ar gyfer elfennau ar y m\u00f4r, a thrwydded amgylcheddol o bosibl yn flaenorol, o dan y system newydd, gellir awdurdodi\u2019r rhain i gyd drwy un Cydsyniad Seilwaith.<br><br>Cyflawnir hyn drwy ddisodli neu integreiddio\u2019r trefnau hyn yn gyfreithiol mewn fframwaith unedig, gyda Gweinidogion Cymru yn goruchwylio\u2019r broses, \u00e2 chymorth gweithdrefnau clir ar gyfer ymgeisio, archwilio, a gwneud penderfyniadau. Rhagwelir mai\u2019r canlyniad fydd llwybr mwy effeithlon, tryloyw, a rhagweladwy ar gyfer cyflawni prosiectau seilwaith ar raddfa fawr yng Nghymru. O ran ynni, bydd y broses newydd hon yn berthnasol i orsafoedd cynhyrchu ynni (ffermydd gwynt, ffermydd solar, gorsafoedd ynni biomas ac ati), a chynlluniau trydan uwchben os byddant yn bodloni trothwyon diffiniedig. Bydd y broses yn cysoni trefn cydsynio Cymru ar gyfer prosiectau ar raddfa fawr \u00e2\u2019r hyn sy\u2019n bodoli yn Lloegr, a fydd yn ei gwneud yn bosibl i rannu gwybodaeth ac effeithlonrwydd.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"cynhyrchu-trydan\" class=\"wp-block-heading\">Cynhyrchu Trydan<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Nodir y ffigurau ar gyfer cynhyrchu trydan yng Nghymru yn Ffigur 3.1.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ffigur 3\u20111: Cynhyrchu Trydan yng Nghymru 2023. Ffynhonnell: Cynhyrchu Ynni yng Nghymru 2023 (2025)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"528\" height=\"518\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energygenwalescym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8724\" style=\"width:455px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energygenwalescym.png 528w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energygenwalescym-300x294.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 528px) 100vw, 528px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tanwydd Ffosil<\/strong><br><br>O 2023, tanwydd ffosil oedd y brif ffynhonnell gynhyrchu trydan o hyd, gan gyfrif am dros 70% o\u2019r gymysgedd. Daw hyn o nwy naturiol yn bennaf, sy\u2019n dal i fod yn rhan bwysig o\u2019r gymysgedd ynni. Mae gorsafoedd p\u0175er nwy ar raddfa fawr ym Mhenfro (y fwyaf ond un yn Ewrop), a Chei Connah. Daw\u2019r mwyafrif o\u2019r trydan a gynhyrchir \u00e2 nwy o\u2019r gorsafoedd p\u0175er hyn. Mae diesel yn ffurfio\u2019r rhan fwyaf o\u2019r gweddill a gynhyrchir o danwydd ffosil ac fe\u2019i defnyddir fel cyflenwad gweithredu tymor byr a generaduron wrth gefn. Mor ddiweddar \u00e2 2016, glo oedd yn cyfrif am 14% o\u2019r ynni a gynhyrchid yng Nghymru, fodd bynnag, rhoddwyd y gorau i\u2019w ddefnyddio\u2019n llwyr erbyn hyn o ganlyniad i gau Gorsaf B\u0175er Aberddawan yn 2020.<br><br><strong>Ynni Adnewyddadwy<\/strong><br><br>Mae ynni adnewyddadwy yn ffurfio gweddill yr ynni a gynhyrchir yng Nghymru. Mae Ffigur 3.2 yn dangos y cynnydd o ran cyflwyno gwynt a solar ar y tir ac ar y m\u00f4r, rhwng 2008 a 2024. Gyda\u2019i gilydd, mae\u2019r tri hyn yn darparu\u2019r ynni mwyaf adnewyddadwy yng Nghymru. Yn nodedig, mae\u2019r capasiti solar wedi cynyddu\u2019n sylweddol iawn yn ystod y blynyddoedd diwethaf gan ddod yn fwy na gwynt yn 2023\/24.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ffigur 3 2: Capasiti gosodedig ar gyfer gwynt ar y tir, gwynt ar y m\u00f4r a solar. Ffynhonnell: BEIS Regional Renewable Statistics (2025)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"898\" height=\"575\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/installcapcym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8726\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/installcapcym.png 898w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/installcapcym-300x192.png 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/installcapcym-768x492.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 898px) 100vw, 898px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Gwynt ar y m\u00f4r<\/strong><br><br>Yn 2023, darparodd gwynt ar y m\u00f4r 28% o drydan adnewyddadwy Cymru, a 726MW oedd cyfanswm y capasiti. Erys hyn yn ddigyfnewid ers i fferm wynt Gwynt y M\u00f4r ddechrau gweithredu yn 2015 oddi ar arfordir gogledd Cymru. O ystyried y raddfa y mae angen cyflwyno ynni adnewyddadwy gyflawni targedau, mae parhad y status quo hwn, heb ddefnyddio gwynt ar y m\u00f4r am gyfnod o 10 mlynedd, yn destun pryder. Mae\u2019r rhesymau dros y lleihad hwn wrth gyflwyno yn gymhleth. Deallir bod capasiti grid cyfyngedig ar y tir, diffyg rowndiau lesio newydd gan Ystad y Goron tan yn ddiweddar, cymhlethdod rheoleiddio, a phwyslais y farchnad ar ranbarthau sy\u2019n fwy deniadol o safbwynt masnachol megis M\u00f4r y Gogledd, yn ffactorau allweddol. Yn nodedig, mae M\u00f4r y Gogledd wedi bod yn fwy deniadol i ddatblygwyr oherwydd ei gyfleoedd ar raddfa fwy, ei gadwyni cyflenwi sefydledig, ei seilwaith porthladdoedd presennol, a\u2019i ddiwydiant gwynt ar y m\u00f4r aeddfed sy\u2019n lleihau costau a risgiau prosiectau.<br><br>Mae nifer o brosiectau sy\u2019n cael eu datblygu ar hyn o bryd, megis yr estyniad 576MW Awel y M\u00f4r (sy\u2019n aros am benderfyniad buddsoddi terfynol), a phrosiect 1.5GW Mona, a gafodd gydsyniad datblygu ym mis Mehefin 2025. Mae pumed rownd lesio Ystad y Goron yn bwriadu ychwanegu 4.5GW yn y M\u00f4r Celtaidd, drwy lansio gwynt arnofiol masnachol yn ne-orllewin Cymru a allai greu 10,000 o swyddi. Hefyd, bydd yn hanfodol buddsoddi mewn seilwaith porthladdoedd, yn enwedig ym Mhort Talbot ac Aberdaugleddau, rhan o\u2019r Porthladd Rhydd Celtaidd sydd newydd ei ddynodi ar gyfer cydosod a chyflwyno\u2019r technolegau hyn, gyda chymorth cyllid y llywodraeth a phreifat i sbarduno twf economaidd a datblygiad y gadwyn gyflenwi yng Nghymru. Fel y gwelir gyda\u2019r ffafriaeth ddiweddar dros ddatblygu ym M\u00f4r y Gogledd, mae cadwyn cyflenwi datblygedig ar y tir yn bwysig i hwyluso datblygiad ar y m\u00f4r.<br><br>Felly, mae llif o brosiectau gwynt ar y m\u00f4r bellach sy\u2019n dod ymlaen ac mae canolfannau strategol ar y tir mewn cysylltiad \u00e2\u2019r rhain sy\u2019n dod i\u2019r amlwg. Fodd bynnag, ni fu\u2019r hyn a gyflwynwyd yn ddiweddar yn ddigonol i gyflawni targedau ac mae angen buddsoddiad ychwanegol er mwyn parhau i gyflwyno.<br><br><strong>Gwynt ar y tir<\/strong><br><br>Ni chomisiynwyd unrhyw safleoedd gwynt newydd ar raddfa fawr ar y tir yng Nghymru 2023 a 2024, sy\u2019n nodi pum mlynedd o leihad yn yr hyn a gyflwynir. Nid ychwanegwyd unrhyw gapasiti newydd yn 2024, sef y flwyddyn gyntaf o\u2019r fath ers 2000. Yn debyg i wynt ar y m\u00f4r, nid yw hyn yn ddigonol i gyflawni\u2019r targedau presennol. Mae hyn yn wahaniaeth llwyr i\u2019r cyflwyno cyflym a ddigwyddai\u2019n gynnar yn ystod y 2010au, ac esbonnir y lleihad drwy ddiwedd cyllid Llywodraeth y DU o dan y Cynllun Rhwymedigaeth Ynni Adnewyddadwy a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2017. Mae sawl prosiect ar hyn o bryd sydd ar gamau cynllunio neu ddatblygu, gan gynnwys tyrbinau newydd ac estyniadau i ffermydd gwynt. Cymeradwywyd Ffermydd Gwynt Garn Fach, Twyn Hywel a Choedwig Alwen yn 2024 a 2025, a byddant yn darparu 237.4MW ychwanegol pan fyddant yn weithredol. Mae llif cryf o brosiectau yn bodoli a bydd yn bwysig sicrhau bod y prosiectau hyn yn cael eu cyflawni.<br><br>Mae llawer o ffermydd gwynt cynharaf Cymru, a osodwyd yn ystod y 1990au a dechrau&#8217;r 2000au, yn agos\u00e1u at ddiwedd eu hoes weithredol, gyda thua 600MW o bosibl angen ail-bweru erbyn 2035. Mae hyn yn golygu bod nifer cynyddol o ffermydd gwynt bellach yn gofyn am benderfyniadau ynghylch dadgomisiynu, ail-bweru neu ailosod. Gall ail-bweru&#8217;r safleoedd hyn gyda thyrbinau mwy newydd, mwy effeithlon gynyddu capasiti cynhyrchu yn sylweddol heb gymryd rhagor o dir, gan helpu Cymru i fwrw ymlaen tuag at ei tharged trydan adnewyddadwy o 100%. Fodd bynnag, mae heriau yn bodoli gan gynnwys cael caniat\u00e2d cynllunio ar gyfer tyrbinau mwy, sicrhau mynediad i&#8217;r tir ar gyfer uwchraddio, a rheoli cludo ac ailgylchu hen gydrannau.<br>Solar<br><br>Fel y dangosir yn Ffigur 3.2, solar yw\u2019r ynni adnewyddadwy sydd \u00e2\u2019r capasiti gosodedig mwyaf yng Nghymru, a daeth yn fwy na gwynt ar y tir yn 2022. Fodd bynnag, nid yw solar yn cynhyrchu cymaint o ynni \u00e2 gwynt oherwydd ffactor capasiti is, gan mai dim ond yn ystod oriau golau dydd y mae paneli solar yn gallu cynhyrchu trydan ac mae\u2019r tywydd ac amrywiadau tymhorol yn effeithio arnynt, ond mae tyrbinau gwynt yn gallu gweithredu ddydd a nos.<br><br>Gosododd Cymru 108MW o gapasiti solar ffotofolt\u00e4ig newydd yn 2023, sy\u2019n fwy na dwbl y flwyddyn flaenorol, a phrosiectau ar raddfa fach iawn (&lt;10 kW) oedd yn cyfrif am 64% o\u2019r twf hwn. Comisiynwyd dros 15,300 o brosiectau solar ffotofolt\u00e4ig newydd, y ffigur blynyddol uchaf ers 2011, gan ddod \u00e2 chyfanswm y capasiti i 1.3GW ar draws mwy na 86,000 o osodiadau, a chododd hyn i dros 1.5GW yn 2024. Amlygwyd y twf parhaus hwn, a sbardunwyd gan ffactorau megis prisiau ynni cynyddol, cymhellion y llywodraeth, mwy o hyder ymhlith defnyddwyr, a lleihad mewn chostau gosod, gan gomisiynu prosiectau ar raddfa fawr megis Fferm Solar Porth Wen 49.99MW a Fferm Solar Bryngolwg 8.99MW. Canolir y rhan fwyaf o\u2019r capasiti yn ne Cymru, yn enwedig ym Mhrifddinas-Ranbarth Caerdydd ac yn Ninas-Ranbarth Bae Abertawe, a Sir Benfro sy\u2019n arwain ymhlith awdurdodau lleol, gan ddarparu 209MW. Fodd bynnag, mae cynlluniau mwy yn dod ymlaen yn y gogledd, a chymeradwywyd cynllun Fferm Solar Alaw M\u00f4n 160MW ym mis Awst 2025 gan ddarparu digon o gapasiti i bweru yr hyn sy\u2019n cyfateb i bob cartref ar yr Ynys. Felly, mae\u2019r broses o gyflwyno solar ar raddfa micro a macro yn cyflymu, sy\u2019n cyd-fynd \u00e2 thueddiadau ehangach. Mae pryderon am wrthdaro ar ddefnydd tir, sef diogelu\u2019r amgylchedd a diogelwch bwyd, yn bodoli a allai gyfyngu ar barhad y duedd hon. Fodd bynnag, nid yw\u2019n wir bod yn rhaid i\u2019r defnyddiau hyn fod yn gydanghynhwysol, yn enwedig yn achos tir a ddefnyddir ar gyfer ffermio da byw ac mae buddion net bioamrywiaeth yn ofyniad ar gyfer safleoedd.<br>\u2003<br><strong>System Sero Net yn seiliedig ar Wynt a Solar<\/strong><br><br>Mae solar, gwynt ar y m\u00f4r a gwynt ar y tir yn cynhyrchu\u2019r rhan fwyaf o ynni adnewyddadwy Cymru. Yn seiliedig ar lefelau presennol y cyflenwad adnewyddadwy a gynhyrchir, pe byddai Cymru\u2019n cynyddu capasiti cynhyrchu y tair technoleg hyn gan ddarparu\u2019r 21.66TWh o ynni adnewyddadwy blynyddol sydd eu hangen ar gyfer system drydan sero net, gan gynnal y cyfrannau hyn, yn seiliedig ar ffactorau capasiti rhesymol yn y DU (heb gyfrif am storio mewn batris na thechnoleg hydrogen), byddai angen oddeutu 3.8GW o wynt ar y tir, 2.1GW o wynt ar y m\u00f4r, a 4.5GW solar ffotofolt\u00e4ig. Mae hyn yn pwysleisio y byddai cyflawni targed o 21.66TWh yn gofyn am ehangu\u2019r capasiti cynhyrchu yn sylweddol ar draws pob technoleg o\u2019i gymharu \u00e2\u2019r hyn a gyflwynir ar hyn o bryd (mae&#8217;r pwynt hwn yn ddarluniol, a gwerthfawrogir ei bod yn annhebygol mai dyma fydd y gymysgedd ynni yn y dyfodol; caiff llwybrau&#8217;r dyfodol eu modelu mewn man arall).<br><br><strong>Ynni d\u0175r<\/strong><br><br>Yn 2023, comisiynodd Cymru un prosiect ynni d\u0175r newydd, sef cynllun 0.1MW ar raddfa fach sy\u2019n eiddo i\u2019r gymuned yn y gogledd, gan ddod \u00e2 chyfanswm capasiti ynni d\u0175r y wlad i 170MW ar draws 380 o safleoedd, gan gynhyrchu oddeutu 332GWh bob blwyddyn. Daw\u2019r rhan fwyaf o\u2019r capasiti o chwe phrosiect ar raddfa fawr (10\u201341MW yr un) a gomisiynwyd rhwng 1924 a 1989, yn y gogledd a\u2019r canolbarth yn bennaf. Ers 2000, dim ond un prosiect newydd ar raddfa megawat sydd wedi ei adeiladu yn Sir Gaerfyrddin. Mae\u2019r Tariff Cyflenwi Trydan a gyflwynwyd yn 2010, ond sydd wedi cau i geisiadau newydd erbyn hyn, wedi sbarduno cannoedd o osodiadau ar raddfa fach sydd \u00e2 chyfanswm o 18MW.<br><br>Gwynedd a Cheredigion sy\u2019n gartref i\u2019r rhan fwyaf o\u2019r capasiti ynni d\u0175r, gan elwa o adnoddau naturiol ym Mharc Cenedlaethol Eryri a Mynyddoedd Cambria. Mae Mynydd Gwefru (Gorsaf B\u0175er Dinorwig) yn gweithredu fel cyfleuster storfa bwmpio hanfodol yng Nghymru, gyda chapasiti gosodedig o 1,728MW, ac mae\u2019n darparu trydan ymateb cyflym i gydbwyso\u2019r grid, yn cynorthwyo\u2019r broses o integreiddio ynni adnewyddadwy, ac yn sicrhau diogelwch ynni gan fodloni\u2019r galw yn ystod oriau brig neu argyfyngau.<br><br><strong>Technolegau Adnewyddadwy Eraill<\/strong><br><br>Mae amrywiaeth o dechnolegau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg sy\u2019n dechrau chwarae rhan yn y cymysgedd ynni. Yn 2023, roedd y capasiti llanw yn llai na 10MW, a gyfyngwyd i brosiectau ar gamau cynnar a phrosiectau arddangos, ac felly dim ond cyfran fach o\u2019r cymysgedd adnewyddadwy oedd hyn. Nid oedd ynni geothermol yn gyfrannwr sylweddol eto, ond roedd y posibilrwydd o\u2019i ddatblygu yn y dyfodol yn dal i gael ei ystyried.<br><br>Mae Cymru wedi cyflwyno cynlluniau o\u2019r blaen i fanteisio ar ei hamrediad llanw, sef Morglawdd aber afon Hafren (8,600MW) a ganslwyd yn 2010, a Morlyn Bae Abertawe (320MW) a ganslwyd yn 2018. Cafodd y prosiectau hyn eu canslo oherwydd pryderon cost gan Lywodraeth y DU, a materion amgylcheddol, sy\u2019n pwysleisio\u2019r heriau wrth ddatblygu ynni llanw ar raddfa fawr. Yn dilyn anawsterau ar y cynlluniau hyn, cyfarwyddodd Porth y Gorllewin Gomisiwn i ymchwilio i botensial ynni llanw yn aber afon Hafren yn 2024. Mae canlyniadau y gwaith hwn, a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2025, yn nodi argymhellion y dylid eu gweithredu i wireddu potensial ynni llanw yn Aber Afon Hafren a ledled y DU. Hefyd, gall morlynnoedd llanw ddarparu buddion ar y cyd o ran rheoli natur a llifogydd drwy greu cynefinoedd newydd ar gyfer bywyd gwyllt a gweithredu fel rhwystrau naturiol sy\u2019n helpu i ddiogelu ardaloedd arfordirol rhag llifogydd ac erydiad.<br><br><strong>Perchnogaeth Gymunedol<\/strong><br><br>Yn wreiddiol, pennodd Cymru darged o gyflawni 1GW o brosiectau ynni adnewyddadwy o dan berchnogaeth gymunedol erbyn 2030. Yn 2023, diwygiwyd hyn i 1.5GW erbyn 2035. Mae\u2019r perfformiad tuag at y targed gwreiddiol wedi bod yn gryf, a chyflawnwyd 900MW o ynni adnewyddadwy sy\u2019n eiddo i\u2019r gymuned yn 2023, a daeth dwywaith gymaint o gynlluniau ymlaen yn 2023 o\u2019i chymharu \u00e2 2022 . Ar y pwynt hwn, amcangyfrifwyd bod gan Gymru dros 89,500 o brosiectau sydd o dan berchnogaeth leol. Er mwyn cefnogi ynni sy\u2019n eiddo i\u2019r gymuned, sefydlwyd rhaglen Ynni Cymru Llywodraeth Cymru i gefnogi prosiectau sy\u2019n cyflawni cynlluniau sy\u2019n eiddo i\u2019r gymuned. Yn ystod hydref 2024, lansiodd gronfa grant gwerth \u00a310 miliwn er mwyn helpu sefydliadau i ddatblygu systemau ynni lleol clyfar yng Nghymru, ac roedd prosiectau i\u2019w cwblhau erbyn mis Mawrth 2025. Er bod y cynnydd yn gryf, mae materion ynghylch cymhlethdod sefydlu cynlluniau perchnogaeth gymunedol ac ystyrir bod diffyg asiantaeth ar lefel gymunedol ar gyfer ymgysylltu. Felly, mae angen mwy o gymorth i gyflawni rhagor o gynlluniau sy\u2019n eiddo i\u2019r gymuned ac i gyrraedd targed 2035. Dylid annog cyfleoedd i brosiectau ar raddfa fawr gyflawni perchnogaeth a manteision lleol.<br><br><strong>Crynodeb o Ynni Adnewyddadwy<\/strong><br><br>Cymysg yw\u2019r sefyllfa o ran cyflwyno a\u2019r llif prosiectau presennol, ac mae rhai technolegau megis solar yn cyflawni\u2019n well nag eraill. Mae gwynt ar y tir ac ar y m\u00f4r yn darparu asgwrn cefn cyflenwad ynni adnewyddadwy Cymru, ond mae cynlluniau newydd wedi stopio ac mae angen mynd i\u2019r afael \u00e2 hyn i gyrraedd targed 2035. Nododd sylwadau gan arbenigwyr y sector fod set gymhleth o heriau sy\u2019n wynebu cyflwyno ynni adnewyddadwy yng Nghymru a danategir gan bolis\u00efau cynllunio amwys ac sy\u2019n gwrthdaro weithiau, sy\u2019n achosi oedi ac ansicrwydd, yn enwedig wrth gymharu targedau ynni \u00e2 bioamrywiaeth a blaenoriaethau amaethyddol. Mae cyfyngiadau grid a seilwaith, fel y trafodir isod, yn cyfyngu ymhellach ar y cynnydd oherwydd bod y capasiti allforio yn gyfyngedig yn yr ardaloedd sydd \u00e2\u2019r potensial mwyaf ar gyfer cyflwyno ynni adnewyddadwy. Mae tagfeydd trafnidiaeth ffisegol, a rhwystrau technegol megis cyfyngiadau radar a hedfan yn rhwystro datblygiadau newydd hefyd. Mae mentrau ynni adnewyddadwy cymunedol yn cael trafferth oherwydd cymorth anghyson, modelau perchnogaeth aneglur, ac anhyblygrwydd rheoleiddio.