{"id":8657,"date":"2026-03-16T17:54:39","date_gmt":"2026-03-16T17:54:39","guid":{"rendered":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/?page_id=8657"},"modified":"2026-03-17T22:22:19","modified_gmt":"2026-03-17T22:22:19","slug":"digidol26","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/","title":{"rendered":"Asesiad Seilwaith Cymru 2026 \u2013 Digidol"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-cover alignfull is-light\" style=\"min-height:556px;aspect-ratio:unset;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"2560\" height=\"1707\" class=\"wp-block-cover__image-background wp-image-8528 size-full\" alt=\"\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-scaled.jpg\" data-object-fit=\"cover\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-scaled.jpg 2560w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-300x200.jpg 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-768x512.jpg 768w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/hhach-railroad-2369995-2048x1365.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><span aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-cover__background has-background-dim-0 has-background-dim\" style=\"background-color:#878e84\"><\/span><div class=\"wp-block-cover__inner-container is-layout-constrained wp-block-cover-is-layout-constrained\">\n<p class=\"has-text-align-center has-large-font-size wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-a1727f98 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-buttons is-content-justification-center is-layout-flex wp-container-core-buttons-is-layout-20959078 wp-block-buttons-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/SAFBWYNTIAU-AR-SEILWAITH-Y-SECTOR-DIGIDOLATHELATHREBU-CRYNODEB-GWEITHREDOL.pdf\">Lawrlwytho Crynodeb Digidol a Chyfathrebu pdf<\/a><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-button\"><a class=\"wp-block-button__link wp-element-button\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Safbwyntiau-ar-Seilwaith-y-Sector-Digidol-a-Thelathrebu.pdf\">Lawrlwytho Adroddiad Digidol a Chyfathrebu pdf<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-f56f613f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"padding-right:var(--wp--preset--spacing--40);padding-left:var(--wp--preset--spacing--40);flex-basis:20%\">\n<div class=\"wp-block-group has-background is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-682a1295 wp-block-group-is-layout-constrained wp-container-1 is-position-sticky block-visibility-hide-small-screen\" style=\"background-color:#fafafa;padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px\">\n<div style=\"height:21px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<nav aria-label=\"Table of Contents\" class=\"wp-block-table-of-contents has-medium-font-size\"><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#cyflwyniad\">Cyflwyniad<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#trosolwg-o-r-sector-digidol-a-thelathrebu\">Trosolwg o\u2019r sector digidol a thelathrebu<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#pwyslais-yr-adroddiad-hwn\">Pwyslais yr adroddiad hwn<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#cyfraniad-gan-randdeiliaid\">Cyfraniad gan randdeiliaid<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#tybiaethau\">Tybiaethau<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#strwythur-yr-adroddiad-hwn\">Strwythur yr adroddiad hwn<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#y-cefndir-a-r-cyd-destun\">Y Cefndir a\u2019r Cyd-destun<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#pam-mae-r-sector-hwn-yn-bwysig-i-gymru\">Pam mae\u2019r sector hwn yn bwysig i Gymru?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#beth-sy-n-llunio-r-sector-heddiw\">Beth sy\u2019n llunio\u2019r sector heddiw?<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#pwy-sy-n-gyfrifol\">Pwy sy\u2019n gyfrifol?<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#y-sefyllfa-bresennol\">Y Sefyllfa Bresennol<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#dull-llywodraeth-cymru\">Dull Llywodraeth Cymru<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#rhaglenni-cysylltedd-llywodraeth-y-du-yng-nghymru\">Rhaglenni cysylltedd Llywodraeth y DU yng Nghymru<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#mentrau-cysylltedd-llywodraeth-cymru\">Mentrau cysylltedd Llywodraeth Cymru<\/a><\/li><\/ol><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#key-issues-and-challenges-2\">Gweledigaeth y Dyfodol<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#heriau-y-dyfodol-tymor-byr\">Heriau y Dyfodol \u2013 Tymor Byr<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#heriau-r-dyfodol-tymor-canolig-i-hirdymor\">Heriau\u2019r Dyfodol \u2013 Tymor Canolig i Hirdymor<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#heriau-allweddol-a-r-camau-nesaf\">Heriau Allweddol a\u2019r Camau Nesaf<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/digidol26\/#monitro-cynnydd\">Monitro Cynnydd<\/a><\/li><\/ol><\/nav>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"border-width:1px;padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60);flex-basis:60%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\" style=\"font-size:32px\"><strong>Asesiad Seilwaith Cymru 2026<br><strong>Digidol a Thelathrebu<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"cyflwyniad\" class=\"wp-block-heading\"><a>Cyflwyniad<\/a><\/h4>\n\n\n\n<h5 id=\"trosolwg-o-r-sector-digidol-a-thelathrebu\" class=\"wp-block-heading\">Trosolwg o\u2019r sector digidol a thelathrebu<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adolygiad seilwaith hwn yn canolbwyntio ar gysylltedd digidol yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Y term a ddefnyddir i gyfeirio at y rhwydweithiau sefydlog a di-wifr a ddefnyddir gan bobl a sefydliadau i gael mynediad at wybodaeth ddigidol ac i gyfnewid gwybodaeth ddigidol dros rwydweithiau electronig yw cysylltedd digidol. Mae rhwydweithiau band eang sefydlog sy\u2019n defnyddio ceblau ffeibr optig fwyfwy i gysylltu cartrefi a busnesau, a thri rhwydwaith radio symudol 4G\/5G masnachol y DU yn enghreifftiau o\u2019r rhwydweithiau hyn. Fodd bynnag, mae amrywiaeth o atebion cysylltedd digidol eraill sydd eisoes yn cael eu defnyddio yng Nghymru ac yng ngweddill y DU sy\u2019n mynd i\u2019r afael yn nodweddiadol \u00e2 defnyddiau penodol megis cysylltu mangreoedd anodd eu cyrraedd mewn ardaloedd gwledig, y tu hwnt i gyrhaeddiad economaidd rhwydweithiau ffeibr, neu ar gyfer defnyddiau penodol megis cysylltu synwyryddion y Rhyngrwyd Pethau (IoT).<br><br>Er y cydnabyddir canolfannau data fel maes twf allweddol diweddar a her seilwaith (er enghraifft o ran eu galw am ynni a d\u0175r), nid ydynt yn cael eu cynnwys yn benodol yn yr adolygiad hwn.&nbsp; Yn hytrach, mae\u2019r adolygiad hwn yn canolbwyntio ar elfen cysylltedd seilwaith digidol \u2013 hynny yw, symud data o A i B.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Tabl 1.1 isod yn crynhoi rhai enghreifftiau o\u2019r portffolio ehangach hwn o atebion cysylltedd digidol sy\u2019n cael eu hystyried yn yr adolygiad hwn o\u2019r sector.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Tabl 1.1: Rhai o\u2019r atebion cysylltedd digidol allweddol<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Technoleg<\/strong><strong><\/strong><\/td><td><strong>Defnyddiau Allweddol<\/strong><strong><\/strong><\/td><td><strong>Manteision<\/strong><strong><\/strong><\/td><td><strong>Anfanteision<\/strong><strong><\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Band Eang Gigadid (Cysylltiad Ffeibr i\u2019r Adeilad\/Cartref, Ffeibr Hybrid Cyfechelog)<\/td><td>Rhyngrwyd cartref\/swyddfa<br>Gwasanaethau cwmwl<br>Ffrydio fideos<\/td><td>Cyflymderau uchel iawn (hyd at 1 Gigadid yr eiliad+)<br>Dibynadwy ac oediadau isel<br>Cefnogi defnydd data sylweddol<\/td><td>Mae ei weithredu yn ddwys o ran cyfalaf<br>Cyfyngedig mewn ardaloedd gwledig\/anghysbell<br>Amser gosod<\/td><\/tr><tr><td>Mynediad Di-wifr Sefydlog (FWA)<\/td><td>Band eang gwledig<br>Cyflwyno band eang yn gyflym<br>Cysylltedd dros dro<\/td><td>Gellir ei weithredu\u2019n gyflym Mae\u2019n gosteffeithiol ar gyfer ardaloedd anodd eu cyrraedd<br>Nid oes angen ceblau<\/td><td>Yn agored i dywydd\/ymyrraeth Cyflymderau a chapasiti is o\u2019u cymharu \u00e2 ffeibr Mae angen adnewyddu\u2019r offer yn aml<\/td><\/tr><tr><td>4G\/5G Symudol<\/td><td>Rhyngrwyd symudol<br>Dyfeisiau IoT<br>Symudedd clyfar<br>Cwmpas gwledig\/trefol<\/td><td>Symudedd uchel<br>Cwmpas eang<br>Mae 5G yn cynnig cyflymder uchel ac oediadau isel<\/td><td>Cwmpas a pherfformiad amrywiol<br>Tagfeydd mewn ardaloedd trwchus<br>Bylchau cwmpas<\/td><\/tr><tr><td>Lloeren Cylchlwybr Isel y Ddaear<\/td><td>Cysylltedd anghysbell\/gwledig<br>Morwrol\/hedfan<br>Cysyllted wrth gefn ar gyfer safleoedd allweddol<\/td><td>Cwmpas byd-eang<br>Gellir ei weithredu\u2019n gyflym<br>Llai o oediadau o\u2019i chymharu \u00e2 lloerennau traddodiadol (yn enwedig lloerennau Cylchlwybr Isel y Ddaear megis Starlink)<\/td><td>Drud i ddefnyddwyr o\u2019i chymharu \u00e2 band eang Gigadid<br>Amhariad o ganlyniad i\u2019r tywydd<br>Costau offer ymlaen llaw<\/td><\/tr><tr><td>Rhwydwaith Ardal Eang Ystod Hir (LoRaWAN)<\/td><td>Synwyryddion IoT<br>Mesuryddion clyfar<br>Monitro amgylcheddol<br>Olrhain asedau<\/td><td>Cost cyflwyno isel Ecosystem agored felly mae\u2019n ddewis offer da P\u0175er isel iawn<br>Ystod hir (trefol\/gwledig)<br>Cost isel ar gyfer prif lwythi data bach<\/td><td>Cyfraddau data isel iawn<br>Nid ar gyfer rhyngrwyd cyffredinol<br>Cyfyngedig i ddata IoT\/synwyryddion<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I raddau helaeth, mae rhaglenni allweddol Llywodraeth y DU i hybu\u2019r graddau y mae band eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd Gigadid ar gael a\u2019r cwmpas symudol wedi mynd i\u2019r afael \u00e2 band eang sefydlog a\u2019r cwmpas symudol fel dau brosiect ar wah\u00e2n. Mewn gwirionedd, nodweddir yr ecosystem cyfathrebu digidol gan newid cyflym a chyd-ddibyniaeth sylweddol, gyda chyfuniadau o dechnolegau sy\u2019n tanategu rhwydweithiau gweithredwyr ac yn darparu dewisiadau wrth ddarparu\u2019r gwasanaethau sydd eu hangen ar fentrau a defnyddwyr (gweler Ffigur 1.1). Er enghraifft, mae rhwydweithiau symudol yn gwneud defnydd helaeth o wasanaethau sy\u2019n seiliedig ar ffeibr i \u00f4l-drosglwyddo traffig cwsmeriaid o safle y mast i\u2019w rhwydweithiau craidd, lle mae galwadau neu sesiynau data yn cael eu newid a thanysgrifwyr yn cael eu rheoli. Dim ond rhwydweithiau radio o\u2019r ddyfais i\u2019r cysylltiad mast symudol yw rhwydweithiau symudol mewn gwirionedd, a gallant fod cyn lleied ag ychydig gannoedd o fetrau mewn ardaloedd trefol; mae\u2019r gweddill yn seiliedig ar ffeibr. Mae\u2019r gyd-ddibyniaeth hon yn nodwedd gyffredin o\u2019r ecosystem ddigidol; mae pyrth IoT LoRaWAN yn dibynnu ar rwydweithiau symudol neu fand eang sefydlog i drosglwyddo darlleniadau synwyryddion yn \u00f4l at weinydd menter sydd wedi ei hyfforddi i chwilio am batrymau neu i gasglu data am ddefnyddio ar gyfer bilio. Mae hyd yn oed rhwydweithiau lloeren yn gollwng i mewn i ffeibr cyn gynted ag y gallant.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn ogystal \u00e2 chyd-ddibyniaeth bensaern\u00efol, gall technolegau lluosog fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r un angen cwsmeriaid hefyd. Er enghraifft, mae gan fand eang ffeibr llawn, Ffeibr Hybrid Cyfechelog (HFC \u2013 a ddefnyddir gan rwydwaith cebl VMO2), Mynediad Di-wifr Sefydlog, band eang cartrefi symudol a lloeren nodweddion perfformiad a chost amrywiol, ond mae pob un ohonynt yn gallu cyflawni\u2019r un dasg sylfaenol, sef darparu band eang yn y cartref. Gellir cysylltu synwyryddion IoT \u00e2 rhwydweithiau symudol, rhwydweithiau IoT pwrpasol megis LoRaWAN a lloeren. Gan ddefnyddio WiFi, gall band eang gefnogi synwyryddion IoT hefyd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Ffigur 1.1: Ecosystem cyfathrebu digidol lefel uchel<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"984\" height=\"452\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/mobnetcym.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8669\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/mobnetcym.jpg 984w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/mobnetcym-300x138.jpg 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/mobnetcym-768x353.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 984px) 100vw, 984px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h5 id=\"pwyslais-yr-adroddiad-hwn\" class=\"wp-block-heading\">Pwyslais yr adroddiad hwn<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1.3.1 Gan ganolbwyntio ar y sector digidol a thelathrebu yng Nghymru, diben yr adroddiad hwn yw:<br><br>\u25cf Asesu ac esbonio\u2019r materion allweddol presennol sy\u2019n effeithio ar y sector telathrebu yng Nghymru<br>\u25cf Nodi anghenion, materion, heriau a risgiau yn y dyfodol ac ystyried effaith neu ganlyniadau posibl y risgiau hyn i Gymru (gan wneud hynny drwy lens Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol)<br>\u25cf Nodi materion blaenoriaeth sydd \u00e2\u2019r arwyddoc\u00e2d mwyaf hanfodol i Gymru<br>\u25cf Arwain Comisiynwyr y dyfodol ar y materion a\u2019r heriau allweddol y gallent ystyried bod eu gweithredu a\u2019u datblygu yn ystod tymor nesaf y Senedd yn flaenoriaeth.