<br><br>Mae bylchau yn y gadwyn gyflenwi a chymorth cyfyngedig i fusnesau bach a chanolig yn cyfyngu ar gyfranogiad economaidd lleol. Roedd y materion hyn yn dod yn fwyfwy amlwg ymhlith cyfranogwyr, oherwydd nad oes gan fusnesau llai Cymru y cymorth rhagweithiol a\u2019r mynediad sydd eu hangen i gymryd rhan lawn mewn prosiectau ynni adnewyddadwy. Mae pryder hefyd nad yw buddion economaidd sy\u2019n deillio o ddatblygiadau adnewyddadwy yn cael eu datganoli\u2019n ddigonol na\u2019u cadw yng Nghymru, sy\u2019n ysgogi galwadau am fwy o reolaeth leol dros asedau megis Ystad y Goron.<br><br>Wrth i lawer o asedau ynni adnewyddadwy presennol yng Nghymru agos\u00e1u at ddiwedd eu hoes weithredol, mae heriau newydd yn bodoli ynghylch ailbweru\u2019r safleoedd hyn. Mae ailbweru yn darparu cyfleoedd cryf i gynyddu capasiti cynhyrchu gyda thechnoleg wedi\u2019i huwchraddio, gan gynnwys tyrrau mwy a breichiau hirach. Mae heriau newydd yn dod i&#8217;r amlwg o ran ailbweru&#8217;r safleoedd hyn ac integreiddio egwyddorion economi gylchol i leihau gwastraff ac elwa i\u2019r eithaf ar effeithlonrwydd adnoddau, ac mae angen i fusnesau Cymru gymryd rhan yn y prosesau hyn. Ar yr un pryd, mae cyfnodau o leihad mewn ynni pan fo cynhyrchu adnewyddadwy yn rhagori ar gapasiti y grid neu\u2019r galw yn tanlinellu\u2019r angen brys am seilwaith grid clyfrach ac atebion storio ynni uwch, gan sicrhau y gall Cymru harneisio ei photensial adnewyddadwy yn llawn a chefnogi system ynni carbon isel a gwydn.<br><br>Gyda\u2019i gilydd, ystyrir bod y materion hyn wedi cyfrannu at gyflawni prosiectau adnewyddadwy ar gyflymder arafach yng Nghymru. Mae hyn yn rhannol oherwydd eu bod wedi gwneud Cymru yn llai deniadol ar gyfer buddsoddiadau o\u2019i chymharu \u00e2 rhanbarthau eraill y DU, ac mae hyn yn pwysleisio\u2019r angen i gysoni polis\u00efau, i ddatblygu capasiti, ac i ddatblygu gweledigaeth hirdymor strategol.<br><br><strong>Niwclear<\/strong><br><br>Nid oes unrhyw orsafoedd p\u0175er niwclear sy\u2019n cynhyrchu trydan yng Nghymru ar hyn o bryd. Mae dau safle hanesyddol: un yn Wylfa yn Ynys M\u00f4n ac un arall yn Nhrawsfynydd ym Mharc Cenedlaethol Eryri. Dechreuodd Wylfa ddatgomisiynu ar \u00f4l ei diffodd am y tro olaf yn 2015 ac mae Trawsfynydd wedi bod ar gamau datgomisiynu uwch ers 1991.<br><br>Cyhoeddodd llywodraeth y DU ym mis Tachwedd 2025 ei bod wedi dewis safle Wylfa yn Ynys M\u00f4n fel lleoliad ar gyfer Adweithyddion Modiwlar Bach cyntaf y wlad. Mae\u2019r fenter hon yn fuddsoddiad sylweddol yn nhechnoleg niwclear y genhedlaeth nesaf a bwriedir iddi ddarparu trydan dibynadwy a charbon isel a chreu miloedd o swyddi medrus, gan gefnogi twf economaidd rhanbarthol ac uchelgeisiau sero net y DU. Dilynwyd hyn eisoes gan y cyhoeddiad bod Parth Twf Deallusrwydd Artiffisial yn cael ei leoli yng ngogledd Cymru, gan geisio manteisio ar y p\u0175er a gynhyrchir yn yr Adweithyddion Modiwlar Bach . Mae\u2019r cynlluniau hyn yn rhoi Cymru ar flaen y gad yn niwydiant niwclear y DU, ac mae\u2019n bosibl y bydd yn dod yn ganolbwynt ar gyfer arloesedd niwclear uwch a datblygu sgiliau mewn cysylltiad ag Adweithyddion Modiwlar Bach.<br><br>Mae\u2019r diffyg pwerau datganoledig dros ddatblygu niwclear yn golygu mai cyfyngedig yw\u2019r awdurdod sydd gan Lywodraeth Cymru i lywodraethu neu wneud penderfyniadau ar gynlluniau a datblygiadau niwclear yn Wylfa yn benodol. Mae hyn yn codi\u2019r posibilrwydd y gallai Llywodraeth y DU wneud penderfyniadau heb adlewyrchu blaenoriaethau Cymru yn ddigonol. Mae ymrwymiadau blaenorol i brosiectau niwclear newydd yn Wylfa wedi methu \u00e2 mynd rhagddynt, yn fwyaf nodedig, ataliwyd prosiect P\u0175er Niwclear Horizon yn 2020 ar \u00f4l i Hitachi dynnu\u2019n \u00f4l yn dilyn blynyddoedd o gynllunio a disgwyl. Mae profiadau o\u2019r fath wedi tanseilio hyder y cyhoedd, gan dynnu sylw at y risgiau o ymrwymiadau o\u2019r brig i lawr nad ydynt yn cael eu cyflawni ac atgyfnerthu galwadau am ragor o reolaeth ac atebolrwydd i Gymru pan fo cynigion niwclear yn y dyfodol.<br><br><strong>Cymru fel Allforiwr Ynni<\/strong><br><br>Mae Cymru\u2019n cynhyrchu mwy o drydan nag y mae\u2019n ei ddefnyddio, ac yn 2023 cynhyrchodd 23.2TWh gan ddefnyddio 14.8TWh. Roedd hyn yn golygu bod 8.4TWh, neu 23.2%, wedi eu hallforio. Defnyddir hyn yn bennaf mewn mannau eraill o\u2019r DU oherwydd bod ynni a gynhyrchir yng Nghymru yn bwydo i system trosglwyddo ehangach y DU sy\u2019n eiddo i National Grid Electricity Transmission (NGET) ac sy\u2019n cael ei weithredu ganddo. Fodd bynnag, nid yw cynhyrchu ynni adnewyddadwy cryf yn tanategu\u2019r allforion hyn, fel y sefydlir yn Nhabl 3.1 fod y rhan fwyaf o\u2019r ynni a gynhyrchir yng Nghymru yn dod o danwydd ffosil. Nid oes nwy naturiol sy\u2019n tarddu o Gymru, ac felly, mae mewnforion tramor yn tanategu\u2019r ffigurau allforio hyn. Bydd yn rhaid ystyried goblygiadau hyn wrth i Gymru ddechrau defnyddio mwy o drydan o\u2019i hadnoddau ei hun wrth iddi wneud cynnydd tuag at sero net, er enghraifft o ran effaith ar yr economi, natur a llesiant.<br><br><strong>Paratoi Cymru ar gyfer Ynni Adnewyddadwy 2050<\/strong><br><br>Ym mis Hydref 2023, cyhoeddodd Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru \u2018Paratoi Cymru ar gyfer Ynni Adnewyddadwy 2050\u2019 sy\u2019n nodi\u2019r meysydd y mae angen canolbwyntio arnynt fel y gall Cymru ddiwallu ei hanghenion trydan yn y dyfodol drwy ynni adnewyddadwy. Mae\u2019r adroddiad yn pwysleisio bod gan Gymru adnoddau naturiol sylweddol a photensial technegol, ond y bydd angen gweithredu brys i gyflawni system ynni sero net erbyn 2050 i fynd i\u2019r afael \u00e2 rhwystrau megis capasiti y grid, cynllunio, buddsoddi, a sgiliau.<br><br>Mae\u2019r darnau allweddol o waith sy\u2019n bwydo i\u2019r adroddiad yn cynnwys asesiad technegol o botensial Cymru i gynhyrchu ynni adnewyddadwy, dadansoddiad o senarios ar lwybrau system ynni posibl, ymgynghoriad \u00e2 rhanddeiliaid y diwydiant, ac ymarferion ymgysylltu \u00e2\u2019r cyhoedd i gasglu safbwyntiau gan gymunedau ledled Cymru. Mae\u2019r sylfaen tystiolaeth cyfannol hon yn tanategu galwad yr Adroddiad am arweinyddiaeth gryfach, diwygiadau grid, cynllunio a llywodraethu brys, a gweithredu cydgysylltiedig i sicrhau bod cymaint o fuddion \u00e2 phosibl i gymunedau Cymru. Mae\u2019r argymhellion yn bwriadu cyflymu\u2019r broses o gyflwyno trydan adnewyddadwy ledled Cymru.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"rhwydwaith-ynni\" class=\"wp-block-heading\">Rhwydwaith Ynni<\/h4>\n\n\n\n<h5 id=\"cynlluniau-strategol-ynni-rhanbarthol\" class=\"wp-block-heading\">Cynlluniau Strategol Ynni Rhanbarthol<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Cynlluniau Strategol Ynni Rhanbarthol, a gydlynir gan Weithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol, yn cael eu llunio er mwyn creu cynllun strategol system gyfan sydd wedi ei addasu\u2019n rhanbarthol sy\u2019n integreiddio rhwydweithiau trydan, nwy a hydrogen. Ni ragwelir y bydd Cynllun Strategol Ynni Rhanbarthol i Gymru ar gael tan 2027 fan gynharaf.<br><br>Trwy edrych ar y rhwydweithiau hyn yn holistaidd, nod Cynlluniau Strategol Ynni Rhanbarthol yw galluogi uchelgeisiau sero net lleol a blaenoriaethau twf i gael eu hadlewyrchu\u2019n uniongyrchol mewn penderfyniadau buddsoddi mewn seilwaith, gan wella cydlyniant, lleihau aneffeithlonrwydd, a darparu mwy o hyder ar gyfer datblygu rhwydwaith amserol sydd ar y blaen o ran y galw. Trwy gysoni cynllunio lleol, rhanbarthol, a chenedlaethol, bydd Cynlluniau Strategol Ynni Rhanbarthol yn helpu i gyflymu\u2019r trawsnewidiad i system ynni costeffeithiol a charbon isel.<br><br>Ym mis Ionawr 2026, cyhoeddodd NESO Gynllun Strategol Ynni Rhanbarthol trosiannol (tRESP), sy&#8217;n ddogfen bontio cyn RESP llawn Cymru. Mae&#8217;r tRESP yn darparu fframwaith lefel uchel dros dro i lywio cynllunio system gyfan rhanbarthol. Mae&#8217;n gosod rhagdybiaethau cynllunio cyson, mapio llwybrau ynni credadwy, tynnu sylw at anghenion buddsoddi strategol ac yn darparu sylfaen dystiolaeth gyffredin i weithredwyr a chynllunwyr rhwydwaith.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"implications-for-nicw-monitoring\" class=\"wp-block-heading\">Rhwydwaith Trydan<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">NGET sy\u2019n rheoli\u2019r broses o drosglwyddo trydan yng Nghymru. Mae\u2019r system drosglwyddo hon yn ffurfio asgwrn cefn y grid trydan, gan gario symiau mawr o b\u0175er o safleoedd cynhyrchu, megis gorsafoedd p\u0175er a ffynonellau ynni adnewyddadwy y sonnir amdanynt uchod, i rwydweithiau dosbarthu rhanbarthol. Mae\u2019r rhwydwaith yn gweithredu ar lefelau foltedd 400kV a 275kV yn bennaf, gyda rhai llinellau 132kV mewn ardaloedd penodol, gan ei gwneud yn bosibl i drosglwyddo trydan yn effeithlon am bellter hir. Mae Ffigur 3.3 yn arddangos y system trosglwyddo trydan yng Nghymru.<br><br>Rhennir y rhwydwaith trosglwyddo yng Nghymru yn ddaearyddol rhwng y gogledd a\u2019r de, heb grid \u2018Cymru yn unig\u2019 sydd wedi ei integreiddio\u2019n llawn, ond rhannau o grid ehangach y DU sy\u2019n croesi i Gymru. Mae dwy ardal drosglwyddo yng Nghymru: un yn y gogledd ac un yn y de. Yn y gogledd, mae llinell 400kV sy\u2019n rhedeg o hen safle gorsaf b\u0175er niwclear Wylfa yn Ynys M\u00f4n i Bentir ger Bangor, yna mae\u2019n hollti tuag at Gei Connah a Wrecsam, gan gysylltu \u00e2 grid ehangach y DU. Mae rhwydwaith trosglwyddo trydan de Cymru yn cynnwys llinellau uwchben 275kV yn bennaf sy\u2019n rhedeg o\u2019r dwyrain i\u2019r gorllewin ar draws y rhanbarth, gan gysylltu gorsafoedd p\u0175er ac is-orsafoedd mawr. Mae ardal trosglwyddo de Cymru yn fwy eang, gyda rhwydwaith mwy trwchus a gwell cwmpas i wasanaethu ei phoblogaeth a\u2019i galw diwydiannol mwy.<br><br>Er bod y rhwydwaith trosglwyddo yn cwmpasu\u2019r rhan fwyaf o Gymru, mae gan rai ardaloedd anghysbell a gwledig iawn, yn enwedig yng nghanolbarth Cymru, sydd \u00e2 seilwaith trosglwyddo uniongyrchol cyfyngedig ac maent yn dibynnu ar rwydweithiau dosbarthu sy\u2019n cael eu bwydo o bwyntiau trosglwyddo sy\u2019n bellach i ffwrdd. Mae hyn yn creu heriau o ran cyflenwad dibynadwy, gwydnwch y rhwydwaith, ac uwchraddio\u2019r grid yn y dyfodol yn yr ardaloedd hyn, gan ei gwneud yn anoddach cefnogi ynni adnewyddadwy a gynhyrchir yn lleol a diwallu\u2019r anghenion ynni cynyddol. Mae\u2019r anallu i ddiwallu\u2019r anghenion ynni cynyddol yn rhwystro cyfleoedd datblygu posibl. Mae\u2019n heriol datblygu seilwaith trosglwyddo mewn ardaloedd anghysbell a gwledig yng Nghymru oherwydd tir anodd, rheoliadau amgylcheddol llym, pryderon cymunedol, a chostau uchel o\u2019u cymharu \u00e2 dwysedd poblogaeth isel.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ffigur 3\u20113 \u2013 System Trosglwyddo Trydan yng Nghymru<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"836\" height=\"1011\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energy-transmission.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8706\" style=\"width:483px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energy-transmission.jpg 836w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energy-transmission-248x300.jpg 248w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energy-transmission-768x929.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 836px) 100vw, 836px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ar hyn o bryd, mae NGET yn y broses o \u2018Uwchraddio Mawr y Grid\u2019, sef menter enfawr i ailwampio\u2019r grid trydan a darparu cysylltiadau \u00e2 ffynonellau mwy fforddiadwy o ynni cartref ac adnewyddadwy. Adeiladwyd y system trosglwyddo presennol yn y 1960au i raddau helaeth ac fe\u2019i cynlluniwyd i gysylltu a dosbarthu trydan a gynhyrchir yn ganolog mewn gorsafoedd p\u0175er glo yn bennaf i gartrefi. Nod Uwchraddio Mawr y Grid yw addasu\u2019r rhwydwaith trosglwyddo at ddibenion gwahanol er mwyn cysylltu \u00e2 ffynonellau ynni gl\u00e2n ac adnewyddadwy sy\u2019n fwy datganoledig. Mae sawl prosiect allweddol sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 hyn yng Nghymru, gan gynnwys Prosiect i atgyfnerthu ac adnewyddu\u2019r cysylltiad rhwng Pentir a Thrawsfynydd. Mae\u2019r prosiect hwn yn cynnwys atgyfnerthu ac adnewyddu\u2019r rhwydwaith trosglwyddo foltedd uchel presennol yng ngogledd Cymru, gan gynnwys gosod ac ailosod ceblau ac offer tanddaearol yn is-orsafoedd Pentir a Thrawsfynydd.<br><br>Ym mis Ionawr 2025, cyhoeddodd NGET gynlluniau yn rhan o Uwchraddio Mawr y Grid i greu cyswllt cylchred rhwng y gogledd a\u2019r de er mwyn cysylltu\u2019r systemau dosbarthu yng ngogledd a de Cymru. Nod hyn yw gwella trosglwyddo ynni adnewyddadwy drwy gysylltu\u2019r Alban \u00e2 Chymru drwy ryng-gysylltydd trydan capasiti uchel. Nodir bod y prosiect, a elwir yn Western Green Link, yn dod ymlaen y tu hwnt i\u2019w cyfnod cynllun buddsoddi presennol, sy\u2019n dod i ben yn 2031. Fodd bynnag, mae Energy Systems Catapult wedi nodi bod y llwybr hwn yn bwysig i gyflawni targed capasiti gwynt ar y m\u00f4r o 50GW ledled y DU, ac yn 2023, dywedodd fod ymdrechion yn cael eu gwneud i gyflymu\u2019r gwaith o ddatblygu\u2019r cyswllt hwn. Mae cyflawni\u2019r prosiect hwn yn rhan o weledigaeth strategol tymor hwy i gefnogi\u2019r broses o integreiddio ynni adnewyddadwy a gynhyrchir fwyfwy a\u2019r galw cynyddol am drydan ledled Cymru.<br><br>Mae&#8217;r gallu i gadw trydan a gynhyrchir yng Nghymru yn gyfyngedig gan gyfansoddiad y Grid Cenedlaethol a chysylltiadau \u00e2 Lloegr. Fel y dangosir yn Ffigur 3.3, mae rhwydwaith trosglwyddo Cymru wedi&#8217;i gyfyngu i dde Cymru ac ardal fach o ogledd Cymru, ac mae&#8217;r rhain yn bwydo i rwydwaith ehangach y DU. Mae&#8217;r cynigion cyfredol ar gyfer gwelliannau i&#8217;r grid yn canolbwyntio ar allforio ynni gwynt o ganolbarth gwledig Cymru drwy gysylltiadau dan arweiniad iDNO ac ar gryfhau capasiti trosglwyddo o&#8217;r gogledd i&#8217;r de drwy brosiect Western Green Link y Grid Cenedlaethol. Mae&#8217;r cynlluniau hyn wedi&#8217;u cynllunio i alluogi allforio a throsglwyddo rhanbarthol yn hytrach nag integreiddio neu &#8220;ynysu&#8221; grid Cymru fel system hunangynhwysol.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"dosbarthu-trydan\" class=\"wp-block-heading\">Dosbarthu Trydan<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rheolir y broses o ddosbarthu trydan yng Nghymru yn bennaf gan ddau brif Weithredwr Rhwydwaith Dosbarthu: SP Energy Networks a National Grid Electricity Distribution (NGED). Mae SP Energy Networks yn cwmpasu gogledd Cymru ac mae NGED yn gweithredu yng nghanolbarth a de Cymru. Gyda\u2019i gilydd, mae\u2019r gweithredwyr hyn yn sicrhau bod trydan a drawsgludir gan y system drosglwyddo yn cael ei drawsnewid a\u2019i ddosbarthu i gwsmeriaid ledled Cymru.<br><br>Mae\u2019r rhwydwaith dosbarthu trydan yn dosbarthu trydan ledled Cymru. Er gwaethaf y sylw helaeth hwn, gallai rhai ardaloedd gwledig anghysbell iawn a phrin eu poblogaeth, yn enwedig yng nghanolbarth a gorllewin Cymru, brofi cyrhaeddiad rhwydwaith cyfyngedig neu ddibynadwyedd is oherwydd tir heriol a dwysedd poblogaeth is.<br><br>Mae\u2019r seilwaith rhwydwaith yn cynnwys cymysgedd o linellau uwchben a cheblau tanddaearol. Mae llinellau uwchben yn gyffredin mewn ardaloedd gwledig a llai poblog oherwydd costau gosod a chynnal a chadw is, ac mae ceblau tanddaearol yn fwy cyffredin mewn ardaloedd trefol a maestrefol oherwydd eu bod yn lleihau\u2019r effaith weledol ac yn gwella dibynadwyedd. Mae\u2019r llinellau uwchben yn amrywio o ran lefelau foltedd, yn nodweddiadol gan gynnwys cylchedau foltedd isel (230V), foltedd canolig (11kV i 33kV), a foltedd uchel (hyd at 132kV), sy\u2019n lleihau trydan o folteddau trosglwyddo i lefelau sy\u2019n addas ar gyfer cartrefi a busnesau.<br><br>Mae\u2019n bwysig datblygu seilwaith llinell uwchben newydd, er mwyn cyflawni targedau trydaneiddio a harneisio potensial ynni adnewyddadwy. Hefyd, bydd yn gwella capasiti y rhwydwaith mewn ardaloedd gwledig, gan ganiat\u00e1u i ddatblygiadau newydd ddod ymlaen. Fodd bynnag, mae datblygiad y cynlluniau hyn yn ddadleuol ac maent wedi wynebu gwrthwynebiad sylweddol.