<br>\u25cf Cyflwyno\u2019r data presennol i ddangos cyflwr y sector digidol a thelathrebu ledled Cymru yn awr ac yn y dyfodol, fel y gellir monitro\u2019r perfformiad ar draws y sector hwn yn y dyfodol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019n bwysig nodi y bwriedir i\u2019r adroddiad hwn gynnig trosolwg lefel uchel o\u2019r problemau ar draws y sector ac i dynnu sylw at y rhai a fydd yn bwysig i Lywodraeth Cymru eu hystyried ymhellach. Cwmpas yr astudiaeth oedd darparu naratif a throsolwg o\u2019r problemau yn seiliedig ar brofiad y sector, prif wybodaeth a oedd ar gael yn rhwydd a chyda mewnbwn wedi\u2019i dargedu gan randdeiliaid allweddol. Nid oedd y cwmpas yn caniat\u00e1u ymchwil sylfaenol na dadansoddiad manwl o ddata presennol. Cwblhawyd yr ymchwil yn ystod 2025, ac mae&#8217;r ddogfen yn cyflwyno&#8217;r sefyllfa ar y pryd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn unol ag uchelgeisiau a chylch gwaith trosfwaol Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru, mae\u2019r adroddiad hwn yn edrych ar y sector digidol a thelathrebu o safbwynt hirdymor.&nbsp; Yn fras, mae\u2019n ystyried yr amserlenni canlynol:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Tymor Byr <\/strong>&#8211; 5-15 mlynedd ymlaen, yn edrych felly y tu hwnt i dymor nesaf y Senedd ond o fewn llinell amser y mwyafrif o\u2019r cynlluniau a\u2019r polis\u00efau presennol, gan gynnwys Cymru\u2019r Dyfodol: Y Cynllun Cenedlaethol 2040<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Tymor Canolig <\/strong>&#8211; 15 \u2013 50 mlynedd ymlaen, er mwyn galluogi blaengynllunio a helpu i siapio\u2019r ddealltwriaeth y tu hwnt i\u2019r gorwelion polisi presennol er mwyn ystyried y materion a\u2019r heriau arwyddocaol tebygol nesaf.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Hirdymor<\/strong> &#8211; 50 \u2013 80 mlynedd ymlaen, ond er mwyn cydnabod yr anawsterau a\u2019r ansicrwydd sy\u2019n ymwneud \u00e2 meddwl hirdymor iawn, mae hyn yn destun pwyslais ysgafnach. Fodd bynnag, cydnabyddir pwysigrwydd persbectif hirdymor wrth helpu i sicrhau bod y camau a gymerwn ar draws y sector yn y tymor byr yn cael eu llywio yn briodol, yn wydn ac yn ddiogel at y dyfodol.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 id=\"cyfraniad-gan-randdeiliaid\" class=\"wp-block-heading\">Cyfraniad gan randdeiliaid<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r papur hwn yn seiliedig ar gyfweliadau \u00e2 rhanddeiliaid o Lywodraeth Cymru, Llywodraeth y DU, gweithredwyr rhwydweithiau band eang, gweithredwyr symudol a darparwyr seilwaith yn ogystal \u00e2\u2019r byd academaidd.&nbsp; Mae\u2019r mewnwelediadau a ddarparwyd ganddynt wedi helpu i siapio\u2019r dadansoddiad a gyflwynir yn y ddogfen hon.&nbsp; Ceir rhagor o fanylion yn Atodiad A.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"tybiaethau\" class=\"wp-block-heading\">Tybiaethau<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adolygiad hwn yn seiliedig ar gyfres o ragdybiaethau eang ynghylch sut y <em>gallai<\/em> Cymru edrych yn y dyfodol, er mwyn cynorthwyo gyda dealltwriaeth o\u2019r amserlen tymor hwy, a sicrhau bod pum adroddiad Safbwyntiau ar Seilwaith yn gyson. Mae\u2019r rhagdybiaethau hyn yn seiliedig ar ffynonellau sefydledig a chyhoeddedig, a bwriedir iddynt ddarparu canllaw lefel uchel a helpu i fframio ystyriaethau ynghylch graddfa y newid ledled Cymru:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Bydd newid hinsawdd yn cael effeithiau trawsbynciol yng Nghymru. Er enghraifft, mae\u2019r amcanestyniadau gwaethaf presennol yn rhagweld cynnydd o hyd at 3.8 i 6.8\u00b0C mewn tymheredd yn yr haf erbyn 2070; newidiadau sylweddol yn nhymoroldeb yr eithafoedd tywydd, a rhagwelir cynnydd sylweddol mewn glaw trwm fesul awr; a chodiadau rhwng 22cm a 28cm yn lefel y m\u00f4r yng Nghaerdydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae Cymru wedi gwneud cynnydd tuag at leihau allyriadau. Fodd bynnag, ystyrir bod llawer o\u2019r newidiadau hyn wedi digwydd oherwydd cynnydd yn y sector ynni a diwydiant. Bydd gostyngiadau pellach sylweddol wedi eu cyflawni drwy gau Gwaith Dur Port Talbot yn 2024. Mae angen newid o hyd i gyflymu ymhellach y gostyngiadau mewn allyriadau yn unol \u00e2 Chyllidebau Carbon Cymru, ac mae\u2019r Comisiwn ar y Newid yn yr Hinsawdd yn nodi pryder nad yw\u2019r newidiadau hyn yn digwydd ar gyfradd sy\u2019n ddigon cyflym.<\/li>\n\n\n\n<li>Defnydd ynni \u2013 rhagwelir y bydd y galw am drydan yng Nghymru yn dyblu o leiaf, ac efallai yn treblu, erbyn 2050<\/li>\n\n\n\n<li>Rhagwelir y bydd cynnydd ym mhoblogaeth Cymru dros y tymor byr a chanolig; rhagwelir cynnydd o 5.9% erbyn canol 2032 a chynnydd o 10.3% erbyn 2047. Bydd y cynnydd hwn yn cael ei sbarduno gan fudiadau, a bydd y newid naturiol yn negyddol dros yr un cyfnod.<\/li>\n\n\n\n<li>Proffil oedran- Disgwylir y bydd cynnydd o 19.6% yn nifer y bobl dros 65 oed yng Nghymru yn y tymor byr a bydd dros 1 miliwn erbyn 2060.<\/li>\n\n\n\n<li>O ran datblygu economaidd, mae rhagolygon tymor hwy yn nodi\u2019r heriau a wynebir gan gynhyrchiant cymharol wan o\u2019i chymharu \u00e2 rhannau eraill o\u2019r DU. Gwaethygir heriau o ran cynhyrchiant gan boblogaeth sy\u2019n heneiddio. Ystyrir bod patrymau gweithio newidiol a diwydiannau sy\u2019n dod i\u2019r amlwg sy\u2019n deillio o arloesedd technegol yn darparu cyfleoedd a heriau.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae natur a bioamrywiaeth dan fygythiad yng Nghymru.&nbsp; Bydd newidiadau yn y ffordd yr ydym yn rheoli tir yng Nghymru ynghyd ag effeithiau newid hinsawdd yn parhau i effeithio ar natur yn y dyfodol a bydd angen gweithredu trawsnewidiol i fynd i\u2019r afael \u00e2 hyn.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 id=\"strwythur-yr-adroddiad-hwn\" class=\"wp-block-heading\">Strwythur yr adroddiad hwn<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn dilyn y cyflwyniad hwn, mae\u2019r ddogfen Safbwyntiau ar Seilwaith hon yn cymryd y strwythur canlynol:<br><br>\u25cf Mae Pennod 2 yn nodi\u2019r cefndir a\u2019r cyd-destun<br>\u25cf Mae Pennod 3 yn ymchwilio i\u2019r sefyllfa bresennol yn y sector, gan geisio sefydlu gwaelodlin.<br>\u25cf Mae Pennod 4 yn ystyried y weledigaeth o ran sut y gallai\u2019r sector edrych.<br>\u25cf Mae Pennod 5 yn edrych ar heriau y dyfodol ar draws y sector yn y tymor byr<br>\u25cf Mae Pennod 6 yn ystyried heriau tymor canolig a hirdymor<br>\u25cf Mae Pennod 7 yn crynhoi\u2019r heriau allweddol ac yn nodi\u2019r camau pwysig nesaf<br>\u25cf Mae Pennod 8 yn ystyried sut y gellir monitro\u2019r cynnydd dros amser.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"y-cefndir-a-r-cyd-destun\" class=\"wp-block-heading\"><a>Y Cefndir a\u2019r Cyd-destun<\/a><\/h4>\n\n\n\n<h5 id=\"pam-mae-r-sector-hwn-yn-bwysig-i-gymru\" class=\"wp-block-heading\">Pam mae\u2019r sector hwn yn bwysig i Gymru?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn ei strategaeth UK Infrastructure: A 10 Year Strategy diweddar , dywed Llywodraeth y DU: \u201cmae seilwaith digidol yn cefnogi twf mewn cynhyrchiant drwy leihau costau i gwmn\u00efau, tanategu newid technolegol, ehangu mynediad at farchnadoedd llafur ledled y wlad a galluogi gwasanaethau newydd ac arloesol i gael eu darparu.\u201d<br><br>Yn ei hadroddiad \u2018Levelling up: How 5G can boost productivity across the UK\u2019 yn 2020 (a luniwyd gan WPI Economics), mae Vodafone yn rhagamcanu y bydd 5G yn cyfrannu \u00a34.2 biliwn o werth ychwanegol gros at economi Cymru dros y cyfnod rhwng 2026 a 2030. Er bod hyn dros amserlen ychydig yn wahanol, amcangyfrifodd dadansoddiad tebyg o\u2019r effaith economaidd a gynhaliwyd ar gyfer Openreach y bydd effaith ei fand eang ffeibr llawn (hynny yw, heb gynnwys gweithgarwch gweithredwyr eraill) ar economi Cymru yn \u00a35.2 biliwn o werth ychwanegol gros dros gyfnod 2024-2030. Trwy gyfuno\u2019r ddau rif hyn yn unig ar gyfer 5G a ffeibr Openreach, ceir effaith economaidd cyfunol ar gyfer y ddwy dechnoleg cysylltedd digidol hyn, sy\u2019n rhagweld gwerth ychwanegol gros cyfunol o oddeutu \u00a310 biliwn erbyn 2030.<br><br>Mae Cysylltedd Digidol yn un o\u2019r chwe chenhadaeth a nodir yn Strategaeth Ddigidol Cymru . Ystyrir seilwaith cyflym a dibynadwy fel galluogwr allweddol blaenoriaethau cymdeithasol ac economaidd ehangach Cymru ac yn sail i weledigaeth \u201cDigidol yng Nghymru: gwella bywydau pawb trwy gydweithio, arloesi a gwasanaethau cyhoeddus gwell.\u201d Er enghraifft, mae gan seilwaith digidol swyddogaeth allweddol i\u2019w chwarae wrth gefnogi\u2019r broses o leihau\u2019r galw am deithio.<br><br>Fel y cydnabyddir yn y Strategaeth Ddigidol, gall darparu gwasanaethau iechyd a chymdeithasol i oedolion yn ddigidol wella profiad y cwsmer a lleihau costau ac effaith carbon o\u2019u cymharu \u00e2 modelau traddodiadol yn y cnawd. Gall sectorau diwydiant sy\u2019n arwyddocaol yn economaidd megis seiberddiogelwch, gweithgynhyrchu uwch ac elfennau allweddol o\u2019r economi sylfaenol fel twristiaeth a ffermio i gyd elwa o bresenoldeb seilwaith digidol priodol. Bydd mentrau penodol megis porthladd Ynys M\u00f4n a\u2019r Porthladd Rhydd Celtaidd yn gofyn am ddatblygiadau mewn seilwaith digidol i gefnogi\u2019r awtomeiddio sydd ei angen i ymdrin \u00e2 chargo yn gyflym ac yn effeithlon.<br><br>Mae cysylltedd digidol o bwys hanfodol i gymunedau gwledig Cymru. Mae oddeutu 30-33% o boblogaeth Cymru yn byw mewn ardaloedd gwledig. Defnyddir 90% o gyfanswm arwynebedd tir Cymru ar gyfer amaethyddiaeth. Mewn ardaloedd gwledig, gall cysylltedd digidol alluogi pobl i weithio o bell a darparu llwybr pwysig at y farchnad i fusnesau gwledig. Gellir darparu mynediad at gyflogaeth, gofal iechyd a gwasanaethau cyhoeddus eraill yn ddigidol heb yr angen i deithio i\u2019r dref agosaf neu ymhellach os yw gwasanaethau yn cael eu darparu yn rhanbarthol.<br><br>Gall datblygiadau digidol ddwyn buddion ehangach hefyd. Cynrychioliadau digidol o asedau ffisegol, systemau, neu brosesau yw gefeilliaid digidol. Mae eu cywirdeb a\u2019u defnyddioldeb yn y pen draw yn dibynnu ar ddata amserol o ansawdd uchel. Mae cwmn\u00efau seilwaith a chyfleustodau yn y DU eisoes yn defnyddio gefeilliaid digidol i optimeiddio gweithgareddau gweithredol, i ragweld methiannau ac i efelychu senarios. Creodd Trafnidiaeth Cymru efell digidol o asedau Llinellau Craidd y Cymoedd i gefnogi\u2019r broses o adeiladu traciau newydd, trydaneiddio ac uwchraddio signalau. Mae cwmn\u00efau d\u0175r, gan gynnwys D\u0175r Cymru, yn defnyddio gefeilliaid digidol ar gyfer unrhyw beth o fonitro cynlluniau trin d\u0175r amser real i wella\u2019r broses o ganfod gollyngiadau. Mae casglu data yn dibynnu ar seilwaith cysylltedd digidol. Mae rhwydweithiau IoT yn benodol wedi eu cynllunio i gysylltu miloedd o synwyryddion hir oes a chost isel y gellir eu gweithredu ar hyd ffyrdd, rheilffyrdd a phiblinellau neu y gellir eu hintegreiddio i offer allweddol megis pympiau mewn gwaith triniaeth. Mae gwybod pryd y mae pwmp ar fin methu drwy newidiadau i\u2019r patrymau dirgrynu, er enghraifft, yn caniat\u00e1u i waith amnewid gael ei gynllunio ac yn osgoi\u2019r tarfu ar y gwasanaeth sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 methiant.<br><br>Mae gan gysylltedd digidol ran i\u2019w chwarae mewn lleihau effaith newid hinsawdd Mae Prifysgol Bangor yn treialu technoleg synhwyro ffeibr sy\u2019n gallu defnyddio rhwydweithiau ffeibr optig gweithredwyr telathrebu i ganfod arwyddnodau dirgryniad digwyddiadau megis gollyngiadau d\u0175r mewn pibellau cyfagos, symudiad arglawdd neu amodau coridor rheilffordd ac wyneb y ffordd, gan helpu i ddiogelu asedau seilwaith rhag eithafion hinsawdd. Mae defnyddiau eraill yn cynnwys synhwyro ffeibr i fonitro perfformiad y prif gyflenwad d\u0175r a charthffosiaeth a mesuryddion clyfar i annog effeithlonrwydd o ran y defnydd o ynni a d\u0175r. Mae synwyryddion y Rhyngrwyd Pethau (IoT) yn ffordd gosteffeithiol o gasglu data a all helpu awdurdodau lleol a busnesau i sbarduno effeithlonrwydd ac olrhain y cynnydd tuag at uchelgeisiau sero net.<br><br>Mae Tablau 2.1 a 2.2 yn rhoi trosolwg o sut y mae\u2019r sector digidol a thelathrebu yn ei gyfanrwydd yn hanfodol i lesiant a llwyddiant cyffredinol Cymru, gan gyfeirio at y saith nod (Tabl 2.1) a\u2019r pum ffordd o weithio (Tabl 2.2) a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol (Cymru).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tabl 2.1 \u2013 Cyfraniad at nodau llesiant<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Nod llesiant<\/strong><\/td><td><strong>Cyfraniad y sector hwn<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Cymru lewyrchus<\/td><td>Gall atebion digidol gyfrannu yn fawr iawn at economi a ffyniant Cymru (oddeutu \u00a310 biliwn hyd at 2030 yn seiliedig ar amcangyfrifon gan Vodafone ac Openreach)<\/td><\/tr><tr><td>Cymru gydnerth<\/td><td>Gall cysylltedd digidol ddod yn system nerfol ar gyfer seilwaith clyfar, gan ddarparu mewnwelediad amser real i gyflwr asedau sy\u2019n caniat\u00e1u ymyrraeth amserol i ddiogelu gwasanaethau hanfodol<\/td><\/tr><tr><td>Cymru iachach<\/td><td>Gall darparu gwasanaethau iechyd a chymdeithasol i oedolion wella profiad cwsmeriaid a lleihau costau ac effaith carbon. Gall cysylltiad helpu i frwydro yn erbyn ynysu cymdeithasol<\/td><\/tr><tr><td>Cymru sy\u2019n fwy cyfartal<\/td><td>Gall cysylltedd digidol gael gwared ar rai o\u2019r cyfyngiadau sy\u2019n wynebu cymunedau gwledig a busnesau, gan greu cyflyrau mwy cyfartal drwy gefnogi gweithio gartref, a mynediad at wasanaethau a marchnadoedd.<\/td><\/tr><tr><td>Cymru o gymunedau cydlynus<\/td><td>Integreiddio cymunedau gwledig a threfol drwy ddefnyddio cysylltedd digidol sy\u2019n agnostig o ran pellter. Darparu mynediad hawdd at gymunedau ar-lein a mewnwelediadau a rennir a phrofiadau cyffredin<\/td><\/tr><tr><td>Cymru \u00e2 diwylliant bywiog lle mae\u2019r Gymraeg yn ffynnu<\/td><td>Mynediad at adnoddau diwylliannol ac ieithyddol a rennir. Cefnogi cymunedau Cymraeg sydd ar-lein<\/td><\/tr><tr><td>Cymru sy\u2019n gyfrifol ar lefel fyd-eang<\/td><td>Mae gan gysylltedd digidol ran i\u2019w chwarae wrth leihau effaith newid hinsawdd o ran hwyluso\u2019r broses o gasglu data, hybu dealltwriaeth a chyfrannu at wneud penderfyniadau gwybodus.&nbsp; Fodd bynnag, mae\u2019n bwysig bod yn ymwybodol o \u00f4l troed carbon y seilwaith digidol ei hun.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><em>Tabl 2.2 Cyfraniad seilwaith digidol at y pum ffordd o weithio<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Ffordd o Weithio<\/strong><\/td><td><strong>Cyfraniad y sector hwn<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Hirdymor<\/td><td>Mae\u2019r sector yn buddsoddi mewn seilwaith digidol sy\u2019n barod am y dyfodol, megis band eang gigadid a 5G, er mwyn sicrhau bod Cymru\u2019n parhau i fod wedi ei chysylltu ac yn wydn.<\/td><\/tr><tr><td>Atal<\/td><td>Defnyddir technoleg ddigidol, gan gynnwys synwyryddion IoT a synhwyro ffeibr, i nodi materion mewn seilwaith megis gollyngiadau a diffygion, gan helpu i osgoi aflonyddwch mwy a diogelu asedau&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Integreiddio<\/td><td>Mae cysylltedd digidol yn cefnogi ystod eang o nodau, o roi hwb i\u2019r economi a gwella gwasanaethau cyhoeddus i leihau allyriadau carbon a chefnogi llesiant cymunedol<\/td><\/tr><tr><td>Cydweithio<\/td><td>Mae cynnydd tuag at wella cysylltedd digidol yn dibynnu ar bartneriaethau cryf rhwng rhanddeiliaid&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Cynnwys<\/td><td>Bydd angen i gymunedau a rhanddeiliaid gymryd rhan mewn cynllunio digidol, gyda hyrwyddwyr lleol a grwpiau llywodraeth yn gweithio i sicrhau bod anghenion a lleisiau pawb yn cael eu hadlewyrchu mewn seilwaith newydd<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h5 id=\"beth-sy-n-llunio-r-sector-heddiw\" class=\"wp-block-heading\">Beth sy\u2019n llunio\u2019r sector heddiw?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae technoleg cyfathrebu yn datblygu\u2019n gyflym. Mae gwahanol dechnolegau yn cystadlu am yr un farchnad (er enghraifft, gellir darparu band eang cartref drwy fand eang ffeibr optig, teledu cebl hybrid cyfechelog, Mynediad Di-wifr Sefydlog, band eang cartref symudol a lloeren). Bydd gweithredwyr \u00e2 thechnolegau rhwydwaith gwahanol yn cystadlu \u00e2\u2019i gilydd am yr un cyfleoedd yn y farchnad a bydd gweithredwyr sy\u2019n defnyddio\u2019r un dechnoleg yn cystadlu yn erbyn ei gilydd o ran perfformiad, brand a phrisio. Mewn rhai achosion, gallai hyn arwain at aneffeithlonrwydd \u2013 er enghraifft gweithredwyr ffeibr lluosog yn adeiladu mewn ardal drefol i gystadlu am yr un cwsmeriaid. Mewn ardaloedd eraill, gallai olygu ei bod yn anodd denu darparwyr o gwbl.<br><br>Mae cwmn\u00efau telathrebu masnachol yn y sefyllfa orau i wneud dewisiadau technoleg pwysig ac mae ganddynt fynediad at y cyfalaf sylweddol sydd ei angen i gyflwyno a gweithredu rhwydweithiau digidol ar raddfa genedlaethol. Mae cystadleuaeth yn cymell buddsoddiad mewn rhwydweithiau. Ar gyfer gweithredwyr ffeibr, er enghraifft, mae mantais sylweddol o ran y gyfran o\u2019r farchnad sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 bod y \u2018symudwr cyntaf\u2019 i gyflwyno mewn ardal. Ar gyfer gweithredwyr symudol, mae meddu ar y dechnoleg \u2018G\u2019 ddiweddaraf, y cwmpas a\u2019r perfformiad rhwydwaith gorau i gyd yn offer defnyddiol ar gyfer cadw a chaffael cwsmeriaid. Er y gall llywodraeth chwarae rhan wrth hybu arloesedd cysylltedd digidol mewn meysydd sy\u2019n gydnaws \u00e2 blaenoriaethau cymdeithasol ac economaidd, tasg gyntaf ar gyfer llywodraeth cenedlaethol a lleol yw swyddogaeth alluogi; ei gwneud mor rhwydd \u00e2 phosibl i\u2019r gweithredwyr hyn gyflwyno eu seilwaith rhwydwaith. Mae hynny\u2019n golygu unrhyw beth o brosesau cynllunio cefnogol, symleiddio\u2019r broses o drwyddedu gwaith stryd, hyd at fynediad at dir a phennau tai ar gyfer safleoedd mast.<br><br>Mae polisi telathrebu yn fater a neilltuir i Lywodraeth y DU ac mae\u2019n siapio llawer o\u2019r polis\u00efau seilwaith digidol a\u2019r rhaglen fuddsoddi ar gyfer Cymru<br><br>Mae rhaglenni allweddol megis Prosiect Gigabit a Rhwydwaith Gwledig a Rennir (SRN, sydd wedi ei ariannu\u2019n rhannol gan y gweithredwyr symudol) yn cael eu hariannu a\u2019u rheoli ar lefel llywodraeth y DU, gyda chyfraniad sylweddol gan y cenhedloedd datganoledig. Mae targedau cwmpas ledled y wlad yn cael eu pennu gan y rhaglenni hyn ac maent yn berthnasol i Gymru. Nod Building Digital UK (BDUK) yw sicrhau bod 99% o fangreoedd y DU yn gallu cael band eang Gigadid erbyn 2032. Fe wnaeth Project Gigabit \u2013 rhan allweddol o&#8217;r strategaeth hon \u2013 wella ei brif darged o 85% o gyrhaeddiad Gigabit y DU erbyn diwedd 2025 o dros flwyddyn. Mae SRN eisoes wedi cyflawni ei brif darged o gwmpas 4G gan o leiaf un gweithredwr symudol yn 95% o ardal ddaearyddol y DU, ond mae gan bob gweithredwr ei ymrwymiad cyfreithiol ei hun i gwmpasu o leiaf 89.2% o ehangdir y DU erbyn mis Ionawr 2027. Bydd y targedau hyn yn cael eu cyflawni drwy gyfuniad o fuddsoddiad gweithredwyr masnachol a chymorth y wladwriaeth ar gyfer ardaloedd nad ydynt yn ddichonol yn economaidd i weithredwyr masnachol. Mae Adran 3 (Tabl 3.1) yn trafod y cynnydd yng Nghymru yn fanylach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Llywodraeth y DU a Chymru gyda\u2019i gilydd wedi trefnu i gyflwyno\u2019n llwyddiannus fand eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd Gigadid yn yng Nghymru. Hefyd, mae gan Lywodraeth Cymru hanes dangosadwy o adeiladu ar raglenni y DU gyfan er mwyn addasu ac estyn y rhaglenni cenedlaethol hyn i adlewyrchu blaenoriaethau lleol penodol. Mae adran 3 yn crynhoi\u2019r mentrau lleol allweddol \u2013 gan gynnwys Allwedd Band Eang Cymru a Chronfa Band Eang Lleol. Mae prosiect Ymestyn Band Eang Cyflym (EHSB) sydd ar ddod wedi ei gynllunio i gysylltu mangreoedd gwledig sy\u2019n anodd iawn eu cyrraedd \u00e2 band eang sy\u2019n gallu cynnal cyflymderau o 30 Megadid yr eiliad o leiaf. Mae\u2019r cyflymder mynediad isel hwn yn enghraifft dda o addasu lleol medrus, ac mae\u2019r trothwy 30 megadid yr eiliad wedi ei gynllunio i ganiat\u00e1u i ddarparwyr lloeren a FWA, gyda thechnolegau sydd wedi eu haddasu\u2019n dda i leoliadau gwledig anodd eu cyrraedd, gymryd rhan yn y broses.<br><br>Mae lloeren yn datblygu o fod yn ddatrysiad arbenigol tuag at fod yn alluogwr sylweddol ar gyfer lleoliadau anodd eu cyrraedd, yn enwedig ardaloedd gwledig a choridorau rheilffyrdd. Mae gweithredoedd Ofcom wrth ryddhau band amledd i gynyddu capasiti \u00f4l-drosglwyddo Starlink i\u2019w dair gorsaf ar y ddaear yn y DU yn atgyfnerthu\u2019r aeddfedrwydd cynyddol hwn. Mae EHSB wedi ei gynllunio i annog band eang lloeren i fod yn rhan o\u2019r ateb. Mae Llywodraeth Cymru yn treialu cysylltedd lloeren ar gyfer bysiau, a allai drosi\u2019n gysylltedd ar gyfer cerbydau rheilffyrdd, sy\u2019n cyfateb i fuddsoddiad o \u00a341 miliwn gan Lywodraeth y DU mewn cysylltedd lloeren ar gyfer trenau y brif linell. Mae Llywodraeth Cymru wedi cefnogi gorsaf sylfaen symudol bach 5G sy\u2019n cysylltu \u00e2 lloeren i ddarparu cwmpas symudol mewn ardaloedd anghysbell. Pan fydd 6G yn cyrraedd yn gynnar yn y 2030au, bydd yn dod ag integreiddio lloeren i rwydweithiau symudol, gan ganiat\u00e1u i gysylltedd lloeren lenwi bylchau cwmpas a dod \u00e2 chapasiti ychwanegol i ardaloedd eraill. Mae cyflenwyr setiau sglodion ar gyfer dyfeisiau o\u2019r radd flaenaf megis ystod Samsung Galaxy sydd eisoes yn gweithio i integreiddio cysylltedd lloeren. Nid yw\u2019r gweithredwr symudol VMO2 yn aros am 6G ac mae wedi cyhoeddi cytundeb gyda Starlink, a bwriedir lansio gwasanaeth data a negeseuon yn 2026. Dylai Llywodraeth Cymru adeiladu ar y momentwm lloeren y mae EHSB a\u2019i waith arloesi yn ei greu a chroesawu lloeren yn llwyr a\u2019i swyddogaeth mewn gwlad sydd ag etholaeth wledig mor arwyddocaol.<br><br>Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae llawer o weithredwyr masnachol wedi cwtogi eu cynlluniau cyflwyno er mwyn cynhyrchu refeniw \u00e2\u2019r hyn sydd eisoes wedi ei adeiladu. O ystyried mai cynlluniau cyflwyno gweithredwyr yw\u2019r man cychwyn ar gyfer diffinio ardaloedd ymyrraeth Prosiect Gigabit, gall bylchau ddechrau agor lle nad yw gweithredwyr yn adeiladu mwyach ond nad ydynt yng nghwmpas Prosiect Gigabit. Hyd yn oed gyda chyllid Prosiect Gigabit, gall cyflwyno mewn ardaloedd ymyrraeth barhau i fod yn heriol. Yn ddiweddar, gadawodd Voneus, gweithredwr (sy\u2019n weithredol ym Mhowys a Sir Fynwy), gontract Prosiect Gigabit gwerth \u00a312 miliwn ar gyfer Gorllewin Canol Swydd Amwythig, a chododd Openreach y contract. Er bod y ddau gontract Gigabit sy\u2019n cwmpasu Cymru wedi eu dyfarnu i Openreach, felly mae ganddynt lefel sicrwydd uchel, bydd angen i Lywodraeth Cymru barhau i graffu ar yr Adolygiadau Marchnad Agored gan BDUK.<br><br>Mae\u2019r pedair Bargen Dinesig a Rhanbarthol hefyd wedi ariannu ymyriadau \u00e2 phwyslais er mwyn mynd i\u2019r afael \u00e2 heriau digidol rhanbarthol penodol ac i gefnogi twf economaidd. Er mai contract \u2018defnydd ei hun\u2019 ydyw yn bennaf, mae adnewyddiad Prosiect Cydgasglu Band Eang y Sector Cyhoeddus (PSBA3) sydd ar ddod yn darparu cyfleoedd tebyg yn awr bod mwy o eglurder ynghylch effaith Prosiect Gigabit a\u2019r hyn y mae angen ei wneud o hyd.<br><br>Mewn cyferbyniad \u00e2 chysylltedd band eang Gigabit, nid yw\u2019r cwmpas a\u2019r capasiti rhwydwaith symudol yn cael y lefel o sylw gan Lywodraeth y DU na Llywodraeth Cymru ag y dylent ei chyfiawnhau. Mae llywodraeth canolog a lleol wedi gweithredu i gyflawni targedau cwmpas band eang ac wedi cefnogi gweithgareddau cyflwyno gweithredwyr. Fodd bynnag, mae perthnasoedd gweithredwyr symudol yn fwy hyd braich; efallai nid y diwylliant o ddiffyg ymddiriedaeth a nodir yn Future Telecoms Infrastructure Review (FTIR) 2018 Llywodraeth y DU, ond yn sicr nid y model cydweithredol sy\u2019n cefnogi\u2019r nod o gyflwyno Gigabit.<br><br>Mae\u2019r ddwy ochr yn gyfrifol. Mae\u2019r cyferbyniad \u00e2 band eang Gigabit yn rhannol oherwydd cynefindra; ymddangosodd y rhwydweithiau ff\u00f4n cyntaf ym 1879 a thros amser mae seilwaith gweladwy polion telegraff a chabinetau stryd, i ryw raddau, wedi pylu i gefndir bywyd bob dydd. Mae defnyddio dwythellau Openreach wedi lleihau\u2019r angen i weithredwyr band eang gloddio\u2019r strydoedd, gan gadw aflonyddwch cyn lleied \u00e2 phosibl. Pan fydd y gwaith cyflwyno wedi ei gwblhau, mae\u2019r seilwaith newydd sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd Gigadid wedi ei guddio i raddau helaeth o dan lefel y stryd neu\u2019n hongian o bolion telegraff presennol, heb i neb eu gweld na meddwl dim amdanynt.<br><br>I bob diben, mae perthynas uniongyrchol rhwng seilwaith band eang a\u2019r gallu i ddefnyddio gwasanaeth band eang. Yn syml, os nad oes gennych gabinet ar eich stryd, ni allwch gael band eang. Mae\u2019r un berthynas uniongyrchol rhwng cysylltiad ffonau symudol swyddogaethol a seilwaith ffisegol mastiau a chabinetau yn llai amlwg mewn gwasanaeth di-wifr, yn enwedig pan fo mastiau radio yn llawer mwy ymwthiol yn weledol.<br><br>Mae rhwydweithiau symudol yn wynebu cyfuniad o heriau cwmpas a chapasiti:<br>\u25cf Heriau cwmpas lle nad oes signal rhwydwaith. Mae Adran 3 (Tabl 3.1) yn darparu rhagor o fanylion am y cwmpas yng Nghymru.<br>\u25cf Heriau capasiti pan fo defnyddwyr yn gallu cysylltu \u00e2 rhwydwaith, ond bod y defnyddwyr yn profi gwasanaeth araf pan nad oes digon o gapasiti ar safle mast i gefnogi\u2019r holl gwsmeriaid sydd wedi cysylltu. Nid yw\u2019r capasiti yng Nghymru yn cael ei feintioli.<br><br>Yn nodweddiadol, mae gan ardaloedd gwledig heriau o ran cwmpas, ac mewn ardaloedd trefol, capasiti yw\u2019r her bennaf.<br><br>Mae Ffigur 2.1 yn dangos y gwahaniaeth rhwng cwmpas a chapasiti, gan gyferbynnu Cymru wledig (chwith), \u00e2 Llundain drefol (dde).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"969\" height=\"323\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/telecoverage.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8630\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/telecoverage.png 969w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/telecoverage-300x100.png 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/telecoverage-768x256.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 969px) 100vw, 969px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Ffigur 2.1: Nid cwmpas yw\u2019r mater yn Llundain (dde); capasiti yw\u2019r mater. Mae gan y ddwy ardal hyn gwmpas da, ond y galw am gapasiti sy\u2019n sbarduno\u2019r galw am ragor o safleoedd mast yn Llundain (ffynhonnell: MobileUK)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae ton newydd o fuddsoddiadau wedi dechrau mewn seilwaith rhwydwaith symudol. Er mwyn cydymffurfio \u00e2 gofynion Deddf Diogelwch Telathrebu 2021, bu\u2019n rhaid i\u2019r gweithredwyr symudol ddargyfeirio buddsoddiad cyfalaf sylweddol oddi wrth gadw i fyny \u00e2\u2019r twf mewn traffig er mwyn tynnu ac amnewid offer Huawei o\u2019u rhwydweithiau craidd. Er mwyn sicrhau bod yr Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd yn cymeradwyo ei gyfuniad diweddar, mae VodafoneThree wedi gwneud ymrwymiad contractiol i raglen buddsoddi mewn rhwydwaith gwerth \u00a311 biliwn dros y 10 mlynedd nesaf. Mae\u2019r cyhoeddiad hwn wedi sbarduno ymateb gan EE a VMO2, sydd \u00e2\u2019u cynlluniau buddsoddi eu hunain ac maent wedi cyhoeddi technolegau newydd sydd wedi eu cynllunio \u00e2\u2019r nod o gynyddu capasiti a chwmpas y rhwydwaith yn sylweddol. Yn ogystal \u00e2\u2019r broses barhaus o gyflwyno 5G, mae\u2019r gweithredwyr i gyd wedi ymrwymo i gyflwyno 5G SA (mae EE yn bwriadu cyrraedd 99% o boblogaeth y DU erbyn 2030, bydd VMO2 yn cyrraedd \u2018pob ardal boblog\u2019 yn ystod yr un amserlen, er enghraifft) ac mae ganddo dargedau cwmpasu ehangach sy\u2019n cael eu tanategu yn aml gan ymrwymiadau contractiol.