<br><br>Mae Gweithredwr Rhwydwaith Dosbarthu Annibynnol yn ceisio datblygu llwybrau llinellau uwchben ledled canolbarth Cymru. Diben ei gynlluniau yw darparu cysylltiadau \u00e2\u2019r rhwydwaith trawsgludo a fydd yn caniat\u00e1u i ynni o ffermydd gwynt yng nghanolbarth Cymru sy\u2019n dod ymlaen gael ei allforio ac mae gan eu buddsoddiad y potensial i ehangu rhwydweithiau a chyflawni datrysiadau arloesol. . Fodd bynnag, rhaid sicrhau bod y gwaith hwn yn cyd-fynd \u00e2 phrosesau cynllunio rhwydwaith strategol. Mae angen cyd-gysylltu i sicrhau bod buddsoddiad yn alinio \u00e2\u2019r strategaeth gyffredinol a\u2019r tRESP a bydd y RESP yn y pen draw yn cynorthwyo i sicrhau na fydd prosiectau yn bwrw ymlaen ar eu pen eu hunain.<br><br>Mae caffael tir a hawliau mynediad yn her i Weithredwyr Rhwydwaith Dosbarthu Annibynnol a Gweithredwyr Rhwydwaith Dosbarthu, oherwydd bod ganddynt lai o bwerau statudol i gael mynediad i dir ar gyfer arolygon neu i sicrhau hawddfreintiau ar gyfer seilwaith rhwydwaith newydd o\u2019u cymharu \u00e2 chwmn\u00efau cyfleustodau sefydledig. Gall hyn arwain at oedi, costau cynyddol, ac anawsterau wrth wneud cynnydd \u00e2 gwaith uwchraddio hanfodol i\u2019r grid, yn enwedig pan fo angen caniat\u00e2d tirfeddianwyr nad yw ar ddod.<br><br>Mae rhwystrau sylweddol hefyd yn parhau i fod ar gyfer Gweithredwyr Rhwydweithiau Dosbarthu o ran gwaith uwchraddio llai i asedau presennol, ac mae diffyg pwerau statudol sy&#8217;n ymwneud \u00e2 mynediad at dir a phrosesau cydsynio cymhleth yn achosi oedi. Byddai hawliau mynediad cyfatebol i Weithredwyr Rhwydweithiau Dosbarthu a Gweithredwyr Rhwydweithiau Dosbarthu Annibynnol i dechnolegau cyfleustodau eraill yn helpu i fynd i&#8217;r afael \u00e2&#8217;r materion hyn. Yn ogystal, byddai ehangu hawliau datblygu a ganiateir i gwmpasu ystod ehangach o gyfarpar trydan, megis caniat\u00e1u uwchraddio o linellau un cam i dri cham yn symleiddio gwelliannau seilwaith ac yn cefnogi datblygiad rhwydwaith mwy ystwyth.<br><br>Ar hyn o bryd, mae\u2019n ymddangos bod polisi cynllunio Cymru yn fwy llym o ran llinellau trydan uwchben newydd o\u2019i chymharu \u00e2 rhannau eraill yn y DU, a byddai hyn yn effeithio ar lwybrau trosglwyddo a dosbarthu newydd. Yn benodol, mae Polisi Cynllunio Cymru yn nodi ffafriaeth dros linellau tanddaearol yn y lle cyntaf. Fodd bynnag, mae tystiolaeth sy\u2019n dangos bod llinellau tanddaearol yn llawer drytach na llinellau uwchben. Mae\u2019r cyd-destun polisi hwn yn achosi cymhlethdod ac oedi i brosiectau Grid ac ynni adnewyddadwy, oherwydd ei fod yn arwain at dagfa sy\u2019n eu rhwystro rhag cysylltu. Mae hyn ar adeg pan fo angen uwchraddio\u2019r grid i gyflawni\u2019r targedau presennol. Mae Cymru mewn cystadleuaeth am fuddsoddiad \u00e2 gwledydd eraill, gan gynnwys gweddill y DU, ac mae\u2019r cyllidebau ar gyfer buddsoddiad yn dynn.<br><br>Mae sylwadau rhanddeiliaid yn awgrymu bod awdurdodau lleol ledled Cymru yn brin o adnoddau i ymgysylltu \u00e2 phrosiectau ar y raddfa hon ac, mewn rhai achosion, nid oes ganddynt y sgiliau na\u2019r profiad i ymdrin \u00e2 Datblygiadau Seilwaith o Arwyddoc\u00e2d Cenedlaethol (a fydd yn Gydsyniadau Seilwaith cyn bo hir) na Phrosiectau Seilwaith o Arwyddoc\u00e2d Cenedlaethol. Mae materion capasiti yn cael eu hystyried yn risg perthnasol, gan achosi oedi ac ansicrwydd, a dylai datrys y rhain fod yn flaenoriaeth.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"y-rhwydwaith-nwy\" class=\"wp-block-heading\">Y Rhwydwaith Nwy<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Trosglwyddo Nwy<\/strong><br><br>Mae system trosglwyddo nwy Cymru yn rhan o System Trosglwyddo Cenedlaethol y DU, a weithredir gan National Gas Transmission. Mae\u2019n cynnwys piblinellau pwysedd uchel sy\u2019n cludo nwy o bwyntiau mynediad i rwydweithiau dosbarthu rhanbarthol a defnyddwyr diwydiannol. Y llwybr mwyaf arwyddocaol yw Piblinell Nwy De Cymru sy\u2019n rhedeg 197 o filltiroedd (317 km) o derfynfeydd LNG Aberdaugleddau (South Hook a Dragon) yn Sir Benfro i Tirley yn Swydd Gaerloyw, lle mae\u2019n cysylltu \u00e2 rhwydwaith ehangach y DU. Cwblhawyd y biblinell hon, sef y biblinell nwy pwysedd uchel fwyaf yn y DU, yn 2007 ac mae\u2019n gallu cario oddeutu 20% o alw nwy y DU. Nid oes gan rwydwaith trosglwyddo nwy gogledd Cymru yr un brif biblinell drosglwyddo fel sydd gan dde Cymru; yn hytrach, mae\u2019n cynnwys piblinellau cangen pwysedd uchel sy\u2019n cysylltu o\u2019r System Trosglwyddo Cenedlaethol yng ngogledd-orllewin Lloegr i ardaloedd diwydiannol yng Nglannau Dyfrdwy a Wrecsam. Mae\u2019r llwybrau hyn yn rhychwantu oddeutu 30\u201350 km yng ngogledd Cymru, gan fwydo rhwydweithiau dosbarthu lleol a safleoedd diwydiannol mawr.<br><br>Mae Aberdaugleddau yn ganolbwynt hanfodol ar gyfer cyflenwad nwy y DU, ac mae terfynfeydd LNG South Hook a Dragon yn darparu capasiti ailnwyeiddio sy\u2019n cyfateb i oddeutu 20\u201325% o gyfanswm y galw am nwy yn y DU ac, yn nodweddiadol, maent yn ymdrin \u00e2\u2019r mwyafrif (70-80%) o fewnforion nwy naturiol hylifedig y DU. Yn hanesyddol, roedd de Cymru yn cael ei chyflenwi o Loegr, ond mae\u2019r llif wedi gwrthdroi bellach, gan wneud Cymru yn bwynt mynediad allweddol ar gyfer mewnforio nwy.<br><br>Mae rhwydwaith trosglwyddo cyffredinol y DU yn cynnwys oddeutu 8,000km o biblinellau, ond mae cyfran Cymru wedi ei chanoli yn y coridorau strategol hyn ac fe\u2019i cyfyngir i oddeutu 350km. Mae heriau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2\u2019r rhwydwaith trosglwyddo cyfyngedig hwn, oherwydd ei fod yn dibynnu\u2019n helaeth ar Aberdaugleddau, a chyfyngedig yw gallu wrth gefn y system o\u2019i chymharu \u00e2 rhannau eraill o\u2019r DU. Mae\u2019r pwyslais hwn ar goridor sengl yn cyfyngu ar ddewisiadau llwybro eraill, gan gynyddu\u2019r risg y gallai unrhyw gyfyngiad cynnal a chadw, nam, neu gapasiti achosi toriadau sylweddol i\u2019r cyflenwad, gan gyfyngu hefyd ar yr hyblygrwydd sydd ei angen i integreiddio ffynonellau hydrogen newydd ac i ddarparu ar gyfer uwchraddio\u2019r rhwydwaith yn y dyfodol yn effeithlon. Mae capasiti piblinellau cyfyngedig yn rhwystro\u2019r gallu i ehangu ac addasu rhwydweithiau hydrogen yn amserol oherwydd ei fod yn cyfyngu ar gyfaint yr hydrogen y gellir ei gludo. Heb gapasiti digonol, mae prosiectau hydrogen yn wynebu oediadau wrth sicrhau cysylltiadau grid ac uwchraddio sy\u2019n arafu ymdrechion datgarboneiddio diwydiannol ac yn cyfyngu ar y gallu i fodloni\u2019r galw yn y dyfodol yn effeithlon<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ffigur 3\u20114 \u2013 System Trosglwyddo Nwy yng Nghymru<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"798\" height=\"966\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/gastrans.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8708\" style=\"width:574px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/gastrans.jpg 798w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/gastrans-248x300.jpg 248w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/gastrans-768x930.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 798px) 100vw, 798px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae cyfyngiadau daearyddol hefyd yn gwneud ychwanegu llwybrau newydd yn gostus. Fodd bynnag, wrth i\u2019r DU leihau dibyniaeth ar nwy naturiol o blaid trydaneiddio a dewisiadau carbon isel eraill, gallai\u2019r risgiau hyn leihau\u2019n raddol gan ddibynnu ar ba raddau y mae hydrogen yn dod yn ddewis arall realistig. Er gwaethaf hyn, mae\u2019r risgiau yn parhau i fod yn sylweddol yn ystod y cyfnod pontio.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dosbarthu Nwy<\/strong><br><br>Rheolir y broses o ddosbarthu nwy yng Nghymru gan Wales &amp; West Utilities (WWU), sy\u2019n un o\u2019r wyth Rhwydwaith Dosbarthu Nwy yn y DU. Mae WWU yn gweithredu ledled Cymru gyfan a de-orllewin Lloegr. Ei swyddogaeth yw cludo nwy o\u2019r System Trosglwyddo Cenedlaethol i gartrefi, busnesau, a safleoedd diwydiannol drwy biblinellau pwysedd canolig ac isel.<br><br>Mae rhwydwaith WWU yn cynnwys mwy na 35,000km o biblinellau. Mae wedi ei rannu\u2019n ddau Barth Dosbarthu Lleol yng Nghymru: y gogledd a\u2019r de. Mae\u2019r rhain yn rheoli\u2019r llif nwy o\u2019r system drosglwyddo i rwydweithiau lleol, gan sicrhau bod nwy yn cael ei ddarparu i gwsmeriaid yn eu rhanbarth yn ddiogel ac yn effeithlon. Mewn rhanbarthau arfordirol a dyffrynnoedd, gan gynnwys trefi arfordirol Caerdydd, Abertawe, Casnewydd, Wrecsam, a gogledd Cymru y mae\u2019r cwmpas cryfaf. Mae\u2019r rhwydwaith yn cynnwys prif gyflenwad pwysedd canolig strategol sy\u2019n gweithredu fel asgwrn cefn lleol, gan gysylltu canolfannau trefol mawr a chlystyrau diwydiannol \u00e2\u2019r rhwydwaith nwy. Mae\u2019r llwybrau hyn fwyaf hanfodol mewn ardaloedd poblog a diwydiannol, lle maent yn sicrhau parhad o ran cyflenwad a gwydnwch.<br><br>Mae rhannau helaeth o ganolbarth a gorllewin gwledig Cymru nad oes ganddynt fynediad at brif gyflenwad nwy oherwydd dwysedd poblogaeth isel a thir heriol. Yn 2020, nid oedd 19% o gartrefi Cymru wedi eu cysylltu \u00e2\u2019r grid nwy ac mae hyn yn cynyddu\u2019n sylweddol i 55% ym Mhowys a 74% yng Ngheredigion. Mae\u2019r ardaloedd hyn yn dibynnu ar ddewisiadau eraill megis nwy petrolewm hylifedig, olew gwresogi, neu drydan ar gyfer gwresogi. Mae\u2019r ffynonellau hyn yn ddrytach na nwy fel arfer ac maent yn fwy anwadal o ran prisiau, yn enwedig os nad ydynt yn cael eu cwmpasu gan gap prisiau Ofgem yn achos olew a nwy petrolewm hylifedig. Mae hyn yn cynyddu tlodi tanwydd mewn ardaloedd gwledig. Her arall yw bod y ddibyniaeth ar danwydd a ddanfonir ar y ffyrdd yn golygu bod cymunedau\u2019n agored i darfu ar y cyflenwad.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Rhwydweithiau Gwresogi Ardal<\/strong><br><br>Fel y sefydlwyd, mae polis\u00efau ynni yn fater cymhleth o ran cyfrifoldebau Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU. Mae llawer o\u2019r dulliau cyllido allweddol a\u2019r ysgogiadau rheoleiddiol ar gyfer seilwaith rhwydwaith gwres yn dal i gael eu rheoli gan Lywodraeth y DU. Mae\u2019r rhaniad hwn yn creu amgylchedd cymhleth o ran cyflawni a chefnogi prosiectau. Mae rhwydweithiau gwres ledled y DU yn darparu 18-20% o gyfanswm y galw am wres. Fodd bynnag, mae hyn yn debygol o fod yn gyfran is o\u2019r galw am wres yng Nghymru oherwydd patrymau lle mae aneddiadau yn fwy gwasgaredig.<br><br>O ran cyllid, gall Cymru gael mynediad at gymorth dichonoldeb a datblygu cyfnod cynnar drwy Uned Cyflenwi Rhwydweithiau Gwres Llywodraeth y DU. Fodd bynnag, mae Cymru o dan anfantais o ran cyllid cyfalaf ar gyfer adeiladu a chyflwyno ar raddfa fawr. Ar hyn o bryd, dim ond ar gyfer prosiectau yn Lloegr y mae\u2019r Gronfa Rhwydwaith Gwres Gwyrdd, a ddisodlodd y Prosiect Buddsoddi Rhwydweithiau Gwres blaenorol, ar gael. O ganlyniad, mae\u2019n rhaid i awdurdodau lleol Cymru a datblygwyr ddibynnu ar gymorth cyfyngedig gan Lywodraeth Cymru, cronfeydd arloesi ar raddfa fach, neu fuddsoddiadau preifat i symud prosiectau ymlaen y tu hwnt i\u2019r cam dichonoldeb. Ar hyn o bryd, nid oes cronfa cyfalaf pwrpasol sydd wedi ei neilltuo ar gyfer rhwydweithiau gwres yng Nghymru, ac mae\u2019r mynediad blaenorol at gyllid Ewropeaidd wedi dod i ben oherwydd Brexit. Mewn cymhariaeth, mae\u2019r Alban ymhellach ar y blaen hefyd o ran cefnogi\u2019r broses o ddatblygu rhwydweithiau gwres drwy gyllid megis Scottish Heat Network Fund. Mae hefyd yn ofynnol i Awdurdodau Lleol ddatblygu Strategaethau Effeithlonrwydd Gwres ac Ynni Lleol pan fo rhywfaint o gyllid i gefnogi eu datblygiad.<br><br>Mae ysgogiadau polis\u00efau megis cynllunio a pharthau hefyd yn wahanol i Loegr. Yn Lloegr, mae pwerau parthau newydd yn cael eu cyflwyno a fydd yn caniat\u00e1u i awdurdodau lleol ofyn am gysylltiadau \u00e2 rhwydweithiau gwres mewn ardaloedd dynodedig, gan helpu i greu digon o alw am gynlluniau dichonadwy. Nid oes pwerau o\u2019r fath yn bodoli yng Nghymru eto, sy\u2019n ei gwneud yn anoddach sicrhau llwythi \u2018angor\u2019 a gwarantu cysylltiadau \u00e2 chwsmeriaid, sy\u2019n ffactor allweddol yn nichonoldeb masnachol rhwydweithiau gwres.<br><br>Mae Cymru\u2019r Dyfodol: Y Cynllun Cenedlaethol 2040 yn darparu fframwaith polisi cynllunio cefnogol ar gyfer datblygu rhwydweithiau gwres yn rhan o agenda datgarboneiddio a chreu lleoedd ehangach Cymru. Yn benodol, mae\u2019r cynllun yn annog archwilio dichonoldeb rhwydwaith gwres yn ardaloedd mwyaf trefol Cymru, gan eu nodi fel Ardaloedd Blaenoriaeth ar gyfer Rhwydweithiau Gwresogi Ardal.<br><br>Yn 2025, dechreuodd Rhwydwaith Gwres Caerdydd, sef cynllun gwresogi ardal carbon isel cyntaf Cymru ar raddfa fawr, weithredu, gan gyflenwi gwres i amrywiaeth o adeiladau ym Mae Caerdydd gan gynnwys y Senedd, Canolfan Mileniwm Cymru, Coleg Caerdydd a\u2019r Fro, Hyb Butetown, fflatiau Scott Harbour, a sawl adeilad Cyngor. Datblygwyd y rhwydwaith gan Gyngor Caerdydd gyda chefnogaeth Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru, ac mae\u2019n defnyddio gwres gwastraff a ddelir o Gyfleuster Adfer Ynni Viridor sy\u2019n llosgi gwastraff na ellir ei ailgylchu i gynhyrchu trydan a st\u00eam dros ben. Mae\u2019r st\u00eam hwn yn cael ei ddefnyddio bellach i ddarparu gwres a d\u0175r poeth drwy ganolfan ynni sydd newydd ei adeiladu a rhwydwaith o bibellau wedi eu hinswleiddio. Amcangyfrifir y bydd y cynllun yn arbed mwy na 10,000 tunnell o CO\u2082 bob blwyddyn, sy\u2019n cyfateb i\u2019r allyriadau sy\u2019n deillio o wresogi 3,700 o gartrefi. Yn awr bod y system yn weithredol, mae cysylltiadau ychwanegol ac ail gam ehangu posibl i ganol y ddinas yn cael eu harchwilio. Mae\u2019r risg o golli cyfleoedd unwaith mewn oes i gysylltu ag adeiladau mawr newydd neu bresennol (sy\u2019n adnewyddu eu systemau gwresogi) yn risg allweddol i\u2019r cynllun hwn, oherwydd bod diffyg pwerau parthau statudol yng Nghymru yn golygu nad oes dulliau cenedlaethol i\u2019w gwneud yn ofynnol i adeiladau newydd gysylltu \u00e2 rhwydwaith.<br><br>Mae absenoldeb parthau yn ei gwneud yn anoddach gwarantu galw digonol am brosiectau rhwydwaith gwres yng Nghymru a sicrhau\u2019r m\u00e0s critigol o gysylltiadau sydd eu hangen fel bod Rhwydweithiau Gwresogi Ardal yn ddichonol yn fasnachol, gyda phosibilrwydd o danseilio eu llwyddiant a\u2019u hehangiad yn yr hirdymor. Er gwaethaf cyflawni Cam 1 o Rwydwaith Gwres Caerdydd, ni fu\u2019r cynnydd mewn mannau eraill yng Nghymru mor llwyddiannus. Gwnaed cynnydd o ran dichonoldeb yn Abertawe, Pen-y-bont ar Ogwr a Chasnewydd, ond mae wedi stopio yn sgil hynny. Mae hyn yn dangos y gallai Caerdydd fod yn eithriad, a nodwyd cyllid cyfalaf ar gyfer prosiectau ar \u00f4l cadarnhau eu bod yn ddichonol fel prif rwystr i gynnydd. Mae datblygiad Rhwydweithiau Gwres yng Nghymru wedi dibynnu ar gymysgedd o ffynonellau cyllid, gyda chymorth gan Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, yn ogystal \u00e2 ffrydiau cyllido Ewropeaidd blaenorol, yn hytrach na chronfa cyfalaf pwrpasol a neilltuir yn benodol ar gyfer Rhwydweithiau Gwresogi Ardal yng Nghymru. Mae\u2019r dull tameidiog hwn wedi creu ansicrwydd a chymhlethdod wrth geisio cyflawni prosiectau, ac mae Awdurdodau Lleol a datblygwyr wedi gorfod rhannu grantiau lluosog ar raddfa fach, cronfeydd arloesi, a buddsoddiadau preifat yn aml i symud cynlluniau ymlaen y tu hwnt i\u2019r cam dichonoldeb.<br><br><strong>Rhwydweithiau Hydrogen<\/strong><br><br>Ar gam cynnar y mae datblygiad grid hydrogen yng Nghymru, ac mae momentwm cynyddol tuag at sefydlu rhwydwaith trosglwyddo a dosbarthu hydrogen pwrpasol i gefnogi\u2019r broses o ddatgarboneiddio a diogelwch ynni. Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ei llwybr hydrogen a\u2019i chynllun gweithredu yn 2021, sy\u2019n nodi fframwaith strategol i arwain y trawsnewidiad i economi hydrogen. Mae hyn yn cynnwys cynlluniau ar gyfer hydrogen glas (a gynhyrchir o nwy naturiol gan ddal carbon) a hydrogen gwyrdd (a gynhyrchir o drydan adnewyddadwy), gyda phwyslais ar integreiddio hydrogen i rwydweithiau nwy presennol a datblygu piblinellau newydd yn \u00f4l yr angen. Mae prosiectau allweddol megis HyNet North West (HyNet) a mentrau sy\u2019n cael eu datblygu gan Glwstwr Diwydiannol De Cymru yn ganolog i\u2019r ymdrech hon sydd \u00e2\u2019r nod o gysylltu safleoedd cynhyrchu mawr ag ardaloedd lle mae\u2019r galw yn uchel, megis clystyrau diwydiannol a chanolfannau trafnidiaeth. Cefnogir y datblygiad gan gymysgedd o fuddsoddiad cyhoeddus a phreifat, ac mae astudiaethau dichonoldeb parhaus a gwaith cynllunio ar gyfer piblinellau hydrogen ar raddfa fawr a rhwydweithiau dosbarthu ledled Cymru.