<br><br>Heb os, mae rhaglen Rhwydwaith Gwledig a Rennir \u2013 rhaglen a oedd werth \u00a31Bn yn wreiddiol ond a ostyngwyd i \u00a3866M i adlewyrchu cyflawniad cynnar targedau cwmpas 4G &#8211; wedi gwella\u2019r cwmpas gwledig yng Nghymru, ac mae 30 o fastiau gwledig, a adeiladwyd yn wreiddiol ar gyfer y Rhwydwaith gwasanaethau Brys, eisoes wedi eu huwchraddio er mwyn eu rhannu rhwng gweithredwyr lluosog. Ond mae heriau cwmpas yn parhau. Nid yw gweithredwyr symudol yn rhannu data cwmpas a chapasiti yn aml. Er bod data cwmpas symudol Ofcom wedi eu gwella\u2019n sylweddol bellach, mae awdurdodau lleol yng Nghymru yn mynd i\u2019r afael \u00e2 hyn eu hunain ac yn talu am ddata cwmpas trydydd part\u00efon i ddangos ardaloedd lle nad oes cwmpas o gwbl mewn trafodaethau \u00e2 gweithredwyr symudol. Mae gweithredwyr symudol yn eu tro yn pwyntio at yr hawliau datblygu a ganiateir yng Nghymru sy\u2019n gosod mwy o gyfyngiadau ar safleoedd mast symudol na rhannau eraill o\u2019r DU, gan leihau\u2019r cwmpas posibl y gellir ei gyflawni. Mae angen dull mwy cydweithredol rhwng gweithredwyr symudol, darparwyr seilwaith symudol, llywodraeth leol a Llywodraeth Cymru (gweler rhannau diweddarach yn Adran 2 ac Adran 5 i gael rhagor o fanylion).<br><br>Mae cymysgedd y mathau o safleoedd mast y mae gweithredwyr symudol yn eu defnyddio yn newid hefyd. Bydd tyrau ar bennau tai a thyrau dellt traddodiadol yn parhau i fod yn bwysig, ond mae polau unigol 20m yn fwyfwy cyffredin mewn ardaloedd maestrefol. Ar \u00f4l sawl sefyllfa addawol na wnaeth ddwyn ffrwyth, mae\u2019r angen i ychwanegu capasiti mewn ardaloedd lle mae\u2019r galw yn uchel (megis canolfannau trafnidiaeth) a bandiau sbectrwm newydd yn dechrau sbarduno\u2019r galw am gelloedd bach (gorsafoedd sylfaen symudol bach a gynlluniwyd i\u2019w cysylltu \u00e2 dodrefn stryd). Mae\u2019r niferoedd yn cyflymu; mae VMO2 wedi gweithredu dros 2000 o gelloedd bach ac mae gan EE dros 1500 ohonynt, ac mae 500 o\u2019r rheini newydd gael eu hychwanegu yn ystod y deuddeg mis diwethaf. Bydd y galw am safleoedd dodrefn stryd yn gofyn am weithio agosach rhwng awdurdodau lleol, y gweithredwyr symudol a\u2019r Darparwyr Seilwaith Symudol (MIPau) sy\u2019n adeiladu safleoedd celloedd bach yn aml ar gyfer y gweithredwyr.<br><br>Mae angen i Ddarparwyr Seilwaith Symudol (MIPau) fod yn rhan o\u2019r drafodaeth symudol. Mae MIPau \u2013 cwmn\u00efau megis Cornerstone, Cellnex a WIG &#8211; yn berchen ar y mwyafrif o\u2019r safleoedd tyrau a phennau tai symudol yn y DU. Mae eu model busnes wedi ei adeiladu o amgylch rhentu gofod ar eu safleoedd i\u2019r gweithredwyr symudol. Maent yn cael eu cymell i ddod o hyd i fylchau yn y cwmpas, yn ddelfrydol pan fo gan sawl gweithredwr broblemau a\u2019u bod yn gallu gweld enillion ariannol am adeiladu safle newydd y gall gweithredwyr ei rannu. Heb y dewis o rannu safle, mae gweithredwyr symudol yn annhebygol o weithredu ar eu pennau eu hunain i gau bylchau cwmpas. Felly, bydd MIPau yn allweddol i gau bylchau cwmpas gwledig. Mae MIPau hefyd yn chwarae rhan hanfodol wrth weithio gyda gweithredwyr symudol a thimau dodrefn stryd y cyngor i osod celloedd bach (gorsaf sylfaen symudol bach sydd a gynlluniwyd i\u2019w cysylltu \u00e2 dodrefn stryd). Mae Cyngor Abertawe, er enghraifft, wedi gweithio gyda Freshwave, sef MIP, a gweithredwr VMO2 i osod celloedd bach yng nghanol y ddinas i ddarparu capasiti ychwanegol. Mae MIPau hefyd yn dechrau gweithredu celloedd bach \u2018gwesteiwr niwtral\u2019 y gellir eu rhannu rhwng pob gweithredwr, gan leihau annibendod yn y strydoedd a chynnig economeg sy\u2019n well na chelloedd bach gan weithredwr sengl.<br><br>Nid yw gweithredwyr symudol yn canolbwyntio\u2019n benodol ar gwmpas dan do y tu hwnt i fannau cyfarfod lle mae nifer yr ymwelwyr yn uchel megis canolfannau trafnidiaeth a chanolfannau siopa. Mae mesurau effeithlonrwydd ynni (haenen sy\u2019n adlewyrchu gwres ar ffenestri ac inswleiddio), sy\u2019n ofynnol yn \u00f4l rheoliadau adeiladu a thechnegau adeiladu modern, gan ei gwneud yn anoddach i signalau symudol dreiddio adeiladau swyddfa ac Unedau Aml-annedd yn effeithiol. Mae MIPau yn cynnig modelau cwmpas gweithredwr lluosog dan do lle mae\u2019r \u2018landlord yn talu\u2019, sy\u2019n dechrau llwyddo yn y farchnad. Yna mae landlordiaid yn adennill y gost yn nh\u00e2l y rhent, yn union fel y mae WiFi adeilad yn cael ei ariannu eisoes. Yn Llundain yn flaenorol, roedd Awdurdod Llundain Fwyaf yn hybu dull ar sail \u2018canlyniadau\u2019 a oedd annog datblygwyr a landlordiaid i fuddsoddi mewn cwmpas symudol yn ogystal \u00e2 ffeibr. Mae Digital Connectivity Rating Scheme &#8211; partneriaeth \u00e2 chwmni ardystio WiredScore &#8211; yn meincnodi adeiladau sydd wedi eu cysylltu yn fyd-eang o\u2019u cymharu \u00e2\u2019r ddarpariaeth orau yn y dosbarth. Gallai Llywodraeth Cymru fabwysiadu\u2019r model hwn.<br><br>Gallai Llywodraeth Cymru geisio elwa\u2019n anghymesur o\u2019r don hon o fuddsoddiadau symudol sydd ar ddod a chynyddu ei hymgysylltiad \u00e2 gweithredwyr symudol a MIPau. Dylai Llywodraeth Cymru ystyried cais am dystiolaeth i weld beth y gellir ei wneud, ond mae angen i\u2019r gweithredwyr symudol helpu i ddarparu tystiolaeth o\u2019r cwmpas a\u2019r buddion capasiti y bydd newidiadau (er enghraifft i hawliau datblygu a ganiateir) yn eu cyflawni i Gymru.<br><br>Mae Tabl 2.2 isod yn crynhoi\u2019r rhaglenni a\u2019r polis\u00efau allweddol sy\u2019n berthnasol i seilwaith digidol a swyddogaeth Llywodraeth Cymru: -Mae Atodiad B yn rhoi rhagor o fanylion am bob un ohonynt.<br><br>O bwys penodol:<br>\u25cf Strategaeth Ddigidol Cymru sy\u2019n nodi uchelgeisiau clir ar gyfer cysylltedd digidol a pha mor gyflym a dibynadwy y bydd y seilwaith yn cefnogi blaenoriaethau cymdeithasol ac economaidd ehangach Cymru. Mae\u2019n nodi Gweledigaeth Ddigidol &#8211; \u201cDigidol yng Nghymru: gwella bywydau pawb trwy gydweithio, arloesi a gwasanaethau cyhoeddus gwell\u201d &#8211; gyda chefnogaeth chwe chenhadaeth y mae pump ohonynt yn canolbwyntio\u2019n benodol ar gysylltedd digidol<br>\u25cf Rhaglenni cwmpas band eang a symudol blaenllaw Llywodraeth y DU yw Prosiect Gigabit a Rhwydwaith Gwledig a Rennir. Disgrifir y ddwy yn adran 3. Mae adran 4 yn crynhoi\u2019r mentrau lleol y mae Llywodraeth Cymru wedi eu datblygu i ymhelaethu ar effaith y rhaglenni hyn ledled y DU.<br>\u25cf Mae Hawliau Datblygu a Ganiateir sy\u2019n fwy llym yng Nghymru nag yn Lloegr ac sy\u2019n cyflwyno heriau i ddatblygiad y sector yn gyfyngiad posibl i gyflawni gwelliannau. Yma, mae cyfyngiadau yn cael effaith uniongyrchol ar uchelgeisiau allweddol megis cwmpas gwledig ac maent yn ychwanegu cymhlethdodau penodol at heriau datblygu safleoedd yng Nghymru o\u2019i chymharu \u00e2 gweddill y DU. O ystyried y buddsoddiad a ragwelir mewn cwmpas rhwydwaith a chapasiti gan yr holl weithredwyr, dylai Llywodraeth Cymru ystyried y ffordd orau o gau\u2019r bwlch hwn er mwyn cynyddu\u2019r cysylltedd symudol gymaint \u00e2 phosibl i Gymru. Ymdriniwyd \u00e2\u2019r mater hwn mewn astudiaeth ymchwil yn 2017 ar gyfer Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru, a daeth i\u2019r casgliad bod angen dull mwy creadigol a mwy o gydweithrediad ag Awdurdodau Cynllunio . Ymdrinnir \u00e2\u2019r mater hwn yn Adran 5.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><em>Tabl 2.2: Polis\u00efau a rhaglenni telathrebu allweddol a swyddogaeth Llywodraeth Cymru<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Polisi\/Offeryn<\/strong><\/td><td><strong>Yn berthnasol yng Nghymru?<\/strong><\/td><td><strong>Pwy sy\u2019n rheoli?<\/strong><\/td><td><strong>Swyddogaeth Llywodraeth Cymru<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Strategaeth Ddigidol i Gymru (Mawrth 2022)<\/td><td>Ydy<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Nodi blaenoriaethau allweddol o dan chwe chenhadaeth y mae cysylltedd digidol yn un ohonynt<\/td><\/tr><tr><td>Prosiect Gigabit<\/td><td>Ydy<\/td><td>Llywodraeth y DU (Yr Adran Gwyddoniaeth, Arloesi a Thechnoleg \/ BDUK)<\/td><td>Cyflenwi lleol, ymgysylltu \u00e2 rhanddeiliaid<\/td><\/tr><tr><td>Rhwydwaith Gwledig a Rennir<\/td><td>Ydy<\/td><td>Llywodraeth y DU\/Ofcom<\/td><td>Cymorth lleol, cynhwysiant digidol<\/td><\/tr><tr><td>Cod Cyfathrebiadau Electronig<\/td><td>Ydy<\/td><td>Llywodraeth y DU<\/td><td>Amh.<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Diogelwch Telathrebu 2021<\/td><td>Ydy<\/td><td>Llywodraeth y DU<\/td><td>Amh.<\/td><\/tr><tr><td>Deddf Diogelwch Cynnyrch a Seilwaith Telathrebu 2022<\/td><td>Ydy<\/td><td>Llywodraeth y DU<\/td><td>Amh.<\/td><\/tr><tr><td>Rhwymedigaeth Gwasanaeth Cyffredinol Band Eang<\/td><td>Ydy<\/td><td>Llywodraeth y DU\/Ofcom<\/td><td>Atgyfeirio\/eirioli dros breswylwyr<\/td><\/tr><tr><td>Rheoliadau Adeiladu (Rhan R)<\/td><td>Ydynt (fe\u2019u hadlewyrchir)<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Gosod\/cyflwyno rheoliadau lleol, wedi eu halinio fel arfer<\/td><\/tr><tr><td>Hawliau Datblygu a Ganiateir (Telathrebu)<\/td><td>Ydynt, ond maent wedi eu datganoli<\/td><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Pennu\u2019r rheolau penodol ar gyfer cydsyniadau cynllunio<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h5 id=\"pwy-sy-n-gyfrifol\" class=\"wp-block-heading\">Pwy sy\u2019n gyfrifol?<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yr ecosystem o gyrff llywodraethol, rheoleiddiwr y diwydiant, datblygwyr a landlordiaid a\u2019r gweithredwyr eu hunain sy\u2019n gyfrifol am ddarparu seilwaith digidol i Gymru.&nbsp; Mae Tabl 2.4 isod yn rhoi trosolwg o\u2019r chwaraewyr allweddol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Tabl 2.3: Rhanddeiliaid allweddol<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Sefydliad<\/strong><\/td><td><strong>Cylch gwaith<\/strong><\/td><td><strong>Swyddogaeth<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Llywodraeth y DU<\/td><td>Cyflawni twf economaidd drwy bolis\u00efau ariannol, rheoli cyllid cyhoeddus a phennu cyfeiriad strategol ar gyfer cyrff sector cyhoeddus<\/td><td>Pennu targedau cenedlaethol ar gyfer cysylltedd digidol yn y DU Trwy\u2019r Adran Gwyddoniaeth, Arloesi a Thechnoleg, siapio\u2019r strategaeth er mwyn cyflawni targedau cysylltedd digidol a darparu cyllid a rheoli rhaglenni drwy BDUK. Mae Building Digital UK (BDUK) yn gyfrifol am gyflawniPprosiect Gigabit a\u2019r Rhwydwaith Gwledig a Rennir Mae BDUK yn cynnal Adolygiadau o\u2019r Farchnad Agored yn rheolaidd i olrhain cynlluniau cyflwyno gweithredwyr Gigabit masnachol er mwyn llywio\u2019r strategaeth cymhorthdal ar gyfer eiddo nad oes ganddynt gynlluniau cyflwyno masnachol. Mae Llywodraeth y DU yn gyfrifol am ddeddfu i ddarparu polis\u00efau cefnogol a rheoleiddiol megis Cod Cyfathrebiadau Electronig, Deddf Diogelwch Telathrebu, Diogelwch Cynnyrch a Seilwaith Telathrebu a Rhwymedigaeth Gwasanaeth Cyffredinol, gyda chymorth Ofcom Mae Llywodraeth y DU yn ariannu prosiectau arloesi telathrebu yn uniongyrchol drwy gyfryngau megis UK Telecoms Innovation Network (UKTIN) a rhaglenni arloesi ehangach megis Ymchwil ac Arloesi y DU<\/td><\/tr><tr><td>Llywodraeth Cymru<\/td><td>Yn gyfrifol am feysydd datganoledig bywyd cyhoeddus a chyflawni blaenoriaethau cenedlaethol, gan gynnwys iechyd, addysg, trafnidiaeth a\u2019r amgylchedd<\/td><td>Gosod strategaeth digidol penodol ar gyfer Cymru, gan gynnwys cysylltedd digidol sy\u2019n gydnaws \u00e2\u2019r strategaeth cymdeithasol ac economaidd Cyfrannu at y broses o siapio polis\u00efau a rhaglenni digidol Llywodraeth y DU Siapio ymyriadau sydd wedi eu haddasu ar gyfer amodau a blaenoriaethau lleol sy\u2019n ategu ac yn cynyddu effaith rhaglenni Llywodraeth y DU gymaint \u00e2 phosibl Gweithio gyda chwmn\u00efau telathrebu preifat i gefnogi gweithgareddau cyflwyno a helpu i ymgysylltu \u00e2\u2019r gymuned a chanolbwyntio hefyd ar ardaloedd lle mae\u2019r cwmpas neu\u2019r capasiti yn wael er mwyn annog gweithredwyr i fynd i\u2019r afael \u00e2 nhw Treialu arloesedd cysylltedd digidol sy\u2019n cefnogi amcanion cymdeithasol ac economaidd Llywodraeth Cymru (er enghraifft, rhwydweithiau IoT ar gyfer defnyddiau dinasoedd clyfar, technoleg amaethyddol a bysiau sydd wedi eu cysylltu \u00e2 lloeren Mae deddfwriaeth mewn meysydd megis hawliau datblygu a ganiateir a rheoliadau adeiladu wedi eu datganoli i Lywodraeth Cymru<\/td><\/tr><tr><td>Ofcom<\/td><td>Rheoleiddiwr ac awdurdod cystadleuaeth y DU ar gyfer y gwasanaethau darlledu, rhyngrwyd, telathrebu a phost.<\/td><td>Mae Ofcom yn cael ei ariannu\u2019n rhannol gan Lywodraeth y DU ac mae\u2019n rheoleiddio marchnadoedd telathrebu y DU, gan adrodd ar berfformiad y diwydiant ac yn sicrhau bod y farchnad yn gystadleuol ond yn deg.