<br><br>HyNet yw\u2019r cynllun mwyaf datblygedig yng Nghymru o ran datblygu seilwaith trosglwyddo a dosbarthu hydrogen. Prosiect integredig ar raddfa fawr sy\u2019n rhychwantu gogledd-orllewin Lloegr ac yn croesi i ogledd-ddwyrain Cymru yw HyNet. Mae\u2019n canolbwyntio ar gynhyrchu hydrogen glas ynghyd \u00e2 dal, defnyddio, a storio carbon. Mae\u2019n elwa o gefnogaeth sylweddol gan y llywodraeth, gan gynnwys rhan o gyllid clwstwr Trac-1 sydd werth \u00a321.7 biliwn y DU a ddyrannir tros 25 mlynedd, ac mae\u2019n symud i gamau adeiladu.<br><br>Mewn cyferbyniad, mae cynlluniau hydrogen Clwstwr Diwydiannol De Cymru yn dal ar gamau datblygu cynharach, gan ganolbwyntio ar ddatgarboneiddio diwydiant trwm drwy ddal, defnyddio, a storio carbon a hydrogen, ond gydag ymrwymiadau seilwaith a chyllid llai datblygedig o\u2019u cymharu \u00e2 HyNet. Nod Clwstwr Diwydiannol De Cymru yw adeiladu ar gymorth Llywodraeth Cymru a chydweithredu \u00e2\u2019r diwydiant i ddatblygu\u2019r gallu i gynhyrchu a dosbarthu hydrogen.<br><br>Prosiect strategol dan arweiniad Wales &amp; West Utilities, gyda\u2019r nod o ddatblygu piblinell trosglwyddo hydrogen pwrpasol yn Ne Cymru, yw HyLine Cymru. Byddai\u2019r fenter yn cysylltu safleoedd cynhyrchu hydrogen yn y dyfodol, yn fwyaf nodedig Aberdaugleddau, Port Talbot, ac ardal ddiwydiannol Caerdydd\/Casnewydd, \u00e2 chanolfannau galw allweddol, gan gefnogi trawsnewidiad y rhanbarth i ynni carbon isel. Mae HyLine Cymru yn archwilio dichonoldeb addasu\u2019r seilwaith nwy naturiol presennol at ddibenion gwahanol, yn ogystal ag adeiladu piblinellau hydrogen newydd \u00e2\u2019r nod o integreiddio hydrogen yn system ynni de Cymru a galluogi\u2019r diwydiant, p\u0175er, a thrafnidiaeth i gael eu datgarboneiddio ar raddfa fawr. Cefnogir y prosiect gan gyllid y llywodraeth drwy Gronfa Arloesi Strategol Sero Net Ofgem ac fe\u2019i disgrifir fel cam hanfodol i Gymru wrth sefydlu rhwydwaith sy\u2019n barod ar gyfer hydrogen sy\u2019n gydnaws \u00e2\u2019r amcanion sero net cenedlaethol. Trwy ddarparu piblinell trosglwyddo hydrogen pwrpasol sy\u2019n cysylltu safleoedd cynhyrchu allweddol \u00e2 chanolfannau lle mae galw diwydiannol mawr, gallai HyLine Cymru alluogi Clwstwr Diwydiannol De Cymru i gael mynediad at gyflenwadau hydrogen carbon isel sy\u2019n gallu ehangu\u2019n gyflymach ac yn fwy effeithlon.<br><br>Er gwaethaf momentwm cynyddol a nifer o brosiectau proffil uchel, mae sylwadau rhanddeiliaid yn pwysleisio bod heriau sylweddol mewn cysylltiad \u00e2 chyflwyno hydrogen yng Nghymru. Roedd y rhain yn cynnwys diffyg strategaeth cenedlaethol clir ynghylch swyddogaeth hirdymor hydrogen yn y cymysgedd ynni, prosesau cynllunio a chydsynio sy\u2019n araf ac yn gymhleth, a chyfyngiadau grid a phiblinellau sy\u2019n rhwystro\u2019r gallu i gysylltu safleoedd cynhyrchu newydd \u00e2\u2019r galw diwydiannol. Mae ansicrwydd rheoleiddiol ac o ran polisi, yn enwedig ynghylch dulliau cyllido, mynediad at y rhwydwaith, ac integreiddio hydrogen yn y seilwaith presennol, yn cymhlethu buddsoddiadau a\u2019r broses o gyflawni prosiectau ymhellach. Hefyd, mae prinder sgiliau, cymorth annigonol i fusnesau bach a chanolig yng Nghymru gymryd rhan yn y gadwyn cyflenwi hydrogen, ac absenoldeb fframweithiau ymgysylltu \u00e2\u2019r gymuned a rhannu buddion cadarn yn peri risg y bydd ymddiriedaeth y cyhoedd yn cael ei thanseilio ac y bydd cyflymder y trawsnewid yn arafu, ac mae diffyg pwerau datganoledig yn gadael Cymru\u2019n dibynnu ar benderfyniadau ar lefel y DU efallai na fyddant yn adlewyrchu blaenoriaethau neu amserlenni Cymru.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"y-galw-am-ynni\" class=\"wp-block-heading\">Y Galw am Ynni<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Ffigur 3.5 yn rhoi dadansoddiad manwl o\u2019r defnydd o ynni yng Nghymru yn 2021.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ffigur <\/strong><strong>3<\/strong><strong>\u2011<\/strong><strong>5<\/strong><strong>: Y Defnydd Blynyddol o Ynni yng Nghymru a Ddadansoddir fesul Sector (2021) (TWh)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"795\" height=\"616\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energydemandcym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8728\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energydemandcym.png 795w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energydemandcym-300x232.png 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/energydemandcym-768x595.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 795px) 100vw, 795px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Ffigur 3.5 yn dangos yr ynni a ddefnyddiwyd yng Nghymru yn ystod y flwyddyn yn 2021, sef cyfanswm o 85.5TWh ar draws tri phrif sector a gwres oedd y sector pennaf, gan gyfrif am 44.9% (38.4TWh) o gyfanswm yr ynni a ddefnyddiwyd. Mae hyn yn llawer mwy na chyfrannau trafnidiaeth (31%, 26.7TWh) a thrydan (16%, 13.6TWh). Mae\u2019r dadansoddiad yn pwysleisio bod gwres yn cael ei ddefnyddio\u2019n helaeth yn y sectorau domestig (19.0TWh) ac annomestig, a bod y sector diwydiannol (14.9 TWh) a\u2019r sector cyhoeddus (2.1TWh) yn cyfrannu\u2019n sylweddol.<br><br><strong>Gwres<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r data presennol sy\u2019n ymwneud \u00e2 gwres ar gael yn bennaf fel ffigur ar gyfer yr hyn a ddefnyddir, fel sy\u2019n deillio o Defnyddio Ynni yng Nghymru, Trydydd Argraffiad, a dim ond data ar gynhyrchu gwres adnewyddadwy sydd ar gael fel ffigur cynhyrchu yn Adroddiad Cynhyrchu Ynni yng Nghymru 2023.<br><br>Fel y nodir yn Ffigur 3.5, y sector gwres yw\u2019r prif ddefnyddiwr ynni yng Nghymru, o bell ffordd. Mae Ffigur 3.5 yn rhannu\u2019r defnydd o wres yn ddomestig ac annomestig. Yn y dadansoddiad domestig, gwresogi gofod yw\u2019r prif ddefnyddiwr ynni o bell ffordd, ond mewn sectorau annomestig, mae gwresogi prosesau, a gwresogi d\u0175r yn sylweddol hefyd. Mae graddfa gwresogi gofod fel defnyddiwr ynni gwres yn awgrymu ei fod yn faes allweddol ar gyfer gwella effeithlonrwydd ynni yng Nghymru.<br><br>Er bod polisi cynllunio yn cydnabod yr hierarchaeth ynni, nid yw\u2019r Rheoliadau Adeiladu presennol yn adlewyrchu ei fwriad i orfodi egwyddorion hierarchaeth ynni, ac mae hyn yn arwain at adeiladau aneffeithlon a cholli cyfleoedd i leihau\u2019r galw am wres. Mae hyn wedi arwain at rai Awdurdodau Cynllunio Lleol, megis Cyngor Sir Fynwy, yn cynnig dulliau annibynnol o wneud adeiladau sero net yn ofynnol, fel y nodir yn ei Gynllun Datblygu Lleol Newydd sydd ar ddod . Er ei fod yn cyflawni adeiladau a fydd angen defnyddio llai o ynni yn gynhenid, gallai\u2019r dull hwn greu cymysgedd o ofynion ledled Cymru gan ddibynnu ar y Sir, a allai gynyddu ansicrwydd a niweidio\u2019r broses o gyflawni tai. Fodd bynnag, mae hefyd yn caniat\u00e1u i ardaloedd lle mae\u2019r gwerthoedd tir yn uwch ddefnyddio\u2019r gwerthoedd hynny i fynnu safonau uwch.<br><br>Bydd yn hanfodol datblygu\u2019r polis\u00efau hyn yn holistig i fynnu safonau o\u2019r fath yn systematig ym mhob datblygiad newydd ac \u00f4l-osodol, er effeithlonrwydd ynni yn yr hirdymor. Mae effeithlonrwydd ynni ar frig yr hierarchaeth ynni a dylid ei flaenoriaethu ar draws pob penderfyniad polisi a buddsoddi. Trwy leihau\u2019r galw am wres drwy ddulliau adeiladwaith yn gyntaf, safonau adeiladu uwch, a rhaglenni \u00f4l-ffitio wedi eu targedu, gall Cymru fynd i\u2019r afael \u00e2 heriau lluosog sy\u2019n gydgysylltiol. Mae gwell effeithlonrwydd ynni yn lleihau biliau ynni aelwydydd yn uniongyrchol, gan effeithio\u2019n sylweddol ar dlodi tanwydd a chefnogi mwy o gydraddoldeb cymdeithasol. Yn ogystal \u00e2 hynny, mae\u2019r economi sylfaenol, gan gynnwys sectorau adeiladu a gweithgynhyrchu lleol, yn elwa o\u2019r galw cynyddol am weithwyr medrus i gyflawni uwchraddiadau effeithlonrwydd ynni ar raddfa. Bydd buddsoddi mewn hyfforddiant gweithlu a datblygu sgiliau gwyrdd yn cyflymu cynnydd Cymru tuag at wres sero net yn ogystal \u00e2 chreu cyfleoedd cyflogaeth cynhwysol a chryfhau gwydnwch economaidd mewn cymunedau ledled y wlad.<br><br>Rhwng mis Awst a mis Tachwedd 2025, ymgynghorwyd \u00e2 diweddariadau i Ran L o Reoliadau Adeiladu yng Nghymru ar . Roedd y diweddariadau hyn yn ceisio cyflwyno gofynion effeithlonrwydd ynni a lleihau carbon llymach ar gyfer adeiladau newydd, gan gynnwys inswleiddio gwell, aerglosrwydd, a gwydr perfformiad uchel. Mae\u2019r newidiadau arfaethedig yn ceisio ei gwneud yn ofynnol i drawsnewid o foeleri nwy i systemau gwresogi carbon isel megis pympiau gwres a rhwydweithiau gwresogi ardal, gyda\u2019r nod o gyflawni lleihad o 75\u201380% yn yr allyriadau carbon sy\u2019n deillio o gartrefi newydd o\u2019u cymharu \u00e2\u2019r safonau blaenorol. Mae\u2019r rheoliadau hefyd yn gofyn am brofion ar \u00f4l adeiladu i wirio aerglosrwydd a\u2019r perfformiad ynni, gan sicrhau bod adeiladau yn cyflawni arbedion gwres yn y byd go iawn ac yn lleihau\u2019r defnydd o ynni. Mae\u2019r newidiadau hyn, yn enwedig mewn cysylltiad \u00e2 lleihau\u2019r galw am ynni, yn mynd rhywfaint o ffordd tuag at oresgyn materion gyda\u2019r dull presennol, fodd bynnag, mae angen eu mabwysiadu o hyd ac ni allant ddisgyn allan o\u2019r ddogfen derfynol sydd wedi ei chymeradwyo.<br><br>Mae Strategaeth Gwres i Gymru yn nodi\u2019r weledigaeth ar gyfer gwres sero net yng Nghymru erbyn 2050. Fe\u2019i cyhoeddwyd yn 2024, ac mae\u2019n cynnwys data am gyfanswm y gwres a ddefnyddiwyd o 2021. Yn 2021, oddeutu 51.9TWh oedd cyfanswm yr ynni gwres a ddefnyddid, ac roedd y mwyafrif llethol, dros 90%, yn dal i ddeillio o danwydd ffosil, yn enwedig nwy naturiol. Defnyddwyr diwydiannol yw\u2019r cyfranwyr mwyaf at allyriadau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 gwres, a dilynir hyn gan wresogi domestig. Mae\u2019r Strategaeth yn nodi mai datgarboneiddio gwres yw her fwyaf Cymru o ran cyflawni ei tharged sero net erbyn 2050 sy\u2019n rhwymol yn gyfreithiol, ac mae targedau interim o gyflawni lleihad o 63% erbyn 2030 a lleihad o 89% erbyn 2040.<br><br>Mae rheoliad rhwydwaith gwres newydd Ofgem yn cyflwyno fframwaith statudol ledled Prydain Fawr, gan gynnwys Cymru, er mwyn diogelu defnyddwyr yn y sector nad yw\u2019n cael ei reoleiddio ar hyn o bryd. Mae\u2019r rheoliad hwn, sy\u2019n deillio o Ddeddf Ynni 2023, yn penodi Ofgem i weithredu fel y rheoleiddiwr economaidd, gan roi pwerau iddo orfodi diogelwch prisio teg, gosod safonau gwasanaeth gofynnol, a sefydlu gofynion cyflenwi dibynadwy.<br><br><strong>Oeri<\/strong><br><br>Wrth i Gymru wynebu tymheredd sy\u2019n codi oherwydd newid hinsawdd, disgwylir i\u2019r galw am drydan ar gyfer aerdymheru (sy\u2019n isel yn hanesyddol oherwydd yr hinsawdd fwyn) gynyddu\u2019n sydyn. Mae dadansoddiad yn awgrymu, mewn sefyllfa lle mae allyriadau yn uchel, y gallai\u2019r galw am systemau oeri mewn adeiladau gynyddu pedair gwaith erbyn 2050 o\u2019i chymharu \u00e2\u2019r lefelau presennol. Mae tywydd poeth iawn eisoes yn achosi brigau sylweddol yn y galw am drydan mewn mannau eraill, a nodwyd brig o 14% yn ystod tywydd poeth ledled Ewrop yn haf 2025. I Gymru, mae hyn yn golygu pwysau posibl sylweddol ar y grid trydan yn y dyfodol oherwydd oeri ac mae\u2019n pwysleisio\u2019r angen i fuddsoddi mewn systemau oeri sy\u2019n effeithlon o ran ynni a gwydnwch y grid i reoli\u2019n gynaliadwy yr heriau hyn sy\u2019n dod i\u2019r amlwg.<br><br><strong>Cynhyrchu Gwres Adnewyddadwy<\/strong><br><br>Yn 2023, ychwanegodd Cymru 67MW o gapasiti gwres adnewyddadwy newydd, sef y cynnydd blynyddol uchaf ers 2017, pan osodwyd 72MW. Daeth hyn \u00e2 chyfanswm y capasiti gwres adnewyddadwy i 869MW, gan gynhyrchu o 2.7TWh o wres amcangyfrifedig. Fodd bynnag, cyfran fach o gyfanswm y galw am wres yng Nghymru yw\u2019r ffigur hwn. Felly, mae datgarboneiddio gwres yn parhau i fod yn un o\u2019r heriau mwyaf arwyddocaol yn system ynni Cymru.<br><br>Bydd Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer yn tanategu\u2019r newid i wres adnewyddadwy wrth i\u2019r Grid gael ei drydaneiddio. Bydd hyn yn arwain at newid y gyfran a ddefnyddir gan y sector, o wres i drydan, erbyn 2050. Mae Llywodraeth Cymru wedi pennu targed uchelgeisiol o osod 580,000 o Bympiau Gwres Ffynhonnell Aer erbyn 2035 yn rhan o\u2019i strategaeth i ddatgarboneiddio gwres. Ar ddiwedd 2023, roedd Cymru wedi gosod dros 22,000 o Bympiau Gwres Ffynhonnell Aer, ac ychwanegwyd record o 6,876 o unedau y flwyddyn honno yn unig, sydd bron i ddwbl y nifer a osodwyd yn 2022. Er bod y twf hwn yn addawol, mae\u2019r cyfanswm yn 2023 yn dal yn llai na 4% o darged 2035, sy\u2019n pwysleisio\u2019r angen i gyflymu\u2019r hyn a gyflwynir yn sylweddol. Mae\u2019r llywodraeth yn mynd i\u2019r afael \u00e2 hyn drwy fentrau i ehangu\u2019r gweithlu gosod, i wella ymwybyddiaeth y cyhoedd, ac i gefnogi arloesedd mewn technoleg Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer ac integreiddiad \u00e2 mesurau effeithlonrwydd ynni. Fodd bynnag, mae fforddiadwyedd yn dal i fod yn broblem, oherwydd bod Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer yn ateb drud i lawer o berchnogion tai ar hyn o bryd.<br><br><strong>Tlodi Tanwydd<\/strong><br><br>Mae Amcangyfrifon Tlodi Tanwydd wedi\u2019u Modelu ar gyfer Cymru: Prif Ganlyniadau ym mis Hydref 2024 Llywodraeth Cymru yn pwysleisio her barhaus tlodi tanwydd ledled y genedl. Diffinnir tlodi tanwydd fel aelwyd sydd angen gwario mwy na 10% o\u2019i hincwm i gynnal trefn gwresogi boddhaol; pennir tlodi tanwydd difrifol ar dros 20%, a rhwng 8\u201310% o aelwydydd sydd \u2018mewn perygl\u2019. Ym mis Hydref 2024, amcangyfrifir bod oddeutu 340,000 o aelwydydd (25%) yng Nghymru yn byw mewn tlodi tanwydd, gyda 63,000 (5%) mewn tlodi tanwydd difrifol a 215,000 (16%) mewn perygl. Effeithir ar aelwydydd agored i niwed, sef y rhai ag oedolion h\u0177n, plant, oedolion ifanc sengl, neu aelodau sy\u2019n byw gyda salwch neu anabledd hirdymor, yn enwedig, gyda 304,000 (26%) yn profi tlodi tanwydd.<br><br>Mae rhannau helaeth o ganolbarth a gorllewin gwledig Cymru yn wynebu heriau ychwanegol lle mae mynediad cyfyngedig at nwy prif gyflenwad a dibyniaeth ar danwydd gwresogi drutach a mwy anweddol megis nwy petrolewm hylifedig, olew gwresogi, neu drydan yn cyfrannu ymhellach at gyfraddau tlodi tanwydd sy\u2019n anghymesur o uchel ac sy\u2019n cynyddu bregusrwydd i darfu ar y cyflenwad.<br><br>Mae\u2019r ffigurau hyn yn tanlinellu effaith ddifrifol fforddiadwyedd ynni ar lesiant cymunedau Cymru, yn enwedig ymhlith y rhai sydd fwyaf agored i heriau iechyd ac ariannol. Mae mynd i\u2019r afael \u00e2 thlodi tanwydd yn gofyn am ymyriadau wedi eu targedu megis gwella effeithlonrwydd ynni cartref, cefnogi teuluoedd incwm isel ac agored i niwed, a sicrhau mynediad at ynni fforddiadwy a dibynadwy. Mae\u2019n hanfodol mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r materion hyn er mwyn lleihau anghydraddoldeb, gwella safonau byw, a chefnogi amcanion cynaliadwyedd ehangach yng Nghymru.<br><br>Mae Safon Ansawdd Tai Cymru yn chwarae rhan hanfodol wrth fynd i\u2019r afael \u00e2 thlodi tanwydd yng Nghymru drwy sicrhau bod tai cymdeithasol yn effeithlon o ran ynni, wedi eu hinswleiddio\u2019n dda, a bod ganddynt systemau gwresogi fforddiadwy. Trwy ei gwneud yn ofynnol i\u2019r holl dai cymdeithasol gyrraedd safonau perfformiad ynni uwch, megis cyflawni sg\u00f4r Tystysgrif Perfformiad Ynni o C o leiaf erbyn 2030, mae Safon Ansawdd Tai Cymru yn helpu i leihau\u2019r ynni sydd ei angen i wresogi cartrefi, gan leihau costau tanwydd i denantiaid yn uniongyrchol a gwella fforddiadwyedd. Mae hyn yn enwedig o bwysig o ystyried bod tenantiaid tai cymdeithasol yn wynebu risgiau mwy oherwydd cyfyngiadau incwm. Felly, mae pwyslais Safon Ansawdd Tai Cymru ar effeithlonrwydd ynni a chynhesrwydd fforddiadwy yn fesur gwrthdlodi allweddol sy\u2019n gwella llesiant tenantiaid drwy leihau\u2019r baich ariannol o wresogi cartrefi a helpu i godi aelwydydd allan o dlodi tanwydd.<br><br><strong>Trydaneiddio<\/strong><br><br>Wrth i Gymru gyflymu ei hagenda datgarboneiddio, bydd y galw am drydan yn cynyddu\u2019n sydyn, a bydd hyn yn cael ei sbarduno gan dechnolegau newydd a phrosesau presennol sy\u2019n cael eu trydaneiddio, er enghraifft:<br>\u2022 Mabwysiadu cerbydau trydan yn gyflym<br>\u2022 Ehangu canolfannau data er mwyn cefnogi\u2019r economi ddigidol<br>\u2022 Y trawsnewidiad i wresogi carbon isel yn y cartref ac ar gyfer diwydiannau, a danategir gan fabwysiadu Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer<br>\u2022 Datblygu electrolysis er mwyn cynhyrchu hydrogen gwyrdd<br>\u2022 Trydaneiddio prosesau diwydiannol, megis ffwrneisiau arc trydan.