&nbsp; Mae Ofcom yn cefnogi Llywodraeth y DU drwy awduro polis\u00efau cysylltiedig megis Rhwymedigaeth Gwasanaeth Cyffredinol a thrwy sicrhau bod gweithredwyr yn cyflawni ymrwymiadau perfformiad statudol megis y rhwymedigaethau cwmpasu a wneir gan weithredwyr symudol y DU yn rhan o\u2019r cytundeb Rhwydwaith Gwledig a Rennir<\/td><\/tr><tr><td>Llywodraeth lleol a rhanbarthol<\/td><td>Darparu amrywiaeth eang o wasanaethau cyhoeddus hanfodol i ddiwallu anghenion cymunedol lleol<\/td><td>Pennu polis\u00efau cynllunio lleol, a all effeithio ar weithgareddau cyflwyno y rhwydwaith gweithredwyr Cymeradwyo ceisiadau cynllunio gan weithredwyr sydd y tu allan i hawliau datblygu a ganiateir a sicrhau bod datblygwyr yn cymhwyso rheoliadau adeiladu sy\u2019n ei gwneud yn ofynnol i ddatblygiadau newydd allu trosglwyddo data ar gyfradd Gigadid Adeiladu seilwaith digidol yn Gynllun Datblygu Lleol, yn ddelfrydol gyda strategaeth seilwaith digidol ategol Darparu cyllid am Hyrwyddwr Digidol fel un pwynt cyswllt ar gyfer gweithredwyr a darparu eiriolaeth leol ar gyfer seilwaith digidol Bod yn berchen ar bortffolio o asedau safle a all fod yn ddefnyddiol i weithredwyr symudol sy\u2019n ceisio mynd i\u2019r afael \u00e2 bylchau cwmpas neu gapasiti<\/td><\/tr><tr><td>Cwmn\u00efau telathrebu preifat<\/td><td>Busnesau sy\u2019n adeiladu ac yn gweithredu rhwydweithiau telathrebu yn nodweddiadol ac yn darparu gwasanaethau cysylltedd digidol i ddefnyddwyr a busnesau<\/td><td>Mae cwmn\u00efau telathrebu preifat yn ariannu, yn dylunio, yn adeiladu ac yn gweithredu rhwydweithiau digidol mewn ardaloedd sy\u2019n ddichonol yn fasnachol Pan nad yw cyflwyno\u2019r rhwydwaith yn ddichonol yn economaidd (er enghraifft ardaloedd gwledig neu rai ardaloedd trefol sydd \u00e2 heriau megis croesfannau d\u0175r), bydd gweithredwyr telathrebu preifat yn ymgysylltu \u00e2 rhaglenni llywodraeth y DU a Chymru er mwyn cael gafael ar gyllid y wladwriaeth i roi cymhorthdal i weithgarwch cyflwyno Bydd cwmn\u00efau telathrebu preifat yn gweithio gyda datblygwyr i sicrhau bod eiddo newydd yn cael eu cyflawni gyda band eang sy\u2019n gallu trosglwyddo ar gyfradd Gigadid, gan ddarparu cyllid a nwyddau traul i ddatblygwyr yn aml&nbsp;<\/td><\/tr><tr><td>Darparwyr Seilwaith Symudol (MIP)<\/td><td>Busnesau sy\u2019n berchen ar bortffolio o safleoedd tyrau a phennau tai symudol y maent wedyn yn eu gosod ar rent i weithredwyr symudol sy\u2019n chwilio am leoliadau ar gyfer eu hoffer radio<\/td><td>Bydd MIPau yn gweithio gyda chwmn\u00efau telathrebu preifat (gweithredwyr symudol yn bennaf) a landlordiaid er mwyn darparu safleoedd tyrau a phennau tai ar gyfer offer gweithredwyr, sicrhau lesoedd, adeiladu a chynnal a chadw\u2019r safleoedd a sicrhau gweithrediad diogel.<\/td><\/tr><tr><td>Datblygwr<\/td><td>Cwmni sy\u2019n prynu tir neu eiddo ac yn adeiladu eiddo preswyl neu fasnachol<\/td><td>Mae\u2019n ofynnol i ddatblygwyr weithio gyda chwmn\u00efau telathrebu preifat i sicrhau bod pob datblygiad masnachol a phreswyl newydd yn cael ei adeiladu gyda\u2019r dwythellau, y cabinetau a\u2019r seilwaith arall sydd ei angen fel y bydd prynwyr yn gallu cael band eang Gigabit.<\/td><\/tr><tr><td>Landlordiaid<\/td><td>Perchnogion tir neu eiddo<\/td><td>Mae gan landlordiaid swyddogaeth ddeublyg. Nhw yw perchnogion y tir a\u2019r eiddo y gallai fod yn ofynnol i weithredwyr sefydlog a symudol adeiladu eu seilwaith rhwydwaith arnynt ac felly maent yn ddarostyngedig i\u2019r Cod Cyfathrebiadau Electronig Mae angen cydsyniad landlord drwy fforddfraint fel y gall gweithredwyr band eang gysylltu preswylwyr mewn anheddau a rennir megis blociau o fflatiau neu Unedau Aml-annedd<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h4 id=\"y-sefyllfa-bresennol\" class=\"wp-block-heading\"><a>Y Sefyllfa Bresennol<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r bennod hon yn rhoi trosolwg o sefyllfa bresennol seilwaith digidol a chyfathrebu ledled Cymru.&nbsp; Mae\u2019n tynnu sylw at y problemau a\u2019r materion cyfredol ac yn nodi cyfleoedd allweddol.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"dull-llywodraeth-cymru\" class=\"wp-block-heading\">Dull Llywodraeth Cymru<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gan ganolbwyntio ar fand eang cyflym a darpariaeth symudol 4\/5G, mae Cymru wedi gwneud cynnydd gwirioneddol ac mae bellach yn canolbwyntio ar fynd i\u2019r afael ag anghenion ardaloedd gwledig y mae\u2019n anodd iawn eu cyrraedd. Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn mynd i\u2019r afael ag ardaloedd trefol nad ydynt wedi cael gwasanaethau sy\u2019n gallu trosglwyddo ar gyfradd Gigadid eto a lle mae\u2019r capasiti symudol yn gyfyngedig, a phrofiad cwsmeriaid yn dioddef o ganlyniad i hynny.<br><br>Mae tablau 3.1 a 3.2 isod yn dangos sut mae Cymru\u2019n perfformio o\u2019i chymharu \u00e2 gwledydd eraill a\u2019r DU yn ei chyfanrwydd. Mae Cymru wedi gwneud ei rhan yn dda, yn enwedig o\u2019i chymharu \u00e2\u2019r Alban sy\u2019n wynebu heriau tebyg, sef gwledigrwydd a thopoleg, er bod hynny ar raddfa fwy. Fodd bynnag, hwylusydd yn unig yw cysylltedd digidol cyflym sydd ar gael. Y gwir amcan yw mabwysiadu\u2019r gwasanaethau hyn a sut y gallant drawsnewid cymdeithasau, darparu gwasanaethau cyhoeddus a datblygiad gweithgarwch masnachol cyfredol a\u2019r dyfodol yng Nghymru, gan gefnogi\u2019r chwe chenhadaeth a nodir yn Strategaeth Ddigidol i Gymru .<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Tabl 3.1:Trosolwg o\u2019r cwmpas band eang ledled y DU (ffynhonnell: Ofcom, Cysylltu\u2019r Gwledydd, Adroddiad Cymru 2025<\/strong>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"642\" height=\"185\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandonecym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8671\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandonecym.png 642w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandonecym-300x86.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 642px) 100vw, 642px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Tabl 3.2:Trosolwg o gwmpas symudol llais a data ledled y DU (ffynhonnell: Ofcom, Cysylltu\u2019r Gwledydd, Adroddiad Cymru 2025)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"650\" height=\"220\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandtwocym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8673\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandtwocym.png 650w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandtwocym-300x102.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae cyfuniad o fuddsoddiadau sector cyhoeddus a phreifat mewn band eang a rhwydwaith symudol wedi sicrhau bod cyfran sylweddol o gymunedau a busnesau Cymru yn gallu cael band eang cyflym a chysylltedd symudol. Ym mis Tachwedd 2025 (Dyddiad cyhoeddi adroddiad <em>Cysylltu\u2019r Gwledydd<\/em> diweddaraf Ofcom \u2013 gweler Tabl 3.3), roedd gan 79.1% o\u2019r mangreoedd yng Nghymru fynediad at fand eang sy\u2019n gallu trosglwyddo ar gyfradd Gigadid<a href=\"#_ftn1\" id=\"_ftnref1\"><sup>[1]<\/sup><\/a><sup> <\/sup>ac roedd gan 97.07% ohonynt gwmpas 4G awyr agored gan bob un o\u2019r tri gweithredwr yn y DU. Er bod y gweithredwyr yn dal i gyflwyno 5G, mae 91.44% o\u2019r mangreoedd yng Nghymru eisoes wedi eu cwmpasu gan o leiaf un gweithredwr ac nid oes unrhyw reswm i gredu na fydd 5G yn adlewyrchu llwyddiant 4G.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong>Tabl 3.3: Data cwmpas band eang a symudol dethol ar gyfer Cymru a ddarperir gan Ofcom yn rhan o Cysylltu\u2019r Gwledydd Tachwedd 2025<\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"616\" height=\"337\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandtricym.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8678\" style=\"width:731px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandtricym.jpg 616w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/broadbandtricym-300x164.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 616px) 100vw, 616px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Buddsoddiad band eang masnachol sy\u2019n gallu trosglwyddo ar gyfradd Gigadid yng Nghymru<\/strong><br><br>O ran seilwaith digidol, mae polisi y llywodraeth wedi ei gynllunio i annog cystadleuaeth a chreu cyflyrau y farchnad er mwyn annog buddsoddwyr a chwmn\u00efau telathrebu i ariannu gweithrediad band eang Gigadid (a rhwydweithiau symudol 4\/5G). Yn achos marchnad y DU, mae\u2019r dull hwn wedi bod yn llwyddiannus iawn. Hyd yn hyn, mae Openreach yn unig wedi buddsoddi \u00a315 biliwn i gyflwyno ei rwydwaith ffeibr i 20 miliwn o 32.5 miliwn o fangreoedd y DU ac mae\u2019n disgwyl cyrraedd 90% o\u2019r mangreoedd yng Nghymru. Mae dros 100 o weithredwyr band eang Gigadid sy\u2019n weithredol yn y DU y mae pob un ohonynt yn cystadlu i ennill mantais yn y farchnad drwy fod y \u2018symudwr cyntaf\u2019 yn eu marchnad daearyddol dewisol. Mae cystadleuaeth yn dod \u00e2 dewis a phrisiau cystadleuol i ddefnyddwyr a busnesau, ond nid yw\u2019n arwain at gwmpas hollbresennol o reidrwydd. Fel sy\u2019n wir am y DU gyfan, er bod rhai ardaloedd gwledig yn parhau i gael eu gwasanaethu\u2019n wael, mae llawer o oradeiladu mewn lleoliadau dwysedd uchel, yn enwedig ar hyd arfordir y de a dinasoedd Abertawe a Chaerdydd. Yng Nghaerdydd, adroddodd Openreach fod ei waith parhaus o gyflwyno rhwydwaith ffeibr bellach yn mynd heibio i 80% o\u2019r mangreoedd (oddeutu 140,000). Mae VMO2, Ogi, Hyperoptic ac Elevate yn weithredol hefyd. Yn Abertawe, roedd Netomnia wedi cwmpasu 50,000 o fangreoedd erbyn mis Mawrth 2025. Mae Openreach a VMO2 hefyd yn y ddinas yn ogystal \u00e2 phresenoldeb llai gan Hyperoptig.<br><br>Er gwaethaf yr holl weithgaredd ffeibr masnachol hwn, mae ardaloedd lle nad oes cwmpas o gwbl hyd yn oed mewn ardaloedd trefol. Yn nodweddiadol, mae\u2019r ardaloedd hyn yn lleoedd lle mae\u2019r ddaearyddiaeth yn enwedig o heriol, gydag afonydd neu nodweddion eraill yn creu rhwystr technegol a chostau i weithredwyr masnachol. Mae llawer o weithredwyr ffeibr yn defnyddio dwythellau Openreach fel ffordd cyflym a chosteffeithiol o adeiladu eu rhwydweithiau. Weithiau, gall y dwythellau hyn fod mewn cyflwr gwael ac yn annefnyddiadwy, gan adael gweithredwyr gyda\u2019r gost bosibl o osod eu dwythellau eu hunain. Ffigur 3.1 isod, a gymerwyd o Thinkbroadband, yw\u2019r sefyllfa band eang Gigadid presennol yn Aberdaugleddau a Phenfro. Mae dotiau melyn yn cynrychioli mangreoedd nad oes ganddynt gynllun Gigabit presennol, ac mae Glannau Aberdaugleddau a Dociau Penfro yn ardaloedd lle mae problemau penodol. Mae rhai pryderon hefyd fod band eang Gigabit cyfyngedig ar gael mewn ardaloedd mwy difreintiedig ac o\u2019r herwydd maent yn llai deniadol yn fasnachol, er bod gweithredwyr yn dweud bod hyn yn fwy i\u2019w wneud \u00e2 landlordiaid unedau aml-annedd sy\u2019n anghydweithredol, lle gall diffyg fforddfraint atal gweithredwyr rhag gosod ffeibr. Mae Llywodraeth y DU wedi cydnabod y mater hwn a defnyddio\u2019r Ddeddf Diogelwch Cynnyrch a Seilwaith Telathrebu i ddiwygio\u2019r Cod Cyfathrebiadau Electronig i gyflwyno gweithdrefnau datrys anghydfodau newydd.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"554\" height=\"349\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/milfordhavendig.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8638\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/milfordhavendig.jpg 554w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/milfordhavendig-300x189.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 554px) 100vw, 554px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Ffigur 3.1 Argaeledd band eang Gigadid yn Aberdaugleddau a Phenfro. Mae dotiau melyn yn cynrychioli mangreoedd nad oes ganddynt fynediad presennol neu arfaethedig at fand eang Gigadid.<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae ymyriadau rhanbarthol a lleol yn canolbwyntio ar yr ardaloedd hyn lle nad oes cwmpas o gwbl. Er enghraifft, defnyddiodd Cyngor Caerdydd sy\u2019n gweithio gyda\u2019r gweithredwr ffeibr Telcom Group grant o \u00a37.7 miliwn o Gronfa Band Eang Lleol Llywodraeth Cymru (gweler adran 3.4) i \u201cgyflenwi preswylwyr a busnesau mewn rhannau o\u2019r ddinas sy\u2019n cael eu gwasanaethu\u2019n wael \u00e2 chysylltedd gigadid \u2018hypergyflym\u2019\u2026. nad oes unrhyw gynlluniau i\u2019w uwchraddio yn fasnachol fel y gall gynnal band eang gigadid ac sy\u2019n dioddef o gyflymder band eang sy\u2019n is na 30 Megadid yr eiliad\u201d. Gan fod Llywodraeth y DU wedi bod yn canolbwyntio ar bob ardal lle nad oes cynlluniau masnachol gan weithredwyr, mae ardaloedd gwledig, yn ddealladwy, wedi bod yn flaenoriaeth, Ond mae heriau trefol bellach yn cael mwy o sylw, sy\u2019n bwysig, yn enwedig os oes cysylltiad gwirioneddol ag amddifadedd, o ystyried bod cynhwysiant digidol yn hanfodol ar gyfer trawsnewid y modd y darperir gwasanaethau cyhoeddus.<br><br>Er bod cyfleoedd i ddefnyddio pwerau datganoledig i gefnogi gweithredwyr yn well wrth iddynt gyflwyno rhwydweithiau, mae dull cysylltedd digidol Llywodraeth Cymru yn bragmatig ac yn effeithiol. Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda Llywodraeth y DU a rhaglenni cysylltedd digidol cenedlaethol i sicrhau bod Cymru\u2019n cael cyfran deg o fuddsoddiad Gigadid a\u2019r ddarpariaeth symudol ledled y wlad, sy\u2019n adlewyrchu\u2019r heriau cysylltedd gwledig penodol sy\u2019n wynebu Cymru.<br><br>Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi bod yn effeithiol wrth gynyddu ymyriadau ledled y DU, er mwyn diwallu anghenion a chyflyrau lleol yn well. Mae rhaglenni megis y Gronfa Band Eang Lleol ac Allwedd Band Eang Cymru eisoes wedi bod yn llwyddiannus. Ymyrraeth wedi ei chynllunio\u2019n ofalus a gyhoeddwyd yn ddiweddar yw prosiect Ymestyn Band Eang Cyflym (EHSB). Bydd yn ceisio cysylltu mangreoedd sy\u2019n parhau i fod y tu allan i\u2019r cwmpas ar gyfer Prosiect Gigabit a chyflwyno yn fasnachol, ond drwy ostwng y trothwy perfformiad i 30 Megadid yr eiliad, bwriedir denu ystod eang o ddarparwyr technoleg ac amrywiaeth o atebion technegol. O ystyried bod y gyfradd twf traffig data yn y DU (yn gyffredin \u00e2 gwledydd Ewrop) yn gostwng, nid yw\u2019n bryder o reidrwydd fod y targed cyflymder, 30 Megadid yr eiliad, yn is na\u2019r cyflymder Gigadid safonol o ddisgwylir. Dylai EHSB ddarparu gwasanaeth band eang defnyddiol i gynifer o ddefnyddwyr \u00e2 phosibl yn hytrach nag estyn y band eang ffeibr yn raddol. Gyda gwasanaeth sylfaen 30 Megadid yr eiliad ar waith, gall cwsmeriaid gwledig aros am y gwelliannau technoleg anochel a\u2019r pwysau cystadleuol a fydd yn dod \u00e2 mynediad amserol at wasanaethau cyflymder Gigabit (Fel enghraifft o effaith arloesedd, mae Openreach a gweithredwyr ffeibr eraill bellach yn defnyddio cyfnewidfeydd bach wedi eu gosod mewn cabinetau stryd presennol i estyn yr ystod ffeibr i ardaloedd gwledig). Pan fydd effaith EHSB yn glir, dylai Llywodraeth Cymru ystyried ymyrraeth arall er mwyn ymdrin ag unrhyw fangreoedd sy\u2019n weddill y mae eu dewisiadau cysylltedd yn gyfyngedig. Mae menter \u2018Sterling 20\u2019 Llywodraeth y DU a lansiwyd yn ddiweddar (partneriaeth ag ugain o gronfeydd pensiwn a chwmn\u00efau yswiriant mwyaf y DU) eisoes wedi clustnodi \u00a340 miliwn er mwyn ehangu\u2019r cwmpas band eang ffeibr mewn ardaloedd gwledig yn yr Alban a gogledd Lloegr. Er nad yw\u2019r dulliau y tu \u00f4l i Sterling 20 yn glir eto, dylai Llywodraeth Cymru ymgysylltu \u00e2 Llywodraeth y DU i drafod y ffordd orau o gymhwyso\u2019r gronfa i unrhyw weithgaredd ar \u00f4l EHSB.<br><br>Mae creu\u2019r amodau cywir ar gyfer buddsoddi ac arloesi mewn band eang a seilwaith rhwydwaith symudol yn ddatganiad arwyddocaol ynghylch y bwriad. Mae Vodafone, er enghraifft, wedi ymrwymo i fuddsoddi \u00a311 miliwn yn ei rwydwaith dros y 10 mlynedd nesaf, fel amod cymeradwyo ar gyfer y cyfuniad diweddar \u00e2 H3G. Mae gan EE a VMO2 gynlluniau buddsoddi arwyddocaol hefyd . Yn yr un modd, mae gan Ddarparwyr Seilwaith Symudol (MIPau) megis Cornerstone a Cellnex fynediad at gyfalaf i ariannu\u2019r broses o adeiladu tyrau symudol newydd pan fyddant yn gweld bod gan y gweithredwyr symudol her gyffredin o ran cwmpas neu gapasiti.<br><br>Ei gwneud yn haws i\u2019r sector telathrebu wario arian yng Nghymru nag mewn rhannau eraill o\u2019r DU yw\u2019r peth iawn i\u2019w wneud. Mae\u2019r rheoliadau cynllunio sy\u2019n diffinio pa mor rhwydd yw hi i weithredwyr symudol adeiladu\u2019r seilwaith sydd ei angen ar eu rhwydweithiau yn cael eu diffinio i raddau helaeth gan Lywodraeth Cymru, a dyma lle mae Cymru y tu \u00f4l i weddill y DU (gweler adran 5). Gallai\u2019r bwlch hwn ehangu ymhellach oherwydd, ar ddiwedd 2025, cyhoeddodd Llywodraeth y DU alwad am dystiolaeth ar newidiadau i gyfraith cynllunio telathrebu (PDR) yn Lloegr. Mae\u2019r ymgynghoriad yn gofyn am safbwyntiau ar nifer o feysydd allweddol yr ystyrir bod ganddynt y potensial i arwain gwelliannau cyflymach mewn cysylltedd digidol a dileu rhwystrau i\u2019w defnyddio. Mae Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu dull \u2018Chwalu Rhwystrau\u2019 yr Adran Gwyddoniaeth, Arloesi a Thechnoleg a\u2019i hargymhellion allweddol, megis annog awdurdodau lleol i benodi Hyrwyddwr Digidol i ddarparu rhyngwyneb ar gyfer gweithredwyr telathrebu er mwyn helpu i ddatrys materion a rhannu gofynion.<br><br>Mae datblygu Cynllun Lleol a chefnogi Cynllun Seilwaith Digidol yn fentrau eraill sy\u2019n arwydd o fwriad awdurdod lleol i ymgysylltu \u00e2 gweithredwyr telathrebu, gan eu cefnogi. Erbyn hyn, mae gan 17 allan o\u2019r 22 o Awdurdodau Lleol yng Nghymru Hyrwyddwyr Digidol ar waith sy\u2019n gweithredu fel un pwynt cyswllt ar gyfer gweithredwyr ac yn cefnogi ymdrechion ymgysylltu \u00e2\u2019r gymuned, a gydlynir trwy Gr\u0175p Seilwaith Digidol Cymru gyfan sy\u2019n cael ei redeg gan Lywodraeth Cymru. Byddai estyn y model hwn i bob un o\u2019r 22 o awdurdodau lleol a sicrhau bod cysylltedd digidol yn cael ei ymgorffori ym mhob Cynllun Lleol gyda Rhaglen Seilwaith Digidol cefnogol yn ymddangos fel cam nesaf rhesymegol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"welsh-government-assets\"><strong><strong>Asedau Llywodraeth Cymru<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Llywodraeth Cymru yn berchen ar nifer o lwybrau cebl ffeibr optig. Er enghraifft:<br>\u25cf Mae llwybr Fibrespeed ar hyd arfordir gogledd Cymru wedi ei weithredu gan Zayo Networks ac ar hyn o bryd mae yn y broses o gael ei werthu.<br>\u25cf Mae Trafnidiaeth Cymru wedi sefydlu Ffeibr, gweithredwr ffeibr \u2018hyd braich\u2019, i fasnacheiddio\u2019r ffeibr a osodir yn rhan o raglen Metro De Cymru.<br>\u25cf Mae gweithredwr ffeibr Ogi wedi defnyddio dwythellau ar hyd yr M4 ac ar draws pont Tywysog Cymru yn rhan o lwybr ffeibr 70km i Gaerdydd. Mae asedau eraill sy\u2019n ddefnyddiol i gwmn\u00efau telathrebu yn cynnwys dodrefn stryd (ar gyfer celloedd bach rhwydwaith symudol), adeiladau y sector cyhoeddus a thir ar gyfer safleoedd mast symudol a dwythellau cebl sydd wedi eu gosod o dan lwybrau beicio.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Gr\u0175p Seilwaith Digidol Cymru Gyfan eisoes yn rhannu templedi \u2018arferion gorau\u2019 fel y Cytundeb Mynediad Agored ar gyfer dodrefn stryd. Gellid cymhwyso\u2019r dull ffederal hwn i set arweiniol o egwyddorion ar gyfer asedau deniadol eraill megis pennau tai. Mae gwir botensial yr asedau hyn wrth gynorthwyo gweithredwyr i adeiladu eu rhwydwaith yn aneglur, ond mae\u2019n deilwng o adolygiad ar y cyd, gan ystyried modelau eraill o bosibl. Er enghraifft, mewn cytundeb diweddar gwerth amcangyfrif o \u00a3740 miliwn, dyfarnodd Network Rail Project Reach i gonsortiwm dan arweiniad gweithredwr ffeibr Neos. Mae Project Reach yn cynnwys yr hawliau i adeiladu ac i fasnacheiddio ffeibr ar ochr y traciau, ac i ymdrin \u00e2 chwmpas symudol mewn twneli a thoriadau. Bydd y ffeibr ar ochr traciau yn cael ei rannu \u00e2 Network Rail a fydd yn defnyddio\u2019r ffeibr ar gyfer rhaglenni rheilffyrdd, gan arbed oddeutu \u00a3300 miliwn i drethdalwyr.<br><br>Yn ogystal \u00e2 Project Reach, mae Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi buddsoddiad o \u00a341 miliwn mewn cysylltedd lloeren ar gyfer trenau y brif linell yn ddiweddar, a chyda\u2019i gilydd, dylent ddechrau mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r profiad symudol gwael. Mae Llywodraeth Cymru wedi treialu cysylltedd Lloeren ar gyfer bysiau (gweler isod) a gallai ystyried cysylltedd lloeren ar gyfer y cerbydau rheilffordd sydd ar lwybrau y tu allan i\u2019r ddau brif wasanaeth a fydd yn elwa o fuddsoddiad Llywodraeth y DU. Hefyd, dylai Llywodraeth Cymru a Thrafnidiaeth Cymru ystyried eu strategaeth ar gyfer disodli GSM-R sy\u2019n seiliedig ar 2G (y rhwydwaith radio pwrpasol presennol ar gyfer rhaglenni rheilffyrdd) ar ddiwedd ei hoes yn awr bod Ofcom wedi dyrannu 5G o sbectrwm radio i\u2019w ddefnyddio ar gyfer y math o raglenni trac i dr\u00ean sy\u2019n ffurfio rhan o\u2019r System Cyfathrebu Symudol Rheilffordd y Dyfodol newydd sydd \u00e2\u2019r potensial i gynyddu capasiti llwybrau rheilffyrdd drwy fylchau agosach rhwng trenau yn ogystal ag amrywiaeth o nodweddion eraill.<br><br>Mae Strategaeth Ddigidol i Gymru yn cyfeirio\u2019n benodol at y Rhyngrwyd Pethau (IoT) ac arloesedd 5G. Mae Llywodraeth Cymru wedi cael effaith gadarnhaol wrth gefnogi arloesedd cysylltedd digidol sydd wedi ei alinio\u2019n benodol \u00e2 heriau cymdeithasol ac economaidd y wlad. Mae treialon diweddar o fysiau sydd wedi eu cysylltu \u00e2 lloeren er mwyn darparu gwell cysylltedd i deithwyr a data olrhain yn gywir (sy\u2019n hanfodol ar gyfer gwasanaethau gwledig anaml) yn dangos y ffordd ar gyfer estyniad i drenau TrC yn y dyfodol, ochr yn ochr \u00e2 buddsoddiad Llywodraeth y DU mewn cysylltedd lloeren ar gyfer trenau y brif linell.<br><br>Gan weithio gyda gweithredwr symudol VMO2, mae Wave Mobile wedi cyfuno cysylltedd lloeren \u00e2 radio 5G i ddod \u00e2 chysylltedd symudol i warchodfa natur anghysbell Ynys Lawd yn Ynys M\u00f4n. Er bod y model hwn yn y camau cynnar o\u2019i ddatblygiad, mae\u2019n bosibl y gall cyfuno \u00f4l-drosglwyddo lloeren a thechnoleg gorsaf sylfaen symudol \u2018gwesteiwr niwtral\u2019 (sy\u2019n caniat\u00e1u i\u2019r tri gweithredwr symudol ddefnyddio\u2019r offer i gysylltu \u00e2\u2019u cwsmeriaid) fod yn ateb cost isel ar gyfer mannau lle nad oes cwmpas symudol o gwbl.<br><br>Mae\u2019r gorsafoedd sylfaen symudol hyn sydd \u00e2 chyswllt \u00f4l-drosglwyddo lloeren hefyd yn rhwydd eu symud, oherwydd dim ond p\u0175er a safle mast sydd eu hangen arnynt, a allai fod cyn lleied \u00e2 phostyn lamp neu wal adeilad. Gallai Llywodraeth Cymru greu fflyd o\u2019r gorsafoedd sylfaen lloeren hyn a\u2019u symud wrth i\u2019r cwmpas gweithredwyr symudol wella (neu wrth i\u2019r angen am atebion ar gyfer mannau gwledig lle nad oes cwmpas o gwbl leihau wrth i gysylltedd lloeren gael ei integreiddio gan weithredwyr symudol a gwerthwyr dyfeisiau &#8211; gweler adran 4). Ar gyfer cymunedau bach sydd \u00e2 chwmpas symudol gwael, gallai cyllid ddod o fodel cynllun talebau gyda chyfraniadau gan y diwydiant symudol a\u2019r gymuned ei hun. Gellid defnyddio estyniad o fenter Rhwydwaith Gwledig a Rennir i fynd i\u2019r afael \u00e2 mannau lle nad oes cwmpas o gwbl ar ffyrdd ac mewn ardaloedd mwy anghysbell lle nad oes fawr o boblogaeth breswyl, os oes. Dylai Llywodraeth Cymru geisio deor strategaeth i ddatblygu model masnachol dichonadwy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ymyrraeth Llywodraeth Cymru yn y Rhyngrwyd Pethau (IoT)<\/strong><br><br>Mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi annog arloesedd gyda\u2019r Rhyngrwyd Pethau (IoT). Math o dechnoleg IoT yw LoRaWAN, sy\u2019n defnyddio sbectrwm agored ynghyd ag offer safon agored cost isel sy\u2019n rhwydd eu gweithredu a\u2019u rheoli, er mwyn adeiladu rhwydweithiau IoT effeithiol. Mae Llywodraeth Cymru wedi cefnogi ystod eang o weithrediadau peilot LoRaWAN, gan amrywio o raglenni dinas glyfar yng Nghonwy, monitro twf glaswellt ar safle arddangos Cyswllt Ffermio yn Erw Fawr, er mwyn rhoi synwyryddion amgylcheddol mewn mangreoedd a reolir gan Barcud, sef cymdeithas dai yng nghanolbarth Cymru.<br><br>Mae Ffigur 3.2 isod yn dangos rhychwant y cwmpas LoRaWAN cyfunol yng Nghymru heddiw. Mae gan y gweithredwyr symudol eu dewisiadau amgen masnachol eu hunain yn lle LoRaWAN; cefnogir technolegau megis NB-IOT a LTE-M gan eu rhwydweithiau 4G a 5G, felly maent yn ddewis deniadol i fusnesau nad ydynt yn dymuno rhedeg eu rhwydweithiau eu hunain ac sy\u2019n chwilio am ddibynadwyedd \u2018gradd cludwr\u2019. Gyda momentwm cynyddol gefeilliaid digidol, bydd mwy o sefydliadau yn caffael gwasanaethau IoT er mwyn casglu data amser real. Mae D\u0175r Cymru, er enghraifft, yn defnyddio NB-IOT i gyflwyno ei fesuryddion clyfar (mae cwmn\u00efau d\u0175r eraill megis Yorkshire Water a Thames Water yn defnyddio LoRaWAN). Un o alluoedd Llywodraeth Cymru yw ei bod yn gallu cynnull busnesau Cymreig. Er enghraifft, gallai rhwydwaith LoRaWAN a adeiladwyd er mwyn mesur d\u0175r gefnogi llawer o raglenni eraill. Dylai Llywodraeth Cymru ddod \u00e2 rhanddeiliaid allweddol o\u2019r sector preifat a chyhoeddus at ei gilydd i rannu uchelgeisiau cysylltedd ac archwilio\u2019r posibilrwydd o rwydwaith IoT Cymru\u2019n Un. Gallai rhwydwaith o\u2019r fath gyflawni budd cymdeithasol yn ogystal \u00e2 chreu platfform sy\u2019n gallu cyflymu\u2019r broses o fabwysiadu atebion gefeilliaid digidol yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"309\" height=\"345\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/coverageeng.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-8640\" style=\"aspect-ratio:0.8956796628029505;width:491px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/coverageeng.jpg 309w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/coverageeng-269x300.jpg 269w\" sizes=\"auto, (max-width: 309px) 100vw, 309px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Ffigur 3.2: Cwmpas LoRaWAN yng Nghymru, \u2018coch\u2019 yw\u2019r ardaloedd lle mae signal cryf ar gael (ffynhonnell: TTN Mapper)<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Cynhwysiant Digidol <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd cysylltedd digidol yn tanategu\u2019r nod o drawsnewid y broses o ddarparu gwasanaethau cyhoeddus. Bydd mynd i\u2019r afael \u00e2 chynhwysiant digidol (pwnc cenhadaeth dau Llywodraeth Cymru) yn ofyniad sylfaenol, gan sicrhau nad yw\u2019r rhai sydd angen cael mynediad at wasanaethau cyhoeddus fwyaf yn wynebu rhwystrau ychwanegol wrth ddewis sianeli digidol. Er bod mynediad at sgiliau digidol a dyfeisiau priodol y tu allan i gwmpas yr adolygiad hwn, byddai materion megis presenoldeb seilwaith digidol cyflym fforddiadwy yn cefnogi ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gefnogi pobl i fodloni\u2019r Safon Byw Digidol Gofynnol (MDLS).<br><br>Bydd natur cynhwysiant digidol \u2013 ac achosion allg\u00e1u yn newid yn sylweddol yn ystod yr ugain mlynedd nesaf. Lansiwyd rhyngrwyd deialu yn y DU ym 1992 am y tro cyntaf. Ymddangosodd yr iPhone cyntaf yn 2007. Bydd y rhai a anwyd yn y 1970au ac sydd bellach yn eu 50au wedi byw eu bywydau fel oedolion gyda chyfrifiaduron ac yn gynyddol, ffonau clyfar. Er bod ffactorau eraill a all gyfrannu at allg\u00e1u digidol, mae oedran yn gyfrannydd sylweddol. Mae\u2019n rhesymol awgrymu dros yr ugain i dri deg mlynedd nesaf, y bydd y garfan henoed sydd wedi eu heithrio\u2019n ddigidol heddiw yn cael eu disodli gan un sy\u2019n fwy llythrennog yn ddigidol. Awgrymodd tystiolaeth o astudiaeth cynhwysiant digidol a gynhaliwyd gan Sefydliad Heseltine ym Mhrifysgol Lerpwl, hyd yn oed mewn grwpiau incwm isel, ei bod yn gyffredin defnyddio ffonau clyfar i gael mynediad at wasanaethau bancio ac adloniant ar-lein, a bod natur yr allg\u00e1u yn symud i\u2019r sgiliau digidol lefel uwch sy\u2019n ofynnol ar gyfer gwaith, a allai fod yn fwy cysylltiedig ag iaith ysgrifenedig a sgiliau mathemategol na defnyddio technoleg ddigidol. Dylai Llywodraeth Cymru ailedrych ar ei dealltwriaeth ei hun o gynhwysiant digidol fel bod ymyriadau polisi ar sail briodol.