<br><br>Ar hyn o bryd, mae Cymru yn galw am oddeutu 14.8TWh o drydan. Os yw Cymru am gyrraedd sero net erbyn 2050, fel y nodir uchod, mae\u2019r Pwyllgor Newid Hinsawdd yn rhagweld y bydd y galw hwn am drydan yn cynyddu i 21.66TWh yn 2035 ac i dros 33TWh erbyn 2050, fel y dangosir yn Ffigur 3.6. Mae\u2019r llwybr cytbwys yn cynrychioli llwybr cynhwysfawr tuag at sero net erbyn 2050, gan gyfuno trydaneiddio eang, effeithlonrwydd ynni, ehangu ynni adnewyddadwy, a chyflwyno technolegau carbon isel ar draws pob sector er mwyn sicrhau bod lleihad mewn allyriadau yn cael ei gyflawni mewn ffordd costeffeithiol a rheoladwy. Fodd bynnag, nid yw\u2019n hysbys a yw hyn yn cynnwys goblygiadau datblygu canolfannau data ar raddfa eang, sy\u2019n defnyddio symiau sylweddol o drydan.<br><br>Mae amrywiaeth o heriau a chyfleoedd sy\u2019n gysylltiedig \u00e2\u2019r lefelau galw cynyddol hyn, sy\u2019n gysylltiedig yn bennaf \u00e2\u2019r rhwystrau i gyflwyno ynni adnewyddadwy a seilwaith grid a nodir trwy gydol yr Adroddiad hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ffigur 3 6: Trydan Disgwyliedig (TWh) yn Llwybr Sero Net Cytbwys yng Nghymru y Pwyllgor Newid Hinsawdd<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"874\" height=\"538\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/engdemandcym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8730\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/engdemandcym.png 874w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/engdemandcym-300x185.png 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/engdemandcym-768x473.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 874px) 100vw, 874px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h4 id=\"gweledigaeth-y-dyfodol\" class=\"wp-block-heading\"><a>Gweledigaeth y Dyfodol<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r datganiadau canlynol yn pwysleisio dyheadau hirdymor allweddol yn y dyfodol ar gyfer y sector ynni yn benodol, gan adlewyrchu canfyddiadau yr ymchwil Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru hon a chyfraniad rhanddeiliaid yn rhan o\u2019r astudiaeth hon.<br><br>Y weledigaeth ar gyfer Ynni yng Nghymru yw trawsnewid i gynhyrchu trydan a gwres sydd wedi eu datgarboneiddio gan gynyddu cyfran y capasiti ynni adnewyddadwy sy\u2019n eiddo lleol a chynnal gwydnwch a diogelwch ynni. Dylid cefnogi\u2019r broses o gynhyrchu ynni drwy gyflawni rhwydwaith trosglwyddo a dosbarthu trydan sy\u2019n addas a, phan fo hynny\u2019n briodol, rhwydweithiau gwres. Dylai cynnydd yn y galw am drydan, oherwydd datgarboneiddio, gael ei leddfu gan welliannau mewn effeithlonrwydd cartref, busnes a diwydiant. Dylai ynni fod yn fforddiadwy, er mwyn lleihau tlodi tanwydd a chefnogi twf busnes a thwf diwydiannol yng Nghymru. Mae\u2019r weledigaeth hon yn cynnwys y canlynol:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>\u2022 Dull mwy cydgysylltiedig o ymdrin \u00e2 pholis\u00efau ynni. Un sy\u2019n cael ei integreiddio ar draws polis\u00efau ehangach Cymru gan gynnwys seilwaith a chynllunio datblygiadau, strategaeth ddiwydiannol, cyllid, hyfforddiant a sgiliau i gefnogi twf gl\u00e2n sy\u2019n eiddo lleol fwyfwy gyda buddion sy\u2019n cyrraedd pob cymuned yng Nghymru.<br>\u2022 Strategaeth seilwaith integredig i gefnogi\u2019r broses o weithredu technolegau cynhyrchu ynni adnewyddadwy, seilwaith Dal a Storio Carbon a chludwyr ynni megis hydrogen gyda datblygu porthladdoedd, trefn cynllunio diweddaredig a strategaeth buddsoddi clir<br>\u2022 Gweithredu polis\u00efau a rheoliadau sy\u2019n cefnogi buddsoddiadau mewn ynni adnewyddadwy i Gymru, gan ei gwneud yn lle deniadol ar gyfer buddsoddiadau, annog buddsoddiadau yn lleol, a meithrin hyder mewn cyflawni hirdymor yng Nghymru.<br>\u2022 Sicrhau bod dulliau ar waith a fydd yn sbarduno datblygiad cynhyrchu ynni adnewyddadwy sy\u2019n eiddo lleol a datblygu cymorth pan fo methiannau yn y farchnad ac atal y twf hwn<br>\u2022 Cefnogi a hwyluso proses cynhyrchu cytbwys gan storio ynni yn addas a diogelwch i sicrhau cyflenwad gwydn<br>\u2022 Ymgysylltu a llywio gwaith Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol a gweithredwyr trosglwyddo a dosbarthu trydan eraill cynllun ar gyfer cynhyrchu ynni adnewyddadwy lleoliadau a ffynonellau i gyflawni 100% o\u2019r targedau cynhyrchu ynni adnewyddadwy erbyn 2035<br>\u2022 Datblygu strategaeth gwres i Gymru sy\u2019n cyflawni mentrau lleihau ynni ac sy\u2019n cefnogi\u2019r broses o weithredu rhwydweithiau gwres, twf sy\u2019n cyflymu o ran gosod Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer, a thargedau ar gyfer cael gwared ar danwydd ffosil ar gyfer gwresogi<br>\u2022 Prisio ynni fforddiadwy i gefnogi\u2019r angen ehangach i fynd i\u2019r afael \u00e2 thlodi tanwydd<br>\u2022 Cymru i fod yn arweinydd o ran twf sgiliau a swyddi addas a darparu hyfforddiant o\u2019r radd flaenaf a chyrchfan glir i fuddsoddwyr mewn ynni adnewyddadwy<br>\u2022 Cynllunio a pholis\u00efau hirdymor i ddarparu diogelwch polis\u00efau a buddsoddiadau hinsawdd a lleihau carbon rhag blaenoriaethau gwleidyddol newidiol a galluogi buddsoddiad mewn cynigion tymor hwy megis niwclear a llanw.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-y-dyfodol-tymor-byr\" class=\"wp-block-heading\"><a>Heriau y Dyfodol \u2013 Tymor Byr<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adran hon yn ystyried yr heriau a\u2019r risgiau tebygol ar draws y diwydiant dros y 10-15 mlynedd nesaf, gan gynnwys cyflawni targedau ac uchelgeisiau ynni a charbon erbyn 2035.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"polisiau-a-strategaeth-integredig\" class=\"wp-block-heading\">Polis\u00efau a strategaeth integredig&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Un o\u2019r heriau allweddol yn y tymor byr yw bod angen integreiddio polis\u00efau ynni yng Nghymru ymhellach ar draws meysydd polisi a strategaeth eraill. Mae polis\u00efau ynni yn sbarduno ac yn gysylltiedig ag amrywiaeth o feysydd polisi a chanlyniadau strategol eraill i Gymru megis datblygu diwydiannol ac economaidd, tlodi tanwydd a nodau iechyd ochr yn ochr \u00e2 seilwaith a chynllunio\/cydsynio datblygiadau. Hefyd, mae nifer o feysydd polisi sy\u2019n cael eu llywodraethu gan reoliadau y DU ac felly nid oes gan Lywodraeth Cymru ymreolaeth na rheolaeth lawn. Mae sylwadau wrth ddatblygu\u2019r adroddiad hwn wedi pwysleisio nad yw polis\u00efau ynni yng Nghymru wedi eu cydgysylltu\u2019n ddigonol \u00e2 pholis\u00efau y DU ac \u00e2 meysydd polisi ehangach Cymru ac felly gallai polis\u00efau fod yn anghyson \u00e2\u2019i gilydd neu heb eu cysoni i fodloni\u2019r blaenoriaethau strategol ehangach a\u2019r targedau ynni adnewyddadwy a charbon.<br><br>Her arall yw\u2019r capasiti sgiliau sydd ar gael i Lywodraeth Cymru a Llywodraeth Leol, er mwyn helpu i ddatblygu a gweithredu polis\u00efau. Mae staff profiadol o\u2019r sector cyhoeddus yn cael eu recriwtio i\u2019r sector preifat, sydd hefyd yn profi heriau recriwtio yn y sector hwn, drwy gyflogau a chyfleoedd gwell, sy\u2019n gwaethygu\u2019r capasiti sydd eisoes yn gyfyngedig i ddatblygu polis\u00efau ledled Cymru. Mae\u2019r diffyg capasiti hwn a cholli gwybodaeth unigol yn gyson yn oedi\u2019r broses o ddatblygu polis\u00efau ac yn cyfyngu ar y gallu i lunio polis\u00efau yn strategol ac yn gydweithredol.<br><br>Er mwyn cyflawni canlyniadau a thargedau strategol, mae angen i feysydd megis anghenion polis\u00efau ynni fod yn gydlynus ac yn gyson \u00e2 meysydd polisi eraill. Er enghraifft: er mwyn sbarduno a denu datblygiad diwydiannol ac economaidd, mae angen gwella capasiti y grid trydan, cefnogi datgarboneiddio y grid a galluogi prisiau ynni is. Mae hefyd yn bwysig sicrhau cysondeb \u00e2 pholis\u00efau natur a bioamrywiaeth, fel bod datblygiadau seilwaith ynni yn cefnogi\u2019r nod o adfer cynefinoedd a natur, ac yn cyfrannu at amcanion amgylcheddol ehangach. Fodd bynnag, ar hyn o bryd mae hyn yn cael ei wrth-ddweud gan y ffordd y mae\u2019r polisi\u2019n sbarduno sectorau sy\u2019n ddwys o ran ynni megis canolfannau data newydd a fydd yn ychwanegu at gyfyngiadau capasiti y grid ac yn peri cynnydd sylweddol yn y galw am ynni. Mae angen eglurder ar sut y bydd y penderfyniadau hyn yn cael eu hintegreiddio ag ymrwymiadau ynni adnewyddadwy a sero net.<br><br>Er mwyn cyflawni\u2019r heriau hyn, bydd angen strategaeth gydgysylltiedig ledled Cymru sy\u2019n cyfrif am elfennau polisi y DU yn ogystal ag asiantaethau megis Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol ochr yn ochr \u00e2\u2019r sector preifat i sbarduno a blaenoriaethu buddsoddiad a datblygiad yng Nghymru yn strategol. Er bod nifer o feysydd polisi sy\u2019n cael eu llywodraethu gan Lywodraeth y DU, mae angen strategaeth gydlynus o hyd gan Lywodraeth Cymru sy\u2019n ystyried y rhyngwynebau hyn wrth osod strategaeth genedlaethol \u00e2 blaenoriaeth sy\u2019n ystyried cynhyrchu, dosbarthu a\u2019r galw er mwyn cyflawni targedau ynni a charbon a chefnogi nodau economaidd a chymdeithasol ehangach.<br><br>Byddai cynllun strategol yn llywio blaenoriaethau cyllido a buddsoddi yn y tymor byr. Mae hyn yn gofyn am well gwelededd ac integreiddio \u00e2 strategaethau economaidd a diwydiannol a negeseuon clir i\u2019r diwydiant lle bydd Cymru\u2019n cefnogi. Mae\u2019n hanfodol darparu dull clir i gefnogi\u2019r broses o flaenoriaethu adnoddau a chyllid ar gyfer buddsoddiadau megis datgarboneiddio diwydiant presennol, buddsoddi mewn technolegau carbon isel newydd, a chefnogi seilwaith galluogi megis porthladdoedd er mwyn sicrhau cysondeb \u00e2\u2019r ynni a gynhyrchir ac a ddosberthir.<br><br>Un maes \u00e2 chamau tymor byr posibl yw i Lywodraeth Cymru ei gefnogi\u2019r broses o gyhoeddi, integreiddio a gweithredu Cynlluniau Ynni Ardal Leol. Mae\u2019r mapiau ffordd ynni cydweithredol hyn wedi eu datblygu ar gyfer pob Awdurdod Lleol yng Nghymru i\u2019w llywio wrth iddynt drawsnewid i system ynni sero net. Mae\u2019r Cynlluniau hyn yn darparu map ffordd technegol y gellir adeiladu arno a\u2019i gyflawni ledled Cymru. Er mai cyfrifoldeb pob Awdurdod Lleol yw cyhoeddi a nodi\u2019r camau nesaf ar gyfer y cynlluniau hyn, dylai Llywodraeth Cymru bwyso i gyhoeddi\u2019r rhain a helpu i sbarduno\u2019r camau nesaf ar draws Awdurdodau Lleol a nodi goblygiadau cenedlaethol strategol lle gall Llywodraeth Cymru fod o gymorth.<br><br>Gan adeiladu ar y Cynlluniau Ynni Ardal Leol, gallai Llywodraeth Cymru ddarparu cyfarwyddyd a rhoi rhwymedigaethau eraill ar awdurdodau lleol o Gymru. Er bod cyllid ac adnoddau yn gyfyngedig ar y lefel leol, byddai rhwymedigaethau cyson a chlir a ddarperir sy\u2019n gydnaws \u00e2 strategaethau cenedlaethol yn cael eu croesawu. Gallai hyn gynnwys dull tebyg megis datblygu Strategaethau Effeithlonrwydd Gwres ac Ynni Lleol yn \u00f4l yr angen ar gyfer awdurdodau lleol yr Alban.<br><br>Mae angen buddsoddiad ychwanegol i ddatblygu adnoddau ar gyfer llunio polis\u00efau yng Nghymru, er mwyn helpu Llywodraeth Cymru i ddatblygu polis\u00efau ynni, datblygu polis\u00efau lleol, polisi y DU ac integreiddio ar draws y dirwedd polis\u00efau ehangach. Dylid ystyried mesurau i gadw staff sy\u2019n ystyried symud i\u2019r sector preifat.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"cynhyrchu-a-dosbarthu-pwer-a-r-galw\" class=\"wp-block-heading\">Cynhyrchu a Dosbarthu P\u0175er, a\u2019r Galw<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>Mae Cymru wedi ymrwymo i dargedau adnewyddadwy erbyn 2035, ac yn ystod y cyfnod hwn, rhagwelir y bydd y galw am drydan yn dyblu o leiaf oherwydd bod gwres a thrafnidiaeth yn cael eu trydaneiddio. Nid yw Cymru ar y trywydd iawn ar hyn o bryd i gyflawni ei tharged o gynhyrchu 70% o\u2019i thrydan o ynni adnewyddadwy erbyn 2030, a\u2019i tharged o 100% erbyn 2035.<br><br>Bydd cefnogi twf y sector technoleg adnewyddadwy yn her i Gymru, yn enwedig mewn cysylltiad \u00e2 thechnolegau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg megis p\u0175er llanw, ynni gwynt a hydrogen alltraeth, a fector ynni i gynyddu budd cynhyrchu carbon isel gymaint \u00e2 phosibl.<br><br>Mae\u2019r heriau tymor byr a nodir yn adroddiad Paratoi Cymru ar gyfer Ynni Adnewyddadwy 2050 (ac a ategir gan sylwadau wrth ddatblygu\u2019r astudiaeth) yn ymwneud \u00e2 seilwaith grid a\u2019r effaith ar gapasiti y grid sy\u2019n arwain at amserlenni hir ar gyfer cysylltiadau. Mae bellach yn nodweddiadol i ddatblygwyr ynni orfod aros rhwng pedair a phum mlynedd am gysylltiad \u00e2\u2019r grid. Mae heriau hefyd ynghylch y goblygiadau ymarferol i ddatblygwyr o ran ciwio am ddiwygiadau cysylltu gan Weithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol.<br><br>Her yng Nghymru yw bod y system cynllunio a chydsynio yn cael ei hystyried yn rhwystr i ddatblygiadau ynni ac sy\u2019n lleihau buddsoddiadau. Mae gostyngiad diweddar yn nifer y cynlluniau ynni adnewyddadwy sy\u2019n cael eu cydsynio wedi ei nodi fel cyfrannwr mawr at y ffaith nad yw Cymru ar y trywydd iawn i gyflawni targedau adnewyddadwy.<br><br>Mae\u2019r system gynllunio yn rhwystr i bob datblygwr ynni, gan gynnwys datblygwyr ynni adnewyddadwy a\u2019r rhai sy\u2019n hybu\u2019r nod o alluogi seilwaith trosglwyddo a dosbarthu. Mae datblygwyr ynni yn wynebu heriau wrth gael cydsyniadau cynllunio ar gyfer prosiectau o bob graddfa, gan gynnwys y rhai sy\u2019n cael eu cydsynio gan awdurdodau lleol, Llywodraeth Cymru, a Llywodraeth y DU. Mae\u2019r heriau sy\u2019n wynebu datblygwyr ynni yn y broses gynllunio, ac a fydd yn parhau i\u2019w hwynebu, yn cynnwys:<br>\u2022 Y gost gynyddol o baratoi a gwneud cais am gydsyniad<br>\u2022 Nid yw polis\u00efau Cymru mor glir nac mor gefnogol i gynlluniau ynni adnewyddadwy \u00e2 pholis\u00efau ar gyfer rhannau eraill o\u2019r DU<br>\u2022 Cynllunio er mwyn dynodi ardaloedd gwarchodedig newydd megis Parciau Cenedlaethol newydd<br>\u2022 Anawsterau cael mynediad digonol at dir i gynnal arolygon cyn ymgeisio<br>\u2022 Adnoddau sydd ar gael fel y gall awdurdodau lleol a chyrff statudol eraill megis CNC ymgysylltu \u00e2 phrosiectau ynni mawr a darparu cyngor iddynt, yn enwedig yn ystod y camau cyn ymgeisio. Mae\u2019r diffyg ymgysylltu presennol yn colli cyfle i siapio prosiectau yn gadarnhaol ac i gyflawni buddion lleol.<br><br>Mae Paratoi Cymru ar gyfer Ynni Adnewyddadwy 2050 yn darparu dau argymhelliad tymor agos i gefnogi\u2019r prosesau cynllunio a chydsynio<br>\u2022 Argymhelliad 6 \u201cErbyn 2025, lle mae gan geisiadau cynllunio ynni adnewyddadwy (a chyfundrefnau rheoleiddio cysylltiedig) ddyraniad amser statudol gorfodol, dylai penderfyniadau fod yn gadarnhaol yn ddiofyn os yw\u2019r dyraniad amser yn mynd heibio heb unrhyw ymateb (dull \u2018tawelwch cadarnhaol\u2019)\u201d.<br>\u2022 Argymhelliad 7 \u201cErbyn 2025, dylid creu adnodd cynllunio cyfunol ar gyfer ynni er mwyn rhannu arbenigedd a sgiliau technegol ar gyfer mynegi polis\u00efau cynllunio, ymgysylltu \u00e2\u2019r cyhoedd ac ystyried ceisiadau cynllunio\u201d.<br><br>Nid yw\u2019r diwygiadau hyn wedi eu gweithredu. Fodd bynnag, mae eu hangen yn fawr. Argymhellir hefyd, er mwyn gwella\u2019r broses cynllunio a chydsynio, fod angen i Lywodraeth Cymru gyhoeddi fframwaith cynllunio ynni gan alinio\u2019r holl ganllawiau mewn un lle, gosod blaenoriaethau clir sy\u2019n nodi beth yw\u2019r cynsail a nodi sut mae\u2019n rhyngweithio \u00e2 chanllawiau cynllunio y DU. Dylai hyn ddarparu canllawiau ymarferol ar sut i gyflawni cynlluniau ynni yn gadarnhaol ac yn effeithlon gan ddefnyddio arferion da profedig.<br><br>Argymhellir bod y Llywodraeth yn mabwysiadu\u2019r dull distawrwydd cadarnhaol a awgrymwyd eisoes gan Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru ond wedi ei ehangu i gynnwys galluogi seilwaith ynni fel y gall y diwydiant ategol ddatblygu er mwyn cefnogi prosiectau ynni adnewyddadwy.