<\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"rhaglenni-cysylltedd-llywodraeth-y-du-yng-nghymru\" class=\"wp-block-heading\">Rhaglenni cysylltedd Llywodraeth y DU yng Nghymru<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Project Gigabit Infrastructure Subsidy (GIS)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">GIS yw prif brosiect band eang Llywodraeth y DU. Mae hyd at \u00a35 biliwn wedi eu hymrwymo gan Lywodraeth y DU i Brosiect Gigabit, sef conglfaen uchelgais y DU ar gyfer cymdeithas ac economi sydd wedi eu cysylltu\u2019n ddigidol. Y pwyslais yw darparu band eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd gigadid i gymaint o\u2019r DU \u00e2 phosibl, gan ganolbwyntio ar ardaloedd nad ydynt wedi eu cwmpasu gan gyflwyniadau masnachol. Yr uchelgais yw i 99% o fangreoedd y DU gael mynediad at fand eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd gigadid erbyn 2032. Mae adroddiad Cenhedloedd Cysylltiedig Ofcom ar gyfer 2025 yn dangos, er bod gan 87% o fangreoedd y DU fynediad at fand eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd gigaidd, i Gymru y ffigur cymharol yw 79.1%, sy\u2019n adlewyrchu ei daearyddiaeth heriol, ei gwledigrwydd cymharol a\u2019r contractau Gigabit \u2018Math C\u2019 a fydd yn cael eu cyflwyno i fynd i\u2019r afael \u00e2 Chymru yn ddiweddarach.<br><br>Cytundebau trawsranbarthol gydag un darparwr ar gyfer ardaloedd lle nad oedd gan y farchnad ddiddordeb gwirioneddol yw contractau Math C Mae chwe math o gaffaeliadau math-C i gyd, ac mae dau ohonynt yn ymwneud \u00e2 Chymru. Yn \u00f4l y gofyn 2 \u2013 dyfarnwyd buddsoddiad o \u00a3139.1 miliwn sy\u2019n cwmpasu gorllewin a gogledd Dyfnaint, gogledd-orllewin, canolbarth a de-ddwyrain Cymru \u2013 i Openreach ym mis Mehefin 2024 a bydd yn ceisio cysylltu 42,000 o fangreoedd ar draws yr holl ardaloedd targed. Dyfarnwyd Yn \u00f4l y gofyn 3 \u2013 sy\u2019n cwmpasu dwyrain a de Swydd Amwythig, gogledd Swydd Henffordd, gogledd a de-orllewin Cymru \u2013 yn yr un modd i Openreach ym mis Rhagfyr yr un flwyddyn. Mae galwad yn \u00f4l y gofyn 3 werth \u00a3108.9 miliwn a bydd yn cysylltu oddeutu 47,000 o fangreoedd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Cynllun Talebau Band Eang Gigabit<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r cynllun hwn a weinyddir gan Building Digital UK (BDUK) Llywodraeth y DU yn darparu grantiau (talebau) i helpu cartrefi a busnesau sydd \u00e2 chyflymder llai na 1 Gbps yr eiliad i uwchraddio i fand eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd gigadid os nad ydynt wedi eu cynnwys mewn cynlluniau masnachol, Prosiect Gigabit neu gynlluniau cyflwyno eraill a ariennir yn gyhoeddus. Mae\u2019r talebau werth hyd at \u00a34,500 ac mae 118,000 wedi eu dosbarthu ledled y DU, ac roedd 4,600 o\u2019r rhai hynny yng Nghymru . Er y gellir defnyddio talebau ar gyfer mangreoedd ynysig, mae cymunedau bach yn cydgrynhoi talebau yn aml i ysgogi gweithredwr masnachol i estyn y rhwydwaith at eu pentrefan neu eu pentref.<br><br>Yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf, mae Cynlluniau Talebau Band Eang Gigabit newydd wedi eu cwtogi er mwyn osgoi gwrthdaro \u00e2 rhaglen GIS mawr, gan gyfyngu cynllun talebau i rannau o Swydd Derby, Ynys Wyth ac ardaloedd mwy trefol megis Llundain Fwyaf, Glannau Mersi, Manceinion Fwyaf, Birmingham a\u2019r Wlad Ddu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae cwtogi uchelgeisiau cyflwyno masnachol gan weithredwyr sy\u2019n ailganolbwyntio ar gynhyrchu refeniw \u00e2\u2019r cyflwyniad presennol yn thema sy\u2019n digwydd dro ar \u00f4l tro, ac yn un y mae angen i Lywodraeth Cymru ei monitro\u2019n ofalus. Y man cychwyn ar gyfer y ddau gontract Math C i Gymru fydd lle y bydd cyflwyno masnachol yn diweddu. Os bydd gweithredwyr yn parhau i gwtogi eu cynlluniau cyflwyno, gallai bylchau agor y bydd angen mynd i\u2019r afael \u00e2 nhw. Gan weithio gyda Llywodraeth Cymru, mae BDUK yn olrhain y dirwedd hon sy\u2019n datblygu\u2019n gyson drwy Adolygiadau rheolaidd o\u2019r Farchnad Agored yn seiliedig ar y data diweddaraf a ddarparwyd gan y gymuned weithredwyr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Rhwydwaith Gwledig a Rennir<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rhaglen ar y cyd a ariennir gan Lywodraeth y DU a\u2019r diwydiant symudol yw Rhwydwaith Gwledig a Rennir.Fe\u2019i cynlluniwyd i wella ac estyn y cwmpas 4G i ardaloedd lle nad oes cwmpas i raddau, lle mae cwmpas gan o leiaf un gweithredwr, ac ardaloedd lle nad oes cwmpas o gwbl. Mae cam cyntaf y prosiect wedi ei gyflawni\u2019n gynnar, ac erbyn hyn, gellir cael 4G gan o leiaf un gweithredwr ar draws 95% o ehangdir y DU. Yr ail amcan yw mynd i&#8217;r afael ag ardaloedd lle nad oes cwmpas o gwbl, a\u2019r amcan yw cyflawni cwmpas 4G yn 89.2% o\u2019r DU erbyn diwedd 2025.<br><br>Mae\u2019r gweithredwyr symudol wedi buddsoddi \u00a3532 miliwn mewn Rhwydwaith Gwledig a Rennir, a daeth \u00a3184 miliwn arall gan Lywodraeth y DU ar gyfer uwchraddiadau i Rwydwaith Gwasanaethau Brys y Swyddfa Gartref a hyd at \u00a3150 miliwn wedi\u2019i neilltuo ar gyfer safleoedd newydd yn yr Alban, sydd \u00e2\u2019r cwmpas 4G isaf yn y DU. Y targed cyntaf oedd mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r mannau lle nad oedd cwmpas i raddau, a gyflawnir ar y cyfan drwy addasu safleoedd mast gweithredwr sengl fel y gellir eu rhannu rhwng gweithredwyr lluosog. Yn flaenorol, roedd Cymru wedi elwa o fuddsoddiad EE mewn safleoedd gweithredwyr sengl i gefnogi contract Rhwydwaith y Gwasanaethau Brys \u2018goleuadau glas\u2019 y gweithredwyr \u00e2\u2019r Swyddfa Gartref. Cafodd llawer o\u2019r safleoedd hyn eu huwchraddio i\u2019w rhannu o dan Rwydwaith Gwledig a Rennir. Mae 100 o uwchraddiadau mastiau\u2019r Swyddfa Gartref wedi mynd yn fyw ledled y DU, ac roedd 46 ohonynt yng Nghymru. Mae gan bob gweithredwr symudol ymrwymiad i gynyddu eu cwmpas 4G i 89.2% o ehangdir y DU erbyn diwedd 2027, felly dylai gweithredu ar y cyd gyflawni targed 2025, er bod hynny gyda chwmpas rhannol (hynny yw, un gweithredwr) mewn rhai ardaloedd.<br><br>Er mai ar draws y DU y mae targedau cwmpas o dan Rwydwaith Gwledig a Rennir, mae amrywiadau cenedlaethol (Tabl 3.4 isod). Mae Cymru\u2019n perfformio\u2019n well na\u2019r Alban ond mae ganddi waith i\u2019w wneud i gau\u2019r bwlch i Loegr.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Tabl 3.4: Cynnydd cwmpas 4G y Rhwydwaith Gwledig a Rennir &#8211; Tachwedd 2025<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"670\" height=\"261\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/ruralnetworkcym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8680\" style=\"width:886px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/ruralnetworkcym.png 670w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/ruralnetworkcym-300x117.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 670px) 100vw, 670px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><em>% y ffigurau wedi eu talgrynnu i ffigurau llawn. Cymerwyd y ffigurau cyn SRN o Adroddiad Cenhedloedd Cysylltiedig Ofcom 2019 a gyhoeddwyd ar 13 Rhagfyr 2019. Cymerwyd y cwmpas presennol o adroddiad Cenhedloedd Cysylltiedig Ofcom 2025 a gyhoeddwyd ym mis Tachwedd 2025. Ffynhonnell: diweddariad Shared Rural Network <\/em><a href=\"https:\/\/srn.org.uk\/forecast-coverage-improvements\/\"><em>https:\/\/srn.org.uk\/forecast-coverage-improvements\/<\/em><\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n<h5 id=\"mentrau-cysylltedd-llywodraeth-cymru\" class=\"wp-block-heading\">Mentrau cysylltedd Llywodraeth Cymru<\/h5>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3.4.1 Mae Llywodraeth Cymru wedi llwyddo i adeiladu ar y rhaglenni allweddol hyn gan Lywodraeth y DU gyda nifer o fentrau pwyslais eu hunain<br><br><strong><strong>Cronfa Band Eang Lleol<\/strong><\/strong><br><br>Gwnaeth Llywodraeth Cymru gynnal Cronfa Band Eang Lleol o 2020 tan ei gwblhau ym mis Mawrth 2025. Gwnaeth ddyrannu \u00a312 miliwn i helpu awdurdodau lleol a mentrau cymdeithasol i ddarparu rhwydweithiau band eang cyflymach i ardaloedd a safleoedd nad oedd ganddynt gyflymder mynediad uwch na 30 Megadid yr eiliad. Cafodd cyllid Cronfa Band Eang Lleol ei ddefnyddio gan Fargeinion Dinesig a Rhanbarthol (gweler enghraifft Caerdydd yn adran 3.2) a chynghorau lleol i ddarparu ffeibr i ardaloedd nas gwasanaethir yn ddigonol ac i gyfleusterau cymunedol megis llyfrgelloedd gwledig, canolfannau cymunedol a chartrefi gofal. <br><br><strong><strong>Allwedd Band Eang Cymru<\/strong><\/strong><br><br>Cynllun grant tebyg i Gynllun Talebau Band Eang Gigabit ledled y DU yw Allwedd Band Eang Cymru (gweler uchod). Lansiwyd Allwedd Band Eang Cymru yn 2013 yn gyntaf ac arweiniodd at ddosbarthu dros 14,000 o grantiau. Cafodd y cynllun ei oedi ym mis Awst 2024, yn bennaf er mwyn adolygu\u2019r dull i sicrhau ei fod yn parhau i fodloni gofynion busnesau a phreswyl sy\u2019n esblygu ac i adnewyddu systemau a phrosesau cyfyngu (backoff).<br><br>Yn awr bod y contractau GIS Math C sy\u2019n cwmpasu Cymru wedi eu dyfarnu, mae mwy o eglurder ynghylch mangreoedd a fydd y tu allan i\u2019r ardal ymyrraeth a ariennir gan BDUK. Mae hyn wedi caniat\u00e1u i Lywodraeth Cymru ailagor y cynllun, er bod hynny gyda rhai newidiadau. Mae Allwedd Band Eang Cymru diwygiedig wedi ei gynllunio hefyd i weithio ochr yn ochr \u00e2 phrosiect Ymestyn Cyrhaeddiad Band Eang Cyflym (EHSB) a gyhoeddwyd yn ddiweddar (gweler isod).<br><br>Mae cyllideb flynyddol o \u00a31 miliwn wedi ei dyrannu i ariannu grantiau o \u00a3800 (a rennir yn \u00a3550 ar gyfer offer a \u00a3250 ar gyfer gosod). Mae unrhyw ateb technoleg yn dderbyniol ar yr amod ei fod yn gallu cyflawni isafswm cyflymder o 30 Megadid yr eiliad. Mae gostyngiadau diweddar ym mhrisiau band eang lloeren Starlink (\u00a335 y mis bellach) yn golygu nad yw defnyddio eithrio ffioedd misol cylchol o gostau\u2019r grant i wrthbwyso bellach yn broblem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Prosiect Ymestyn Cyrhaeddiad Band Eang Cyflym (EHSB)<\/strong><\/strong><br><br>Mae\u2019r un eglurder sydd wedi caniat\u00e1u i Lywodraeth Cymru adnewyddu Allwedd Band Eang Cymru wedi caniat\u00e1u i Lywodraeth Cymru bennu amserlen ar gyfer ei phrosiect Ymestyn Cyrhaeddiad Band Eang Cyflym (EHSB), sydd wedi bod yn cael ei ddatblygu ers dechrau 2023. Bydd EHSB yn defnyddio\u2019r \u00a370 miliwn a adfachwyd gan Openreach a phrosiect Cyflymu Cymru ar gyfer ardaloedd targed \u2013 mangreoedd gwledig iawn neu anodd iawn eu cyrraedd yn bennaf sy\u2019n dal i fod y tu allan i gynlluniau cyflwyno gweithredwyr masnachol a chyflwyniadau gan Openreach a ariennir yn rhan o Brosiect Gigabit. Disgwylir y bydd 25-30,000 o fangreoedd perthnasol o fewn cwmpas EHSB.<br><br>Fodd bynnag, mae nod EHSB yn un pragmatig; yn hytrach na cheisio codi pob mangre i gyflymder Gigadid, nod y prosiect yw cyflawni cyflymderau cysylltiad o \u201830 Megadid yr eiliad o leiaf\u2019. Er y gallai 30 Megadid yr eiliad ymddangos yn anuchelgeisiol, mae\u2019n fesur beiddgar a fydd yn sicrhau bod yr ystod ehangaf o dechnolegau \u2013 gan gynnwys FWA a Lloeren \u2013 yn berthnasol, gan gyflawni\u2019r ymgysylltiad ehangaf \u00e2\u2019r farchnad. Mae\u2019n werth nodi hefyd fod adroddiadau gan ymgynghoriaeth yn y diwydiant, LightReading, yn nodi bod y gyfradd twf yn nhraffig data y DU yn arafu yn unol \u00e2\u2019r duedd ledled Ewrop a nodwyd gan Analysis Mason (gweler Ffigur 3.3 isod). Felly o leiaf bydd isafswm cyflymder o 30 Megadid yr eiliad yn sicrhau bod mwy o bobl yn cael gwasanaeth interim y gellir ei ddefnyddio nes y bydd economeg ffeibr wedi gwella fel y gellir mynd i\u2019r afael yn economaidd \u00e2 mangreoedd anoddach eu cyrraedd, neu i gynigion lloeren wella a FWA i wireddu ei addewid o ran gallu i drosglwyddo data ar gyfradd Gigadid. Efallai y byddai\u2019n werth ystyried dull sy\u2019n blaenoriaethu\u2019r mangreoedd pellaf a mwyaf ynysig yn gyntaf ar gyfer EHSB neu unrhyw brosiect olynol. Yn hytrach nag ehangu o\u2019r \u00f4l troed ffeibr presennol, gellid ystyried cyfeirio cyllid at y lleoliadau mwyaf anghysbell hynny (gyda chymhellion ychwanegol i ffermydd o bosibl) a fydd yng nghefn y ciw yn aros i\u2019r cysylltedd ehangu tuag at allan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Ffigur 3.3: Cyfradd twf mewn traffig data sefydlog fesul tanysgrifiwr, cyfartaledd ar draws yr UE (Ffynhonnell Analysis Mason) o\u2019i gymharu ag adolygiad LightReading o\u2019r newid yn y defnydd o ddata sylfaenol yn y DU sy\u2019n deillio o ddata Openreach:<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"626\" height=\"281\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/openreachcym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8682\" style=\"width:737px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/openreachcym.png 626w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/openreachcym-300x135.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 626px) 100vw, 626px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Y cam nesaf yn y broses yw creu fframwaith o weithredwyr sy\u2019n gallu cyflawni i fangreoedd ymgeisiol EHSB. Ar \u00f4l hynny, bydd angen cynnig cyfres o gontractau yn \u00f4l y gofyn cystadleuol, a disgwylir y cyntaf yn ystod haf 2026.<br><br><strong><strong>Mewnlenwad a thenantiaeth allweddol<\/strong><\/strong><br><br>Mae gan Gymru ddwy Fargen Ddinesig (Bargen Prifddinas-Ranbarth Caerdydd a Bargen Ddinesig Bae Abertawe) a dwy Fargen Dwf (Bargen Twf Gogledd Cymru a Bargen Twf Canolbarth Cymru). Mae cysylltedd digidol, gyda gwelliannau mewn cwmpas symudol a chwmpas sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd Gigadid, cynhwysiant digidol a mentrau \u00e2 phwyslais megis ffermio manwl, telefeddygaeth a chynlluniau peilot 5G yn nodwedd gyson o\u2019r pedair Bargen.