<br><br>Er mwyn hybu cysondeb ar draws awdurdodau lleol ac ymgynghoreion statudol, argymhellir bod hyfforddiant ychwanegol yn cael ei ddarparu ar gyfer cynllunwyr sy\u2019n ymdrin \u00e2 chynlluniau seilwaith ynni. Bydd datblygu Cyd-bwyllgorau Corfforedig yn chwarae rhan mewn galluogi arbenigedd technegol i gael ei rannu ymhlith Awdurdodau Lleol, ond gallai chwarae rhan mewn uwchsgilio timau Awdurdodau Lleol hefyd. Bydd cynyddu cyllid i awdurdodau lleol ac ymgynghoreion statudol yn fuddiol hefyd gan helpu i gynyddu adnoddau a helpu i leddfu \u00f4l-groniadau cydsynio<br><br>Mae angen i Lywodraeth Cymru sicrhau hefyd ei bod yn ymgysylltu ac yn sbarduno\u2019r gwaith a wneir gan Weithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol er mwyn cefnogi strategaeth ar gyfer y grid trydan yn y dyfodol. Mae angen i\u2019r Llywodraeth fwydo i mewn i Gynllun Ynni Gofodol Strategol Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol, sef cynllun tair blynedd sy\u2019n mapio\u2019r lleoliadau gorau posibl ar gyfer seilwaith cynhyrchu, storio a throsglwyddo, a Chynlluniau Strategol Ynni Rhanbarthol. Mae angen i bolis\u00efau Cymru sbarduno\u2019r gweithgareddau hyn a bod yn gyson \u00e2\u2019u canlyniadau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg a\u2019u canlyniadau terfynol.<br><br>Mae angen i Lywodraeth Cymru ddarparu canllawiau strategol clir ar seilwaith trosglwyddo a dosbarthu grid nes bod Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol yn adrodd yn \u00f4l tua diwedd 2027. Heb y canllawiau hyn, mae risg y bydd gwacter polis\u00efau ac y bydd Gweithredwyr Rhwydwaith Dosbarthu a Gweithredwyr Rhwydwaith Dosbarthu Annibynnol yn gwneud penderfyniadau a fydd yn effeithio ar ddichonoldeb ac enw da prosiectau ynni adnewyddadwy mewn cymunedau yng Nghymru yn y dyfodol.<br><br>Yn y tymor byr, mae angen eglurder ar giwio Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol a diwygiadau cysylltu er mwyn cefnogi cysylltiadau \u00e2\u2019r grid pan fo datblygwyr yn ansicr. Gall Llywodraeth Cymru helpu i sbarduno hyn yng Nghymru a chefnogi Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol i ddatblygu canllawiau clir.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"heat-generation-distribution-and-demand\" class=\"wp-block-heading\">Cynhyrchu a Dosbarthu Gwres, a\u2019r Galw<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"heat-generation-distribution-and-demand\">Gwres ar gyfer cartrefi, busnesau a\u2019r diwydiant yw\u2019r sector pennaf yng Nghymru, ac mae\u2019n cyfrif am dros 50% o\u2019r galw am ynni. Mae\u2019r gwres carbon isel a gynhyrchir yn dal i fod yn gymharol isel yng Nghymru. Felly, mae cynhyrchu a chyflenwi gwres sydd wedi ei ddatgarboneiddio gan wella effeithlonrwydd a lleihau\u2019r galw mewn cartrefi, busnesau a\u2019r diwydiant yn her allweddol i Lywodraeth Cymru yn y tymor byr.<br><br>Oherwydd bod polis\u00efau gwres yn cydblethu \u00e2 chynhyrchu trydan a\u2019r galw am drydan, mae cydgysylltu\u2019r meysydd polisi hyn i fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r heriau a nodwyd er mwyn cyflawni ynni adnewyddadwy, yn her.<br><br>Mae dosbarthu gwres drwy rwydweithiau gwres yn her allweddol sy\u2019n gofyn am eglurhad o ran polis\u00efau a chyllid er mwyn cefnogi hyder buddsoddwyr a thyfu\u2019r farchnad. Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried bod rhwydweithiau gwres yn ddarparwyr dibynadwy ac effeithlon o wres carbon isel mewn meysydd addas ledled Cymru. Fodd bynnag, mae Cymru\u2019n syrthio y tu \u00f4l i weddill y DU o ran datblygu polis\u00efau a rheoliadau, a chynlluniau cyllido yn y maes hwn.<br><br>Gydag Ofgem yn dod yn rheoleiddiwr rhwydweithiau gwres o fis Ionawr 2026, mae cefnogi gweithredwyr a chyflenwyr rhwydweithiau gwres presennol yn heriol, yn enwedig yn y sector cyhoeddus, fel y gallant gyrraedd y safonau a\u2019r gofynion technegol yn y dyfodol.<br><br>Mae Cymru wedi darparu cymorth da, megis Cynllun Nyth Cartrefi Clyd, er mwyn helpu i wella effeithlonrwydd cartrefi presennol a lleihau\u2019r galw am ynni. Fodd bynnag, mae angen buddsoddiad ychwanegol sylweddol ar draws y sectorau cyhoeddus a phreifat i sbarduno newid yn y sector hwn. Mae\u2019n bwysig lleihau\u2019r galw er mwyn helpu i gyflawni targedau carbon, ond bydd hefyd yn mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r her sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 thlodi tanwydd.<br><br>Yn y tymor byr i ganolig, bydd blaenoriaethu effeithlonrwydd ynni yn helpu Cymru i gyflymu\u2019r broses o ddatgarboneiddio, mynd i\u2019r afael \u00e2 thlodi tanwydd, a chefnogi canlyniadau ynni tecach. Gall ehangu mentrau effeithlonrwydd greu swyddi lleol a sbarduno datblygiad sgiliau, yn enwedig ym maes \u00f4l-osod a rheoli ynni. Bydd buddsoddiad cydgysylltiedig a chydweithrediad \u00e2\u2019r diwydiant yn allweddol i sicrhau bod pob cymuned yn elwa o\u2019r trawsnewidiad i wres sero net.<br><br>Mae heriau ynghylch sgiliau, adnoddau a chyllid i gyflawni uchelgais Llywodraeth Cymru i osod 580,00 o Bympiau Gwres Ffynhonnell Aer erbyn 2035. Mae\u2019r dechnoleg hon yn allweddol i ddatgarboneiddio gwres, yn enwedig yn y sector domestig. Yr her o drydaneiddio gwres fydd y gallai gynyddu cost gwres o\u2019i gymharu \u00e2 nwy presennol neu danwydd oddi ar y grid, hyd yn oed gyda gwell effeithlonrwydd gyda Phympiau Gwres Ffynhonnell Aer.<br><br>Nid yw polis\u00efau cynllunio i adeiladu o\u2019r newydd yn ddigon cadarn yng Nghymru i sbarduno cartrefi sy\u2019n effeithlon o ran ynni, i sbarduno datgarboneiddio gwres ac i gynyddu gymaint \u00e2 phosibl y broses o gyflwyno technolegau cynhyrchu ynni adnewyddadwy ynghyd \u00e2 storio mewn batris. Mae Cymru\u2019n syrthio y tu \u00f4l i ranbarthau eraill y DU, megis yn Lloegr, sydd i fod i gyflwyno Future Homes Standard i sbarduno\u2019r safonau effeithlonrwydd hyn.<br><br>Mae angen i Lywodraeth Cymru ddatblygu strategaeth rhwydweithiau gwres sy\u2019n nodi safbwynt a bwriad clir ar rwydweithiau gwres er mwyn darparu signalau a chymorth gan y diwydiant. Pwysleisiodd rhanddeiliaid bod Cymru\u2019n cynnig yr un cyfleoedd a\u2019r un heriau ar gyfer rhwydweithiau gwres ag ardaloedd eraill ledled y DU, yr hyn sy\u2019n wahanol yw datblygu polis\u00efau a chymorth ariannol. Mae angen eglurder o ran polisi ar rwydweithiau gwres yng Nghymru, megis a yw Cymru\u2019n bwriadu cyflwyno parthau gwres fel sydd yn Lloegr a sut mae Cymru\u2019n cefnogi dichonoldeb, a\u2019r nod o ddatblygu a chyllido rhwydweithiau gwres newydd a phresennol. Mae angen sicrhau cysondeb \u00e2 hyn p\u2019un a ellir dyrannu cyllid o adnoddau Cymru ai peidio.<br><br>Dylai Llywodraeth Cymru gefnogi gweithredwyr a chyflenwyr gwres, yn enwedig yn y sector cyhoeddus, i fodloni\u2019r gofynion technegol y bydd angen eu bodloni wrth i Ofgem ddod yn Rheoleiddiwr yn y sector hwn o fis Ionawr 2026 ymlaen. Bydd angen buddsoddiad a chymorth dros y tymor byr i wella systemau aneffeithlon fel y byddant yn bodloni meini prawf yr ansawdd gofynnol (pan fyddant wedi eu cwblhau).<br><br>Mae angen i Lywodraeth Cymru ddarparu rhagor o gymorth er mwyn cynyddu\u2019r broses o ddiweddaru a gosod Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer mewn cartrefi a busnesau. Mae angen rhagor o fentrau i ehangu\u2019r gweithlu gosod, i wella ymwybyddiaeth y cyhoedd, ac i gefnogi arloesedd mewn technoleg Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer ac integreiddiad \u00e2 mesurau effeithlonrwydd ynni. Hyd nes y bydd Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer yn cael eu cyflwyno gyda\u2019i gilydd, bydd gwres yn parhau i fod yn rhan sylweddol o\u2019r ynni a ddefnyddir yng Nghymru.<br><br>Mae angen adnewyddu polis\u00efau cynllunio a Rheoliadau Adeiladu i sbarduno\u2019r safonau uchaf o effeithlonrwydd ynni ac ymgorffori\u2019r hierarchaeth ynni ar gyfer pob datblygiad newydd ac \u00f4l-osod er mwyn lleihau\u2019r galw am ynni, lliniaru amrywiadau mewn prisiau ynni a chefnogi\u2019r nod o gyflwyno technolegau gwresogi carbon isel ac o gynhyrchu yn adnewyddadwy ar y safle. Dylai\u2019r polis\u00efau hyn geisio dilyn y polis\u00efau sero net uchelgeisiol sy\u2019n dod i\u2019r amlwg yn Lloegr, pan fo hynny\u2019n bosibl. Dylid gwneud hyn ar y cyd \u00e2\u2019r diwydiant lleol er mwyn helpu i gyflwyno dulliau adeiladu newydd a sgiliau yn y farchnad. Mae cyfle yma i greu gweithlu sy\u2019n fedrus iawn mewn adeiladu adeiladau sy\u2019n effeithlon o ran ynni.<br><br>Mae angen i Lywodraeth Cymru fynd i\u2019r afael yn weithredol \u00e2\u2019r mater o gynnydd posibl mewn costau ynni wrth i wres gael ei drydaneiddio, yr effaith bosibl ar dlodi tanwydd a chystadleuaeth busnes a\u2019r effaith ar ddiwydiannau sy\u2019n ddwys o ran ynni. Mae\u2019n bwysig pwyso ar Lywodraeth y DU i ddiwygio\u2019r farchnad. Fel y codir yn Strategaeth Gwres i Gymru, mae newid allweddol yn cynnwys datgysylltu prisio trydan oddi wrth farchnadoedd nwy, a thrwy hynny sicrhau bod tariffau cwsmeriaid yn cael eu pennu gan wir gost cynhyrchu trydan.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"heat-generation-distribution-and-demand\" class=\"wp-block-heading\">Defnyddwyr Terfynol, Perchnogaeth Gymunedol, ac Addysg<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"heat-generation-distribution-and-demand\">Mae Cymru wedi gweld canfyddiad y cyhoedd o seilwaith ynni adnewyddadwy yn gwaethygu. Mae her i wella ymgysylltu ac addysgu&#8217;r cyhoedd am oblygiadau newid hinsawdd; a manteision ynni adnewyddadwy gan gynnwys cynlluniau budd cymunedol a chyfleoedd rhannu perchnogaeth. Dylid rhoi mwy o bwyslais hefyd ar fanteision system ynni gl\u00e2n nad ydynt yn aml yn cael eu hamlygu, megis sefydlogrwydd prisiau hirdymor o lai o amlygiad i farchnadoedd olew a nwy anwadal, gwell diogelwch ynni a llai o gostau ynni. Gall arddangos y manteision hyn helpu pobl i ddeall yn well manteision cefnogi datblygu ynni adnewyddadwy yn eu hardal leol<br><br>Mae Cymru wedi gosod targed tymor byr heriol o 1.5 GW erbyn 2035 o gapasiti ynni adnewyddadwy dan berchnogaeth leol erbyn 2035. Mae targed cychwynnol o 1 GW erbyn 2030 eisoes wedi&#8217;i gyflawni felly dylid ailadrodd a gwella yr hyn a ddysgwyd o&#8217;r cyflawniad hwn i sicrhau bod mwy o gynlluniau ynni sy&#8217;n eiddo i&#8217;r gymuned yn cael eu cyflwyno a bod targed 2035 yn cael ei gyflawni. Mater sy&#8217;n cael ei amlygu gan randdeiliaid ynghylch perchnogaeth gymunedol o ynni hefyd yw absenoldeb diffiniad clir o beth yw perchnogaeth gymunedol fel proses ar lefel y DU. Mae&#8217;r diffyg diffiniad hwn yn rhwystro gwahanu cynlluniau gwirioneddol gymunedol o&#8217;r farchnad ehangach, sy&#8217;n golygu ei bod yn anoddach targedu cefnogaeth yn benodol at y prosiectau hyn. Dylai Llywodraeth Cymru lob\u00efo dros ddiffiniad eang o ynni cymunedol ledled y DU.<br><br>Mae angen i Gymru ddatblygu rhagor o hyfforddiant ymgysylltu \u00e2 rhanddeiliaid cyhoeddus ar fuddion datblygu seilwaith adnewyddadwy, er mwyn gwella derbyniad y cyhoedd. Er mwyn lleihau buddsoddiad y Llywodraeth, gellid gwneud hyn ar y cyd \u00e2 datblygwyr ynni adnewyddadwy yn rhan o\u2019u rhwymedigaethau cynllunio a chydsynio. Mae angen i hyn gyd-fynd \u00e2 chodi ymwybyddiaeth o fanteision cymunedol diriaethol fel prisiau ynni is, gwell seilwaith cymunedol, a mathau eraill o fuddion cymunedol, megis neilltuo cyllid ar gyfer cynlluniau ynni cymunedol. Dim ond o ganlyniad i fuddsoddi a datblygu seilwaith ynni adnewyddadwy y daw&#8217;r manteision cymunedol hyn.<br><br>Dylai\u2019r Llywodraeth ddathlu a rhoi cyhoeddusrwydd i lwyddiant rhaglenni ynni adnewyddadwy domestig megis Solar Together sydd wedi gosod bron i 1MW o gapasiti solar ar bennau tai yn ne-ddwyrain Cymru.<br><br>Yn ddiweddar, gollyngodd Llywodraeth y DU gynigion i gyflwyno parthau daearyddol ar gyfer prisio trydan cyfanwerthol. O dan y cynigion hyn, byddai gan wahanol barthau rhanbarthol bris trydan cyfanwerthol gwahanol, a bennir gan y cydbwysedd lleol rhwng cyflenwad a galw a\u2019r rhwyddineb o drosglwyddo i mewn ac allan o\u2019r parth hwnnw. Mewn gwirionedd, byddai ardaloedd sydd \u00e2 gwarged o drydan rhad (o dechnolegau adnewyddadwy yn aml) lle mae cyfyngiadau trosglwyddo, yn gweld prisiau is ac ardaloedd o alw uchel a chynhyrchu lleol cyfyngedig, prisiau uchel. Gallai hyn fod wedi bod yn gymhelliant allweddol i ddenu busnesau sy\u2019n ddwys o ran ynni ac i gefnogi buddion cymunedol ehangach yng Nghymru. Dylai Llywodraeth Cymru benderfynu sut y gallai ddenu busnesau i ddatblygu yng Nghymru a lob\u00efo am brisiau ynni diwydiannol is i gynorthwyo gyda hyn, er mwyn adlewyrchu statws Cymru fel allforiwr ynni.<br><br>Mae angen cynllun clir i gynyddu buddsoddiad Cymru mewn technolegau a seilwaith adnewyddadwy a dulliau ar gyfer perchnogaeth leol. Nid oes strategaeth glir ar sut y bydd y targedau perchnogaeth leol yn cael eu cyflawni a heb ymyrraeth y Llywodraeth, mae\u2019n debygol y byddant yn cael eu methu.<br><br>Dylai Llywodraeth Cymru edrych ar lwyddiant cynlluniau sy\u2019n eiddo i\u2019r cyhoedd megis y rhwydwaith gwres Cardiff Heat Network Ltd sy\u2019n berchen ar y rhwydwaith gwres yng Nghaerdydd, ac sy\u2019n is-gwmni sy\u2019n eiddo llwyr i Gyngor Dinas Caerdydd. Trwy fod yn berchen ar y rhwydwaith, mae\u2019r Cyngor yn gallu cael elfen o reolaeth dros y rhwydwaith a\u2019r cwsmeriaid y mae\u2019n eu gwasanaethu i sicrhau bod y buddion yn cael eu cyflawni i\u2019r gymuned. Dylid defnyddio prosiectau fel hyn fel templedi ledled Cymru, gan ddarparu hyfforddiant a chymorth i awdurdodau lleol neu sefydliadau sydd \u00e2 diddordeb megis Byrddau Iechyd. Pan gynigir prosiectau sector cyhoeddus newydd ar raddfa fawr a allai weithredu fel angorau gwres, dylent ystyried bob amser y posibilrwydd o ddatblygu rhwydwaith gwres ac asesu a yw\u2019r cynhyrchwyr gwres cyfagos ar gael.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"heat-generation-distribution-and-demand\" class=\"wp-block-heading\">Sgiliau Marchnad a\u2019r Gadwyn Gyflenwi<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"heat-generation-distribution-and-demand\">Mae sicrhau bod sgiliau digonol yn bodoli i gefnogi anghenion trawsnewidiad i garbon isel yn her sy\u2019n wynebu Cymru a\u2019r DU ehangach. Mae hyn yn cynnwys sgiliau ar draws y diwydiant gan gynnwys datblygu technolegau adnewyddadwy, adeiladu adeiladau carbon isel, gosodwyr Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer a thechnolegau galluogi. Mae\u2019r gweithlu medrus sydd ar gael gan gynnwys contractau wedi eu hamlinellu fel her allweddol i Gymru a rheswm posibl dros ddod \u00e2 gweithwyr i mewn o\u2019r tu allan i\u2019r wlad. Mae piblinell o brosiectau grid a chynhyrchu ar waith yng Nghymru a dylid annog y rhain i ddarparu rhaglenni sgiliau a phrentisiaethau.<br><br>Cyhoeddodd Cymru Gynllun Gweithredu Sgiliau Sero Net yn 2023 sy\u2019n nodi 36 o gamau gweithredu ar draws saith maes blaenoriaeth. Bwriedir cyflawni\u2019r cynllun gweithredu dros dair blynedd, a fydd yn dod i ben cyn bo hir. Dylid cynnal adolygiad o gynnydd a llwyddiant y Cynllun hwn a chefnogi\u2019r broses o ddatblygu cynllun tymor hwy i sicrhau bod sylfaen sgiliau digonol yng Nghymru i fodloni\u2019r heriau yn y 10-15 mlynedd nesaf.<br><br>Dylai diweddaru\u2019r Cynllun Sgiliau Sero Net gynnwys adolygiad cynhwysfawr o sgiliau, nodi\u2019r cadwyni cyflenwi sydd eu hangen ar draws y diwydiant yng Nghymru yn y tymor byr i\u2019r tymor hir, nodi cryfderau a bylchau allweddol a diweddaru technoleg (megis hydrogen, ynni alltraeth, llanw a gofynion Adweithyddion Modiwlar Bach) a chynlluniau penodol i\u2019r sector er mwyn sicrhau bod y diwydiant yn cael ei gefnogi\u2019n llawn yn y tymor byr i\u2019r tymor hir ac y gall gynyddu\u2019r cyfleoedd posibl.<br><br>Dylid darparu cymorth i fusnesau lleol a chadwyni cyflenwi i fwydo prosiectau seilwaith carbon isel mawr er mwyn sicrhau bod buddion economaidd y diwydiant sy\u2019n tyfu yn cael eu rhannu ar draws busnesau a chymunedau Cymru.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-y-dyfodol-tymor-canolig-i-hirdymor\" class=\"wp-block-heading\"><a>Heriau y Dyfodol \u2013 Tymor Canolig i Hirdymor<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn y tymor canolig i\u2019r hirdymor, mae nifer o heriau ychwanegol i\u2019w goresgyn fel y gall Cymru ddod yn lleoliad deniadol ar gyfer buddsoddi mewn ynni adnewyddadwy er mwyn cynyddu gymaint \u00e2 phosibl botensial yr adnoddau naturiol ar y tir ac ar y m\u00f4r a sicrhau bod buddion datgarboneiddio yn cael eu dosbarthu i ddiwydiant, busnesau a chymunedau Cymru.<br><br>Yn y tymor canolig i\u2019r hirdymor, dylai\u2019r grid trydan gael ei ddatgarboneiddio bron yn llwyr, a dylid ystyried Cymru fel arweinydd byd-eang mewn technolegau cynhyrchu ynni adnewyddadwy traddodiadol yn ogystal \u00e2 llanw, ynni gwynt alltraeth ac Adweithyddion Modiwlar Bach.<br><br>Fel yr amlinellir uchod, disgwylir i\u2019r galw am drydan gynyddu\u2019n sylweddol. Bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol a\u2019r sector p\u0175er i sbarduno\u2019r buddsoddiad yn y grid er mwyn cefnogi\u2019r broses o gynhyrchu ynni adnewyddadwy ychwanegol. Bydd gwella\u2019r broses gydsynio yn helpu i leddfu materion capasiti grid ac yn darparu lleoliad mwy deniadol ar gyfer buddsoddi mewn ynni adnewyddadwy.<br><br>Bydd system cynhyrchu p\u0175er sydd wedi ei datgarboneiddio yn cael ei ddatganoli fwyfwy, gyda mwy o osodiadau yn cael eu lleoli yn agos at gymunedau neu mewn cymunedau. Bydd heriau o ran cael derbyniad a chefnogaeth gyhoeddus, fodd bynnag, mae\u2019r agosrwydd hwn yn cynyddu cyfleoedd ar gyfer perchnogaeth gymunedol. Yn yr hirdymor, gallai ffermydd gwynt a solar newydd ac wedi eu hadbweru gynyddu eu cyfran o berchnogaeth gymunedol yn sylweddol. Wrth i wybodaeth a chapasiti gael eu datblygu drwy gyflawni\u2019r 1.5GW o b\u0175er sy\u2019n eiddo i\u2019r gymuned, gall hyn weithredu fel catalydd i hyn ddod yn elfen allweddol o gynhyrchu ynni adnewyddadwy yng Nghymru.<br><br>Bydd Cymru wedi datblygu strategaeth datgarboneiddio gwres clir, gyda dull o gyflawni rhwydweithiau gwres pan fo hynny\u2019n briodol a datgarboneiddio cartrefi wrth leihau tlodi tanwydd.<br><br>Dylai\u2019r dyfodol weld eiddo domestig a masnachol newydd a phresennol lle mae\u2019r galw am ynni wedi ei leihau yn sylweddol, gwresogi wedi ei ddatgarboneiddio a thechnolegau cynhyrchu a storio ynni adnewyddadwy ychwanegol ar y safle. Byddai hyn yn caniat\u00e1u i adeiladau weithredu fel gorsafoedd p\u0175er.<br><br>Gan dybio bod y newidiadau a\u2019r gwelliannau uchod yn digwydd, amlinellir y risgiau a\u2019r heriau allweddol a nodwyd ar gyfer Cymru yn y tymor canolig i\u2019r hirdymor isod.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"trwydded-gymdeithasol-ar-gyfer-seilwaith-ynni\" class=\"wp-block-heading\">Trwydded Gymdeithasol ar gyfer Seilwaith Ynni<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r consensws cymdeithasol a gwleidyddol ar ynni adnewyddadwy a newid hinsawdd, a ddatblygwyd dros ddegawdau, mewn perygl sylweddol o gwympo. Mae\u2019r consensws hwn wedi hwyluso polis\u00efau i ddod ymlaen sy\u2019n hybu sero net, yn brwydro yn erbyn newid hinsawdd ac yn cyflawni seilwaith ynni (yn enwedig ynni adnewyddadwy). Fodd bynnag, fel gyda llawer o fathau o ddatblygiad, cafodd hyn ei herio\u2019n lleol pan gyflwynwyd cynigion, yn enwedig ar gyfer ffermydd gwynt. Mae\u2019r angen am gonsensws eang ar yr angen i gyflawni sero net ac i gyflwyno ynni adnewyddadwy o ganlyniad i hynny wedi bod yn amlwg.<br><br>Mae prosiectau ynni adnewyddadwy yn cael eu cwestiynu yn gynyddol mewn egwyddor, oherwydd twf amlwg mewn amheuaeth gyhoeddus ac adlach yn erbyn cyflymder ac effeithiau y trawsnewidiad ynni. Mae\u2019r cwestiynau hyn yn cael eu tanategu gan ymddiriedaeth sy\u2019n dirywio mewn llywodraethau a chorfforaethau, lledaeniad camwybodaeth, a phryderon am hawliau dynol ac effeithiau amgylcheddol y mae pob un ohonynt yn herio cyfreithlondeb a derbyniad datblygiadau ynni adnewyddadwy.<br><br>Mae actorion dylanwadol gan gynnwys gwleidyddion, allfeydd cyfryngau, a sylwebwyr sy\u2019n gysylltiedig \u00e2\u2019r diwydiant yn chwarae rhan sylweddol wrth siapio ac ymhelaethu ar amheuaeth hinsawdd. Trwy negeseuon cydgysylltiedig a phlatfformau, maent yn cwestiynu costau, dichonoldeb, ac effeithiau ynni adnewyddadwy a pholis\u00efau sero net yn aml, sy\u2019n cyfrannu at amheuaeth y cyhoedd ac yn tanseilio cymorth eang i\u2019r trawsnewidiad ynni.<br><br>Os nad eir i\u2019r afael \u00e2\u2019r materion hyn yn rhagweithiol, maent yn bygwth atal seilweithiau allweddol rhag cael eu cyflwyno, sy\u2019n angenrheidiol i fodloni ymrwymiadau hinsawdd Cymru. Gallai erydiad consensws danseilio hyder buddsoddwyr a chymhlethu\u2019r broses o weithredu polis\u00efau, yn enwedig os yw\u2019n dylanwadu ar wneud penderfyniadau gwleidyddol. Mae\u2019n debyg mai hyn yw\u2019r bygythiad mwyaf i gyflawni graddfa a chyflymder yr ehangiad ynni adnewyddadwy sydd ei angen, oherwydd bod hyn yn herio egwyddor y trawsnewidiad ynni.<br><br>Mae cynnal a chryfhau cymorth i ynni adnewyddadwy yn gofyn am ymgysylltu cymunedol gwirioneddol, cynhwysol a rhannu buddion yn deg yn ogystal \u00e2 chyflawni buddion economaidd lleol diriaethol. Pan fydd ynni yn cael ei gynhyrchu\u2019n lleol, dylai enillion ystyrlon a chyfleoedd perchnogaeth ddilyn, gan feithrin ymdeimlad cryfach o bartneriaeth a ffyniant a rennir. Dylid archwilio cyfleoedd hefyd i sicrhau bod defnyddwyr ynni diwydiannol a masnachol ger safleoedd cynhyrchu ynni adnewyddadwy yn elwa o brisiau ynni is, a all ddenu swyddi a buddsoddiad i\u2019r ardal. Mae\u2019r dull hwn yn helpu i wrthsefyll camwybodaeth drwy ddangos buddion clir ac uniongyrchol i\u2019r gymuned, a thrwy hynny mae\u2019n gwella derbyniad a chymorth i ddatblygiadau ynni adnewyddadwy.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"newid-hinsawdd\" class=\"wp-block-heading\">Newid Hinsawdd<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd effeithiau newid hinsawdd yn cael eu teimlo\u2019n gryfach gyda hafau poethach a gaeafau cynhesach a gwlypach ochr yn ochr \u00e2 risg uwch o stormydd a digwyddiadau tywydd gwael. Gallai digwyddiadau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2\u2019r hinsawdd effeithio ar y broses o gynhyrchu ynni adnewyddadwy. Eisoes, mae stormydd gaeafol yn niweidio ffermydd solar fel y gwelwyd yn fferm solar Porth Wen ym mis Rhagfyr 2024. Gallai hafau poethach arwain at fwy o alw am systemau oeri a phwysau ychwanegol ar y grid trydan.<br><br>Bydd angen integreiddio polis\u00efau a strategaeth addasu i\u2019r hinsawdd a gwydnwch yng Nghymru gydag effeithiau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2\u2019r hinsawdd yn y dyfodol ar y sector p\u0175er.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"buddsoddi-mewn-twf-di-garbon\" class=\"wp-block-heading\">Buddsoddi mewn Twf Di-garbon<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd heriau cynllunio a chydsynio yn parhau yn y tymor canolig i\u2019r hirdymor. Bydd angen i\u2019r drefn cynllunio a chydsynio ymateb yn gyflym i gyfleoedd a thechnolegau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg ym maes cynhyrchu ynni. Er enghraifft, mae gan Gymru gydsyniad ynni llanw sylweddol, sy\u2019n gyfle twf sylweddol os gellir cipio\u2019r gwersi a ddysgwyd, sgiliau ac eiddo deallusol. Mae angen i waith ddigwydd yn ystod y cyfnod hwn i gydsynio a chyflawni cynlluniau sy\u2019n manteisio ar y ffenomen naturiol hon y mae Cymru yn elwa ohoni.<br><br>Mae heriau cynllunio a chydsynio yn debygol o gael eu gwaethygu gan y ffaith y bydd cyfran fawr o\u2019r seilwaith ynni presennol yn cyrraedd diwedd ei hoes ac y bydd angen iddi fynd yn \u00f4l drwy\u2019r broses gynllunio. Mae\u2019n bosibl y bydd nifer o geisiadau cyfamserol wrth i geisiadau adnewyddadwy gyrraedd diwedd eu bywydau asedau ar yr un pryd. Bydd angen paratoi\u2019r system gynllunio ar gyfer mewnlifiad o geisiadau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 hyn.<br><br>Bydd angen cynnydd mawr mewn technolegau storio ynni ac mae\u2019n bosibl y bydd angen cynhyrchu hydrogen i gefnogi\u2019r broses o gynhyrchu ynni adnewyddadwy ysbeidiol. Dylai polis\u00efau ynni Cymru baratoi ar gyfer yr heriau hyn yn y dyfodol a sicrhau nad yw\u2019r broses o ddod \u00e2 gweithfeydd p\u0175er nwy i ben yn raddol yn creu risg gwydnwch o ran bodloni\u2019r galw am ynni.<br><br>Mae risg y gallai amcanion polisi tymor byr Llywodraeth Cymru yn y dyfodol achosi materion o ran ceisiadau i adbweru yn y dyfodol. Gallai Llywodraeth Cymru ystyried datblygu polisi i sicrhau bod ceisiadau i adbweru gorsafoedd cynhyrchu presennol yn cael eu cyflymu a\u2019u diogelu rhag byrdymhoriaeth gwleidyddol, er mwyn sicrhau bod Cymru\u2019n parhau i fod ar y trywydd iawn i gyflawni ei hamcanion hinsawdd. Gallai hyn gynnwys y posibilrwydd o ostwng trothwyon neu ddulliau gwahanol o adnewyddu a\/neu o adbweru ceisiadau cynllunio ar gyfer ynni adnewyddadwy.<br><br>Yn y tymor canolig i\u2019r hirdymor, dylai\u2019r cyfleoedd sy\u2019n gysylltiedig ag amrediad llanw Cymru, yn enwedig yn aber afon Hafren, gael eu gwireddu. Mae hwn yn adnodd naturiol unigryw yn fyd-eang a allai ddarparu ynni adnewyddadwy dibynadwy sylweddol a rhoi Cymru ar flaen y gad o ran ynni llanw.<br><br>Bydd y grid trydan a\u2019r seilwaith ategol ar gyfer ynni adnewyddadwy, cynhyrchu hydrogen a Dal a Storio Carbon, yn dal i fod angen buddsoddiad a gorfodaeth. Dylai Llywodraeth Cymru sicrhau bod buddsoddiad ar gael ar gyfer y technolegau a\u2019r gwelliannau hyn. Er enghraifft, disgwylir i\u2019r cysylltiad arfaethedig rhwng y de a\u2019r gogledd ar y grid trosglwyddo, o Ddinorwig i ogledd Abertawe, gael ei ddatblygu ar \u00f4l 2031. Bydd hyn yn hanfodol i allforio ynni adnewyddadwy i\u2019r fan lle mae\u2019n cael ei ddefnyddio.<br><br>Gan dybio bod targedau cynhyrchu ynni adnewyddadwy yn cael eu cyflawni erbyn 2035, bydd datgarboneiddio gwres, yn enwedig mewn cartrefi anodd eu cyrraedd sydd oddi ar y grid, yn dod yn flaenoriaeth polisi yn ystod y cyfnod hwn. Bydd angen mwy o bwyslais a chydlyniant i ddod \u00e2 buddsoddiad ehangach er mwyn cefnogi lleihad yn y galw am ynni, gweithrediad rhwydweithiau gwres a chyflwyniad Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer yn eang.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"lleoli-cymru-ar-gyfer-technolegau-sy-n-dod-i-r-amlwg\" class=\"wp-block-heading\">Lleoli Cymru ar gyfer Technolegau sy\u2019n Dod i\u2019r Amlwg<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae dadl barhaus am y swyddogaeth y bydd technolegau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg megis niwclear, hydrogen, a Dal a Storio Carbon yn ei chwarae yn y tymor canolig i\u2019r hirdymor. Er ei fod yn ddrud, mae ynni niwclear yn ddewis sefydledig ar gyfer cynhyrchu ynni carbon isel, ac mae hydrogen, Dal a Storio Carbon ac Adweithyddion Modiwlar Bach yn dal ar gam cynnar o\u2019u datblygiad, ac mae cwestiynau sylweddol o hyd ynghylch eu dichonoldeb technegol ac economaidd.<br><br>O ystyried y cyd-destun hwn, mae\u2019n bwysig nad yw Cymru\u2019n dod yn orddibynnol ar y diwydiannau hyn o\u2019r cychwyn, ond yn hytrach ei bod yn parhau i fod yn ystwyth ac mewn sefyllfa dda i\u2019w mabwysiadu os a phan fyddant yn dod yn ddichonol yn fasnachol. Wrth i dystiolaeth am fuddion, dichonoldeb, a chymhwysedd y technolegau hyn ddod yn gliriach, gellir cyfeirio cyllid a chymorth polisi tuag at y rhai sy\u2019n dangos potensial gwirioneddol i gyflawni buddion technegol neu economaidd. Yn hyn o beth, gallai ymddangosiad adweithyddion modiwlar bach a\u2019r posibilrwydd y byddant yn cael eu lleoli yn Wylfa roi\u2019r dechnoleg honno o flaen hydrogen a Dal a Storio Carbon ar hyn o bryd. Os daw\u2019n amlwg bod technolegau penodol yn anaddas neu fod y buddion y maent yn eu cynnig yn gyfyngedig, dylid gwneud penderfyniadau tryloyw sy\u2019n seiliedig ar dystiolaeth i ailgyfeirio adnoddau tuag at fannau eraill.<br><br>Bydd yn allweddol cynnal dull hyblyg, gyda phwyslais ar ddysgu parhaus o\u2019r cynnydd o wneir mewn mannau eraill yn y DU ac yn rhyngwladol. Bydd hyn yn sicrhau bod Cymru\u2019n gallu manteisio ar gyfleoedd newydd wrth iddynt godi, heb gael ei chloi mewn atebion nad ydynt wedi eu profi ar draul blaenoriaethau eraill. Er mwyn cefnogi\u2019r broses o wneud penderfyniadau tryloyw ac sy\u2019n seiliedig ar dystiolaeth, dylai Llywodraeth Cymru greu a chyhoeddi traciwr parodrwydd yn rheolaidd ar gyfer technolegau niwclear, hydrogen, a Dal a Storio Carbon. Byddai\u2019r offeryn hwn yn helpu i fonitro datblygiadau technegol, masnachol, a pholisi, gan ganiat\u00e1u i randdeiliaid asesu\u2019r cynnydd a llywio penderfyniadau amserol am fuddsoddiadau a chymorth yn y dyfodol.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-allweddol-a-r-camau-nesaf\" class=\"wp-block-heading\"><a>Heriau Allweddol a\u2019r Camau Nesaf<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae ynni\u2019n hanfodol i economi, amgylchedd, a chymunedau Cymru, gan danategu bywyd beunyddiol cartrefi, busnesau, a diwydiant ledled y genedl. Fel y sector mwyaf o ran y galw cyffredinol am ynni, mae gwres yn benodol yn cyflwyno heriau a chyfleoedd sylweddol ar gyfer datgarboneiddio, diogelwch ynni, a fforddiadwyedd. Mae\u2019r trawsnewid i systemau ynni glanach a mwy effeithlon yn hanfodol ar gyfer cyflawni targedau hinsawdd Cymru, mynd i\u2019r afael \u00e2 thlodi tanwydd, a chefnogi gwydnwch economaidd. Bydd buddsoddiad strategol mewn cynhyrchu ynni adnewyddadwy, effeithlonrwydd ynni, a thechnolegau arloesol yn sicrhau bod Cymru\u2019n parhau i fod yn gystadleuol, yn gynaliadwy, ac yn gallu cyflawni canlyniadau cadarnhaol i bawb.<br><br>Mae Tabl 7.1 yn rhoi crynodeb o\u2019r heriau neu\u2019r materion blaenoriaeth mwyaf sylweddol sy\u2019n wynebu\u2019r sector ynni. Ar gyfer pob mater, mae\u2019n amlinellu llwybrau i Lywodraeth Cymru archwilio ymhellach neu wneud cynnydd, gan gynnwys meysydd ar gyfer ymchwil, datblygu polis\u00efau, a gweithredu ar y cyd. Mae\u2019r llwybrau hyn wedi eu cynllunio i lywio\u2019r broses o wneud penderfyniadau sy\u2019n seiliedig ar dystiolaeth ac i gefnogi\u2019r broses o greu sector ynni gwydn yng Nghymru.<br><br>Aseswyd y materion a ddangosir yn Nhabl 7.1 gan ddefnyddio fframwaith blaenoriaethu a oedd yn ystyried:<br>\u2022 Buddion traws-sector \u2013 ystyriodd hyn i ba raddau y byddai mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r mater o fudd i\u2019r sectorau seilwaith D\u0175r, Digidol, Trafnidiaeth, neu Economi Gylchol a ystyrir hefyd gan yr adolygiad hwn.<br>\u2022 Perthnasedd i gylch gwaith Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru \u2013 yn benodol, edrych ar a yw\u2019r mater a nodwyd yn gydnaws \u00e2 chylch gwaith Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru er mwyn ystyried materion hirdymor, ac a allai Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru ychwanegu gwerth\/dylanwad.<br>\u2022 Cyfraniad at\/cysondeb \u00e2\u2019r saith nod Llesiant<br>\u2022 Derbynioldeb i randdeiliaid, ac a yw\u2019r mater yn cydberthyn yn dda \u00e2 sylwadau gan randdeiliaid<br>\u2022 Cyflawnadwyedd, ystyried a yw\u2019r mater yn gyflawnadwy mewn gwirionedd<br>\u2022 Cost a buddion<br><br>Dangosir y materion a oedd yn y safle uchaf yn yr ymarfer blaenoriaethu hwn fel rhan gyntaf Tabl 7.1. Er bod yr holl faterion a nodir yn yr adolygiad hwn yn bwysig, argymhellir bod Llywodraeth Cymru yn ystyried gweithredu ar y materion blaenoriaethau pennaf hyn<br><br>Cyflwynir asesiad o\u2019r blaenoriaethau a amlygwyd yn Nhabl 7.1 a chyflwynir y materion ehangach a amlygir yn yr adroddiad hwn o\u2019u cymharu \u00e2 fframwaith Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru yn Atodiad B. Mae hyn yn dangos cysondeb cryf rhwng canfyddiadau yr adroddiad hwn a chylch gwaith a phwyslais Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><strong>Tabl 7\u20111 \u2013 Materion Blaenoriaeth<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Mater Blaenoriaeth<\/strong><\/td><td><strong>Llwybr<\/strong><\/td><td><strong>Amserlen<\/strong><\/td><td><strong>Data allweddol i fesur y cynnydd o\u2019u cymharu \u00e2 nhw<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td colspan=\"4\">Blaenoriaethau Pennaf&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Mae diffyg polis\u00efau a strategaeth cenedlaethol integredig clir ar gyfer Cymru, sy\u2019n erydu hyder buddsoddwyr mewn datblygu ynni adnewyddadwy. &nbsp; Mae diffyg ystyriaeth o economi gylchol a chymorth polis\u00efau cynllunio ar gyfer adeg pan fydd yr asedau adnewyddadwy presennol yn cyrraedd diwedd eu hoes.<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru gefnogi\u2019r broses o gyhoeddi, integreiddio a gweithredu Cynlluniau Ynni Ardal Leol.&nbsp;Dylai Llywodraeth Cymru gryfhau\u2019r cymorth a roddir mewn egwyddor i gyflwyno seilwaith ynni adnewyddadwy, gan gynnwys uwchraddio\u2019r grid.&nbsp;Dylid rhoi cymorth cryf ar waith mewn polis\u00efau cynllunio i adbweru asedau adnewyddadwy presennol, a dylid diogelu\u2019r angen i wneud hyn rhag byrdymhoriaeth gwleidyddol &nbsp;Dylai busnesau Cymru archwilio cyfleoedd i ailddefnyddio neu addasu asedau sydd wedi dyddio at ddibenion gwahanol.<\/td><td>Tymor byr (a thymor canolig i\u2019r hirdymor)<\/td><td>Mae\u2019r ddau yn ofynion ansoddol ond gellir monitro nifer y cynlluniau ynni adnewyddadwy newydd sy\u2019n cael eu cymeradwyo. Yn yr un modd, gellir monitro cyfradd llwyddiant y ceisiadau i adbweru.&nbsp; &nbsp; &nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Nid yw rheoliadau adeiladu yn adlewyrchu bwriadau polis\u00efau ynghylch ynni ac nid ydynt yn annog dulliau adeiladwaith yn gyntaf nac yn lleihau\u2019r galw, gan arwain at adeiladau aneffeithlon a cholli cyfleoedd.&nbsp; &nbsp;<\/td><td>Mae angen adnewyddu polis\u00efau cynllunio a Rheoliadau Adeiladu i sbarduno\u2019r safonau uchaf o effeithlonrwydd ynni ac ymgorffori\u2019r hierarchaeth ynni ar gyfer pob datblygiad newydd ac \u00f4l-osod er mwyn lleihau\u2019r galw am ynni, lliniaru amrywiadau mewn prisiau ynni a chefnogi\u2019r nod o gyflwyno technolegau gwresogi carbon isel ac o gynhyrchu yn adnewyddadwy ar y safle. Dylai polis\u00efau cynllunio newydd geisio gwneud adeiladau sero net yn ofynnol pan dystiolaethir eu bod yn ddichonadwy, yn hytrach na Rheoliadau Adeiladu nad ydynt yn cael eu diweddaru. Mae angen dwyn yr argymhellion ar gyfer newidiadau i Ran L ymlaen, fel yr ymgynghorwyd arnynt rhwng mis Awst a mis Tachwedd 2025, i\u2019r diweddariadau terfynol o Ran L.<\/td><td>Tymor byr<\/td><td>Ansoddol yn unig. Gellir mesur y llwyddiant drwy ddiwygio polis\u00efau cynllunio a rheolaeth adeiladu i sicrhau bod datblygiadau newydd yn gydnaws \u00e2\u2019r Hierarchaeth Ynni.&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Prinder sgiliau allweddol y farchnad a heriau y gadwyn gyflenwi, sy\u2019n arwain at oediadau wrth adeiladu cynlluniau ynni sy\u2019n galluogi Cymru i ddod yn arweinydd byd-eang ym maes ynni carbon isel<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru fonitro\u2019r meysydd gweithredu a nodir yn rhan o\u2019i Chynllun Gweithredu Sgiliau Sero Net.<\/td><td>Tymor byr a thymor canolig i\u2019r hirdymor<\/td><td>Amh., nodir y targedau monitro yn y llwybr.<\/td><\/tr><tr><td>Heriau gyda\u2019r broses cynllunio a chydsynio sy\u2019n oedi ac yn cyfyngu ar y broses o gydsynio i gynlluniau ynni adnewyddadwy newydd a galluogi seilwaith trosglwyddo a dosbarthu. &nbsp;<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru gyhoeddi fframwaith cynllunio ynni gan alinio\u2019r holl ganllawiau mewn un lle, gosod blaenoriaethau clir sy\u2019n nodi beth yw\u2019r cynsail a nodi sut mae\u2019n rhyngweithio \u00e2 chanllawiau cynllunio y DU (yn achos Rhaglenni Cenedlaethol Gwella Gorsafoedd).&nbsp; Dylai hyn ddarparu canllawiau arferion da.Dylai Llywodraeth Cymru fabwysiadu\u2019r dull distawrwydd cadarnhaol a argymhellwyd eisoes gan Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru. Dylid ehangu hyn o\u2019r argymhelliad gwreiddiol i gynnwys galluogi seilwaith ynni yn ogystal \u00e2 chynlluniau cynhyrchu ynni adnewyddadwy.Dylai Llywodraeth Cymru hybu cysondeb wrth wneud penderfyniadau ar draws awdurdodau lleol ac ymgyngoreion statudol. Gellid gwneud hyn drwy ddarparu hyfforddiant i gynllunwyr sy\u2019n ymdrin \u00e2 chynlluniau seilwaith ynni.&nbsp;<\/td><td>Tymor byr (a thymor canolig i\u2019r hirdymor)<\/td><td>Ansoddol ac yn gysylltiedig \u00e2\u2019r cynnydd o ran cyflwyno ynni adnewyddadwy.<\/td><\/tr><tr><td colspan=\"4\">Blaenoriaethau Eraill<\/td><\/tr><tr><td>Mae diffyg capasiti grid yn oedi ac yn cyfyngu ar gyflwyniadau cynlluniau ynni adnewyddadwy newydd. &nbsp;<\/td><td>Mae angen i Lywodraeth Cymru ymgysylltu\u2019n rhagweithiol \u00e2\u2019r gwaith a wneir gan Weithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol er mwyn cefnogi strategaeth ar gyfer gwelliannau i\u2019r grid trydan yn y dyfodol. Mae angen cefnogi\u2019r cynlluniau hyn, ac mae angen cysoni\u2019r polisi i flaenoriaethu\u2019r broses o\u2019u cyflawni. Dylai hyn olygu cymorth mewn polis\u00efau cynllunio mewn egwyddor.<\/td><td>Tymor byr<\/td><td>Pan fydd ar waith, dylid barnu\u2019r hyn a gyflawnwyd o\u2019i gymharu \u00e2 chanfyddiadau y Cynllun Strategol Ynni Rhanbarthol.<\/td><\/tr><tr><td>Mae angen cynyddu perchnogaeth gymunedol o ran cynlluniau ynni adnewyddadwy er mwyn cyflawni targed Llywodraeth Cymru i gael 1.5GW o gapasiti ynni adnewyddadwy yn eiddo lleol erbyn 2035. Ar hyn o bryd, nid yw cymunedau yn gwybod sut i ymgysylltu ac maent yn teimlo na allant ddylanwadu ar yr hyn sy\u2019n digwydd.<\/td><td>Er mwyn cynyddu perchnogaeth gymunedol ar gynlluniau ynni adnewyddadwy, dylai Llywodraeth Cymru wella ymwybyddiaeth y cyhoedd drwy ymgyrchoedd ymgysylltu a chyfathrebu cynnar. Dylai\u2019r ymyriadau hyn ddangos i gymunedau sut y gallant gymryd rhan a\u2019r cymorth y gellir ei roi ar waith. Dylai&#8217;r ymyriadau hyn ddangos i gymunedau sut y gallant gymryd rhan a&#8217;r gefnogaeth y gellir ei roi ar waith. Dylai hyn gynnwys canllawiau ar sicrhau cyllid a chymorth technegol<\/td><td>Tymor byr<\/td><td>900MW o ynni adnewyddadwy sy\u2019n eiddo i\u2019r Gymuned yn 2023.&nbsp; Targed o 1.5GW erbyn 2035.&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Nid yw\u2019r dulliau o gyflwyno technolegau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 hydrogen, Dal a Storio Carbon a llanw yn amlwg, er y disgwylir iddynt chwarae rhan allweddol mewn ymdrechion datgarboneiddio. &nbsp; Mewn system a weinyddir gan Lywodraeth y DU, mae Cymru mewn cystadleuaeth am fuddsoddiad yn y sectorau hyn (a phob un arall y sonnir amdanynt) \u00e2 gweddill y DU. &nbsp; Nid yw Cymru\u2019n manteisio ar botensial cynhyrchu ynni ei hamrediad llanw sy\u2019n unigryw yn fyd-eang.<\/td><td>Mae angen strategaeth, canllawiau a chymorth sy\u2019n benodol i Gymru ar gyfer hydrogen, Dal a Storio Carbon a llanw er mwyn i\u2019r prosiectau hyn ddod ar-lein yng Nghymru. Mae angen ystyried sut y gall cymorth a chyllid ar gyfer y mathau hyn o brosiectau sicrhau bod prosiectau\u2019n dod ymlaen yng Nghymru. Mae angen gweithredu ar yr argymhellion a wnaed gan Gomisiwn Aber Hafren, sy\u2019n ymwneud ag ynni llanw. Lle nad oes gan Lywodraeth Cymru bwerau mewn cysylltiad \u00e2\u2019r argymhellion hyn, mae angen iddi bwyso am gamau gweithredu arnynt.<\/td><td>Tymor byr a chanolig<\/td><td>Gellir monitro\u2019r perfformiad drwy gyflawni o\u2019i gymharu \u00e2\u2019r llwybrau. &nbsp; Mae angen canolbwyntio ar drosoli rhagor o gyllid.<\/td><\/tr><tr><td>Mae angen cynyddu\u2019r ddarpariaeth gwres carbon isel fforddiadwy i gartrefi. Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried bod rhwydweithiau gwres yn ffordd dibynadwy ac effeithlon o ddarparu gwres carbon isel mewn ardaloedd dwys eu poblogaeth ledled Cymru. Fodd bynnag, mae Cymru\u2019n syrthio y tu \u00f4l i weddill y DU o ran polis\u00efau a chyllid ar gyfer rhwydweithiau gwres. &nbsp;<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru ddatblygu strategaeth rhwydweithiau gwres sy\u2019n nodi safbwynt a bwriad clir ar rwydweithiau gwres. Bydd yn hanfodol sefydlu dulliau cyllido clir ar gyfer cyflawni i hyn, ac efallai y bydd angen cyllid teg gan Lywodraeth y DU. Dylai hyn ddysgu o brofiad yng Nghaerdydd a\u2019r prosesau sydd ar waith yn Lloegr. Mae angen gwaith brys i ddeall sut y gellir cyflymu\u2019r broses o gyflwyno Pympiau Gwres Ffynhonnell Aer&nbsp;<\/td><td>Tymor byr<\/td><td>Ar ddiwedd 2023, roedd Cymru wedi gosod dros 22,000 o Bympiau Gwres Ffynhonnell Aer o\u2019u cymharu \u00e2 tharged o 580,000 erbyn 2035. &nbsp; Ym mis Hydref 2024, amcangyfrifir bod oddeutu 340,000 o aelwydydd (25%) yng Nghymru yn byw mewn tlodi tanwydd, gyda 63,000 (5%) mewn tlodi tanwydd difrifol a 215,000 (16%) mewn perygl.<\/td><\/tr><tr><td>Nid yw\u2019r dulliau o gyflwyno technolegau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 hydrogen, Dal a Storio Carbon a niwclear yn amlwg, er gwaethaf eu swyddogaethau disgwyliedig mewn datgarboneiddio. Mae angen mwy o dryloywder a phenderfyniadau sy\u2019n seiliedig ar dystiolaeth hefyd.<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru greu a chyhoeddi traciwr parodrwydd yn rheolaidd ar gyfer technolegau niwclear, hydrogen, a Dal a Storio Carbon. Bydd hyn yn darparu tryloywder ar y cynnydd, yn llywio penderfyniadau cyllido, ac yn helpu rhanddeiliaid i asesu pryd y gallai\u2019r dewisiadau hyn ddod yn ddichonadwy i Gymru.<\/td><td>Tymor byr, tymor canolig a\u2019r hirdymor<\/td><td>Gellir monitro\u2019r perfformiad drwy gyflawni o\u2019i gymharu \u00e2\u2019r llwybr. &nbsp;<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h5 id=\"themau-trawsbynciol\" class=\"wp-block-heading\">Them\u00e2u Trawsbynciol<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae nifer o\u2019r materion a nodir yn yr adolygiad hwn o\u2019r sector ynni yn berthnasol i\u2019r sectorau seilwaith eraill sy\u2019n cael eu hystyried yn rhan o\u2019r astudiaeth ehangach hon. Gan gynnwys:<br><br>\u2022 Sector Trafnidiaeth \u2013 Mae\u2019r trawsnewidiad i gerbydau allyriadau isel iawn yn gosod gofynion sylweddol ar y proses o gynhyrchu trydan a chapasiti y grid. Mae cynllunio cydgysylltiedig rhwng y sectorau trafnidiaeth ac ynni yn hanfodol er mwyn sicrhau bod seilwaith yn cadw i fyny \u00e2 mabwysiad cerbydau allyriadau isel iawn, gan osgoi cyfyngiadau a allai arafu\u2019r cynnydd.<br>\u2022 Sector Digidol \u2013 Bydd datblygiadau mewn cysylltedd digidol yn gofyn am ddefnyddio rhagor o drydan, yn enwedig wrth i Ganolfannau Data ddod yn fwy cyffredin. Mae cyfleoedd hefyd i gysoni datblygiadau cysylltedd digidol \u00e2\u2019r grid ar hyd priffyrdd cyfleustodau allweddol, ac i ddefnyddio technolegau i fonitro\u2019r rhwydwaith.<br>\u2022 Sector D\u0175r \u2013 Mae cyfleustodau d\u0175r yn ddefnyddwyr ynni sylweddol, yn enwedig wrth dynnu, trin a dosbarthu d\u0175r a d\u0175r gwastraff, ac mae cynhyrchu ynni, yn enwedig ynni d\u0175r, yn dibynnu ar adnoddau d\u0175r. Mae\u2019r ddau sector yn wynebu heriau cyffredin wrth gyflawni datgarboneiddio, gwella effeithlonrwydd, ac addasu i newid hinsawdd, gan wneud cynllunio integredig ac arloesedd yn hanfodol.<br>7.2.2 Sector Economi Gylchol \u2013 Mae\u2019r trawsnewidiad ynni ei hun, a gwella effeithlonrwydd ynni, yn lleihau dibyniaeth ar adnoddau cyfyngedig ac yn cefnogi egwyddorion cylchol, megis dylunio gwastraff a chynyddu gwerth deunyddiau gymaint \u00e2 phosibl. Mae adfer ynni o wastraff, megis drwy dreulio anaerobig neu ganolfannau troi gwastraff yn ynni, yn integreiddio meddwl economi gylchol ymhellach i systemau ynni, gan helpu i ddatgarboneiddio cymunedau lleol a chryfhau gwydnwch adnoddau.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"monitro-r-cynnydd\" class=\"wp-block-heading\"><a>Monitro\u2019r Cynnydd<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd yn bwysig monitro statws y sector ynni yng Nghymru yn y dyfodol. Mae Tabl 8.1 yn cyflwyno crynodeb o\u2019r setiau data sydd ar gael ar hyn o bryd sy\u2019n berthnasol i\u2019r sector trafnidiaeth yng Nghymru, gan gynnig cipolwg ar yr wybodaeth bresennol ar draws gwahanol ddulliau teithio.&nbsp;<br><br><strong><strong><strong>Tabl 8\u20111 \u2013 Data Presennol<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Mater\/dangosydd<\/strong><\/td><td><strong>Pam y mae\u2019n bwysig<\/strong><\/td><td><strong>Pwy sy\u2019n casglu\u2019r data hyn?<\/strong><\/td><td><strong>Pa mor aml y mae\u2019n cael ei gyhoeddi\/diweddaru<\/strong><\/td><td><strong>A yw\u2019r data hyn ar gael i\u2019r cyhoedd?<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Tueddiadau cynhyrchu trydan\/ystadegau allweddol<\/td><td>Deall y dulliau cynhyrchu trydan y mae Cymru yn dibynnu arnynt.Monitro tueddiadau cyffredinol (cynnydd\/lleihad) mewn cynhyrchu, fesul gwahanol fathau o dechnoleg.<\/td><td>Llywodraeth Cymru (Adroddiadau Cynhyrchu Ynni yng Nghymru)<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><tr><td>Defnydd o drydan yng Nghymru<\/td><td>Deall y defnydd o drydan yng Nghymru dros amser.<\/td><td>Llywodraeth Cymru (Adroddiadau Cynhyrchu Ynni yng Nghymru)<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><tr><td>Capasiti gosodedig ynni adnewyddadwy<\/td><td>Deall y gyfradd ar gyfer gosodiadau ynni adnewyddadwy bob blwyddyn a sut y mae hynny\u2019n cymharu \u00e2\u2019r gosodiadau brig yn 2015. Monitro\u2019r cynnydd o\u2019i gymharu \u00e2 thargedau cynhyrchu ynni adnewyddadwy Llywodraeth Cymru.<\/td><td>Llywodraeth Cymru (Adroddiadau Cynhyrchu Ynni yng Nghymru)<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><tr><td>Y gyfradd flynyddol ar gyfer gosodiadau pympiau gwres &nbsp;<\/td><td>Monitro\u2019r cynnydd o\u2019i gymharu \u00e2 tharged cenedlaethol Llywodraeth Cymru i gyflawni 5.5GW erbyn 2035.<\/td><td>Llywodraeth Cymru (Adroddiadau Cynhyrchu Ynni yng Nghymru)<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><tr><td>TWh o gapasiti ynni adnewyddadwy sy\u2019n eiddo lleol. &nbsp;<\/td><td>Targed cenedlaethol. Mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu i hyn fod yn 1.5GW erbyn 2035.<\/td><td>Llywodraeth Cymru (Adroddiadau Cynhyrchu Ynni yng Nghymru)<\/td><td>Yn flynyddol<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Tabl 8.2 yn amlinellu bylchau data allweddol yn y sector trafnidiaeth a allai wella ein dealltwriaeth o\u2019i gyflwr presennol a llywio argymhellion strategol ynghylch ei ddatblygiad yn y dyfodol.&nbsp;<br><br><strong><strong><strong>Tabl 8\u20112 \u2013 Bylchau Data<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Y dangosydd\/data sydd eu hangen i ddangos cyflwr y sector ynni&nbsp;<\/strong><\/td><td><strong>Pwy ddylai gasglu\u2019r data hyn yn y dyfodol&nbsp;<\/strong><\/td><td><strong>Pa mor aml y dylid cyhoeddi\/diweddaru\u2019r data hyn&nbsp;<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Data ceisiadau cynllunio ar gyfer pob cynllun ynni: Nifer y ceisiadau a wnaed fesul mathPenderfyniad (cymeradwyaeth neu wrthodiad)Amserlenni ar gyfer penderfynuAdeiladwyd neu cymeradwywyd<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Bob blwyddyn<\/td><\/tr><tr><td>Data cysylltu \u00e2\u2019r grid, gan gynnwys: Yr amserlen rhwng y cynnig i gysylltu \u00e2\u2019r grid a\u2019r cysylltiad gwirioneddol \u00e2\u2019r grid<\/td><td>Gweithredwr Systemau Ynni Cenedlaethol, NGET, SPEN<\/td><td>Bob blwyddyn<\/td><\/tr><tr><td>Cyfran y galw am wres a\u2019r hyn a gynhyrchir o ffynonellau datgarboneiddio &#8211; nid oes data clir ar ddatgarboneiddio gwres<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Bob blwyddyn<\/td><\/tr><tr><td>Nifer y Rhwydweithiau Gwres yng Nghymru a chanran y gwres sy\u2019n dod o rwydweithiau gwres er mwyn Deall cyflawniad rhwydweithiau gwres a\u2019r gyfran o\u2019r gwres cyffredinol a gynhyrchir<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>&nbsp;Bob blwyddyn<\/td><\/tr><tr><td>Buddsoddiad preifat a chyhoeddus mewn seilwaith technolegau adnewyddadwy\/galluogi seilwaith<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Bob blwyddyn<\/td><\/tr><tr><td>Arolygon barn y cyhoedd i fesur agweddau mewn cysylltiad \u00e2: Newid hinsawddYnni adnewyddadwyCysylltu \u00e2\u2019r gridPerchnogaeth Dylai hyn helpu i arwain diweddariadau polisi Cymru.<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Bob blwyddyn<\/td><\/tr><tr><td>Nifer y cartrefi oddi ar y grid sy\u2019n profi tlodi tanwydd.<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Bob blwyddyn<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Asesiad Seilwaith Cymru 2026Ynni Introduction Trosolwg o\u2019r Sector Ynni 1.2.1 Diffinnir sector seilwaith ynni Cymru yn cael gan heriau o ran cyflenwad, galw a\u2019r rhwydweithiau sy\u2019n cysylltu\u2019r ddau. Bydd mynd i\u2019r afael \u00e2 materion sy\u2019n wynebir yn yr elfennau allweddol hyn yn rhan annatod o gyflawni uchelgeisiau sero net y DU a Llywodraeth Cymru. Gellir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7779,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"wp-custom-template-long-document","meta":{"_crdt_document":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"class_list":["post-8720","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8720","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8720"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8720\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8919,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8720\/revisions\/8919"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8720"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}