<br><br>Mae cyllid bargeinion wedi ei ddefnyddio i ymdrin ag ardaloedd band eang cyflymder isel mewn ardaloedd trefol yn ogystal \u00e2 chysylltu mangreoedd anodd eu cyrraedd o fewn ffiniau rhanbarthol. Mae cysylltu safleoedd sector cyhoeddus \u00e2 ffeibr yn ei gwneud yn bosibl i drawsnewid gwasanaethau y sector cyhoeddus a modelau darparu gwasanaethau newydd yn ogystal ag annog rhwydweithiau ffeibr daearyddol i gael eu lluosogi, gan leihau\u2019r gost o gysylltu ardaloedd preswyl a busnesau sy\u2019n agos at y safleoedd sector cyhoeddus sydd ar yr asgwrn cefn ffeibr newydd.<br><br>Partneriaeth rhanbarthol gwerth \u00a31.3 biliwn rhwng awdurdodau lleol, prifysgolion, a\u2019r sector preifat yw Bargen Ddinesig Bae Abertawe, \u00e2\u2019r nod o sbarduno twf economaidd a thrawsnewidiad yn ne-orllewin Cymru. Yn 2021, cymeradwyodd Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru becyn buddsoddi mewn seilwaith digidol gwerth \u00a355 miliwn, gyda\u2019r nod o ehangu\u2019r cwmpas band eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd Gigadid a 5G yn y rhanbarth. O dan y Rhaglen Seilwaith Digidol, dyfarnwyd contractau i Openreach (\u00a39.8 miliwn ar gyfer prosiect Better Broadband Infill i gysylltu 1800 o fangreoedd anodd eu cyrraedd yn y rhanbarth) a VMO2 Business (Rhwydwaith ffeibr i gysylltu 36 o safleoedd sector cyhoeddus yn amrywio o leoliadau sy\u2019n eiddo i awdurdodau lleol i wasanaethau iechyd a phrifysgolion). Mae Openreach hefyd wedi cyflawni prosiect Rhaglen Seilwaith Digidol gwerth \u00a3150,000 i weithredu ffeibr ar draws Parc Margam (Castell-nedd Port Talbot), a fydd hefyd yn cyrraedd cartrefi yn yr ardal gyfagos.<br><br>Mae Cyngor Caerdydd wedi defnyddio \u00a37.7 miliwn o Gronfa Band Eang Lleol Llywodraeth Cymru i wella cyflymderau yn y rhannau o\u2019r ddinas a wasanaethid yn wael. Mae\u2019r cyflenwr a ddewiswyd &#8211; Telecom Group &#8211; wedi cyflawni band eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd gigadid \u201cam ddim am oes\u201d i 15 o ganolfannau cymunedol ac mae hefyd yn darparu tariff cymdeithasol i gefnogi amcanion cynhwysiant digidol Caerdydd yn ogystal \u00e2 chreu swyddi lleol addawol.<br><br>Ym mis Mehefin 2025, cyhoeddwyd yr hysbysiad ymgysylltu \u00e2\u2019r farchnad rhagarweiniol ar gyfer PSBA3. Ariennir Rhwydwaith Ardal Eang Cydgasglu Band Eang y Sector Cyhoeddus (PSBA) gan \u00a312.5 miliwn y flwyddyn o gyllid gan Lywodraeth Cymru ac mae\u2019n cysylltu 110 o sefydliadau, 640 o feddygfeydd meddygon teulu a 5,000 o safleoedd sector cyhoeddus ledled Cymru. Gwnaeth BT ddisodli Logicalis fel y cyflenwr yn 2014. Yn ddiweddar, mae gwaith ymgysylltu \u00e2\u2019r farchnad wedi dechrau ar gaffaeliad \u00a3700 miliwn a fydd yn cael ei ddyfarnu ym mis Hydref 2028 ar gyfer y cyfnod hyd at fis Hydref 2033, gydag estyniad posibl y tu hwnt i hynny. Mae PSBA3 yn gyfle delfrydol i Lywodraeth Cymru estyn effaith tenantiaeth allweddol PSBA er mwyn herio ardaloedd sy\u2019n dal i fod heb lwybr clir at fand eang Gigadid ac i leoliadau a allai helpu gweithredwyr symudol i fynd i\u2019r afael \u00e2 bylchau cwmpas lleol.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"key-issues-and-challenges-2\" class=\"wp-block-heading\"><a><a>Gweledigaeth y Dyfodol<\/a><\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Strategaeth Ddigidol Cymru yn nodi Gweledigaeth Ddigidol &#8211; \u201cDigidol yng Nghymru: gwella bywydau pawb trwy gydweithio, arloesi a gwasanaethau cyhoeddus gwell\u201d<br><br>Er bod band eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd Gigadid yn flaenoriaeth glir i Lywodraeth y DU gan ymrwymo \u00a35 biliwn i\u2019r uchelgais o gwmpas yn 99% o\u2019r ehangdir erbyn 2030, mae buddsoddi mewn ffonau symudol wedi bod yn galluogi polis\u00efau megis y Cod Cyfathrebiadau Electronig i raddau helaeth a chyfraniad o \u00a3334 miliwn posibl i brosiect Rhwydwaith Gwledig a Rennir. Yn yr un modd, mae Llywodraethau Cymru yn canolbwyntio ar fand eang Gigadid, ac mae ymyriadau megis Cronfa Band Eang Lleol, Allwedd Band Eang Cymru ac EHSB sydd ar ddod i gyd yn canolbwyntio ar fand eang sefydlog.<br><br>Mae lle i Lywodraeth Cymru wneud yr hyn nad yw Llywodraeth y DU yn ei wneud, a hyrwyddo\u2019r uchelgais o gwmpas symudol hollbresennol yn ogystal \u00e2 mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r anghenion capasiti trefol cynyddol. Mae\u2019r amseru yn iawn; mae gweithredwyr yn dechrau cyfnod o fuddsoddiad cyfalaf newydd sylweddol yn eu rhwydweithiau, ac mae 5G a 5G Standalone yn cael eu cyflwyno. Bydd 6G yn dilyn yn gynnar yn y 2030au. Fel gyda phob \u2018cenhedlaeth\u2019 o dechnoleg symudol, mae 5G SA a 6G yn addo bod yn drawsnewidiol, ond hyd yn oed os mai dim ond llond llaw o\u2019r dyheadau a sbardunir gan ddeallusrwydd artiffisial, cyffyrddiadol a holograffig sy\u2019n cael eu bodloni, efallai mai 6G yw\u2019r Genhedlaeth sy\u2019n cyflawni. Gyda\u2019i rheolau cynllunio cyfyngol, byddai gweithredwyr symudol yn teimlo ar gam fod Cymru\u2019n dechrau o dan anfantais. Ond mae maint bach Cymru yn fantais wirioneddol. Os yw\u2019r weledigaeth hon o Gymru fel hyrwyddwr symudol yn un y mae Llywodraeth Cymru yn credu sydd o werth, gall Llywodraeth Cymru gynnull ei 22 o awdurdodau lleol a rhanddeiliaid allweddol yn y sector cyhoeddus a phreifat i ymgysylltu \u00e2\u2019r diwydiant symudol ac i siapio a gweithredu rhaglen integredig.<br><br>Mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi dangos agwedd gadarnhaol tuag at dechnoleg lloeren a\u2019i photensial sylweddol i gymunedau gwledig. Mae gan Lywodraeth Cymru gyfle i fod ar flaen y gad wrth i gymorth Llywodraeth y DU gynyddu wrth i\u2019r dechnoleg aeddfedu a lloeren yn dod yn ateb dichonol i fannau gwledig lle nad oes cwmpas symudol o gwbl , nid ar gyfer lleoliadau band eang anodd eu cyrraedd yn unig.<br><br>Dylid cymhwyso\u2019r un gallu i gynnull i archwilio\u2019r posibilrwydd o ddull cenedlaethol cyfunol ar gyfer y gallu i gasglu data y Rhyngrwyd Pethau a Gefeilliaid Digidol a fydd yn bwydo o\u2019r data hyn; os oes cyfle i adeiladu un, gan ganiat\u00e1u i anghenion sefydliadau unigol gael eu diwallu, gan rannu ar yr un pryd setiau data buddiannau cyffredin a chreu cyfleoedd newydd drwy symleiddio\u2019r broses o rannu data rhwng diwydiannau neu adrannau. Er enghraifft, byddai data ffermio a thechnoleg amaethyddol (o dynnu d\u0175r i roi cemegau) yn gyfraniad gwerthfawr ar gyfer gefell digidol sy\u2019n cael ei redeg gan y swyddogaeth cynllunydd system d\u0175r rhanbarthol newydd a ragwelir gan adroddiad Cunliffe diweddar, gan helpu i ddwyn ynghyd yr ecosystem o randdeiliaid tameidiog i wneud y gorau o\u2019r broses rheoli adnoddau d\u0175r. Heb fframwaith cyffredin, bydd y buddion hyn yn ddrutach a bydd yn fwy cymhleth eu cyflawni.<br><br>Mae angen cysylltiadau ffeibr cyflymder uchel oediadau isel amrywiol ar ganolfannau data i gysylltu \u00e2 chlystyrau canolfannau data cenedlaethol a rhyngwladol a chyfnewidfeydd rhyngrwyd lle mae gweithredwyr yn rhyng-gysylltu ac yn cysylltu \u00e2 llwybrau ffeibr rhyng-gyfandirol. Mae Parthau Twf Deallusrwydd Artiffisial De Cymru a Gogledd Cymru yn ddeniadol i weithredwyr canolfannau data byd-eang a fydd, yn eu tro, yn annog gweithredwyr i fuddsoddi mewn rhagor o rwydweithiau ffeibr.<br><br>Bydd cysylltedd digidol hollbresennol yn niwtraleiddio llawer o\u2019r heriau i gymunedau gwledig Cymru sy\u2019n ymwneud \u00e2 phellter, gan gyflawni yn hwylus wasanaethau sy\u2019n fwyfwy digidol a ddarperir at garreg y drws. Bydd yn haws cael gafael ar wasanaethau iechyd a chymdeithasol a ddarperir yn ddigidol a byddant yn darparu canlyniadau gwell na modelau sy\u2019n dibynnu ar fod \u2018yn y cnawd\u2019 a byddant yn dod yn norm, gan leihau costau darparu.<br><br>Bydd cysylltedd digidol yn mynd y tu hwnt i hyrwyddo\u2019r achos symudol ac ar \u00f4l cyflawni cwmpas band eang sy\u2019n gallu trosglwyddo data ar gyfradd Gigadid a symudol hollbresennol, bydd Llywodraeth Cymru yn troi ei sylw o \u2018adeiladu\u2019 seilwaith digidol i\u2019w \u2018drosoli\u2019.<br><br>Bydd cystadleuaeth rhwng gweithredwyr a gwahanol raglenni technoleg yn sbarduno fforddiadwyedd a mynediad, ac ni fydd yn ffactor sy\u2019n cyfrannu at allg\u00e1u digidol mwyach. Bydd cynyddu cyfarwyddrwydd \u00e2 chysylltedd a gwasanaethau digidol yn helpu i wneud allg\u00e1u digidol yn rhywbeth sy\u2019n perthyn i\u2019r gorffennol.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-y-dyfodol-tymor-byr\" class=\"wp-block-heading\">Heriau y Dyfodol \u2013 Tymor Byr<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae 2030 \u2013 dechrau\u2019r ffenestr 5-15 mlynedd \u2018tymor byr\u2019 hon \u2013 yn flwyddyn bwysig o ran cysylltedd digidol. Erbyn 2030, dylai Llywodraeth y DU fod wedi cyflawni ei tharged o sicrhau bod gan 99% o\u2019r mangreoedd yn y DU fynediad at gysylltedd band eang Gigadid. Bwriedir hefyd sicrhau bod cwmpas rhwydwaith 5G Standalone ar gael ym \u2018mhob ardal boblog\u2019 erbyn 2030. Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi\u2019r ddau ymrwymiad hyn. Yr hyn na ddiffinnir gan yr Adran dros Dechnoleg Ddigidol, Diwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon yw sut y bydd yr 1% a fydd yn dal i fod heb y gallu i drosglwyddo data ar gyfradd Gigadid yn cael ei ddosbarthu ymhlith y gwledydd cartref. Mae 1% yn cyfateb i oddeutu 350,000 o fangreoedd ledled y DU na fydd yn gallu cael band eang Gigabit, a allai fod yn arwyddocaol i Gymru pe byddai\u2019r baich hwnnw yn anghymesur.<br><br>Erbyn 2030, bydd 6G naill ai yn y broses o gael ei gyflwyno neu ni fydd hynny yn rhy bell i ffwrdd, gan ddibynnu ar faint o optimistiaeth a gymhwysir i dechnoleg sy\u2019n dal i fynd drwy\u2019r gwahanol gyrff safonau. Mae cefnogi gweithrediad rhwydwaith yn gam cyntaf pwysig, ond, yn enwedig ymhlith busnesau, mae mabwysiadu technoleg newydd yn hanfodol i gyflawni gwelliannau twf a chynhyrchiant . Mae angen gwneud mwy i gefnogi busnesau Cymru i archwilio sut y gall technolegau digidol newydd eu helpu i ddatblygu modelau busnes newydd. Er bod rhaglenni y DU i annog arbrofion \u00e2 thechnolegau newydd, mae gan Lywodraeth Cymru ran i\u2019w chwarae wrth gefnogi diwydiannau sy\u2019n bwysig yn strategol a helpu i ddwyn consortia effeithiol ynghyd \u00e2 chyfleoedd cyllido Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru sydd \u00e2 phwyslais.<br><br>Mae 2030 hefyd yn garreg filltir arwyddocaol i\u2019r sector rheilffyrdd yn y DU. Hyd yn hyn, mae cyflenwyr offer radio GSM-R trac i dr\u00ean presennol wedi ymrwymo i gefnogi eu hoffer tan 2030. Er nad yw estyniad arall y tu hwnt i 2030 y tu hwnt i amgyffred rhywun, gallai dibynadwyedd ddioddef, gydag effaith ganlyniadol ar wasanaethau rheilffyrdd. Bydd gweithredu prydlon ar System Cyfathrebu Symudol Rheilffordd y Dyfodol (olynydd 5G sy\u2019n disodli GSM-R) fel rhan o strategaeth cysylltedd coridor rheilffyrdd ehangach yn atal unrhyw ganlyniadau annymunol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Cynllunio, a Hawliau Datblygu a Ganiateir<\/strong><\/strong><br><br>Fel y nodir uchod, mae cynllunio yn fater datganoledig ac mae gan Hawliau Datblygu a Ganiateir yng Nghymru oblygiadau sylweddol i gynlluniau gweithredu gweithredwyr symudol a\u2019r cwmpas a\u2019r perfformiad rhwydwaith i ddefnyddwyr ffonau symudol yng Nghymru. Mae hyn yn debygol o fod yn gyfyngiad cynyddol yn y dyfodol ac yn un a fydd yn gofyn am gamau gweithredu penodol yn y tymor byr er mwyn galluogi gwelliannau telathrebu (ond gan gydnabod yr angen i sicrhau bod datblygiad yn briodol).<br><br>Mae Darparwyr Seilwaith Symudol (sefydliadau megis Cornerstone, sy\u2019n adeiladu ac yn gweithredu llawer o\u2019r safleoedd mast symudol a rennir gan y gweithredwyr symudol) a\u2019r gweithredwyr symudol eu hunain wedi gwneud sylwadau am lymder cymharol y cyfyngiadau cynllunio a osodir wrth uwchraddio seilwaith yng Nghymru o\u2019i chymharu \u00e2 gweddill y DU ac maent wedi bod yn pwyso ar Lywodraeth Cymru i sicrhau cysondeb. Mae Tabl 5.1 isod yn crynhoi rhai o\u2019r gwahaniaethau allweddol. Ar yr un pryd, nododd Llywodraeth Cymru, er y gofynnwyd iddynt wneud hynny, nad yw\u2019r gweithredwyr symudol wedi dangos tystiolaeth o\u2019r cwmpas a\u2019r cynnydd mewn capasiti a fyddai\u2019n dilyn newidiadau i ddatblygu a ganiateir yng Nghymru.<br><br>Efallai na fydd yr amrywiadau yn ymddangos yn sylweddol, ond gall cyfyngiadau uchder gyfyngu ar y cwmpas gwledig y gellir ei gyflawni o safle, ac mewn ardaloedd trefol, gall fod yn atalydd sylweddol i weithredu 5G. Mae gan 5G ofynion parth gwahardd sy\u2019n fwy na chenedlaethau technoleg blaenorol, sy\u2019n golygu bod angen gosod antena 5G yn uwch i gynnal diogelwch y cyhoedd. Mewn ardaloedd trefol, mae\u2019n gyffredin i weithredwyr uwchraddio safleoedd mast polyn unigol i 20m (gweler Ffigur 5.1), a fyddai, mewn ardaloedd heblaw am rai heb eu diogelu, yn gofyn am ganiat\u00e2d cynllunio llawn yng Nghymru. Gyda chymeradwyaeth ymlaen llaw, gellir uwchraddio safle polyn unigol mewn un mis; gall cais cynllunio llawn gymryd tri mis, a deuddeg mis gydag ap\u00eal. Mae cyfyngiadau lled yn ei gwneud yn anoddach ehangu safleoedd er mwyn caniat\u00e1u i weithredwyr rannu safleoedd, sy\u2019n arwain at yr angen am safleoedd trefol mwy cyfagos neu lai o gwmpas gweithredwyr lluosog mewn ardaloedd gwledig. Dywed Llywodraeth Cymru fod rhesymau dilys dros yr amrywiad hwn, er enghraifft, mae\u2019r tri pharc cenedlaethol a\u2019r pum Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol yn cyfrif am oddeutu 20% o arwynebedd tir Cymru, lle byddai mastiau talach yn annymunol yn weledol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Ffigur 5.1: Mae rhwydweithiau symudol yn dibynnu ar gymysgedd o fathau o safleoedd i fodloni gofynion cwmpas a chapasiti<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"594\" height=\"279\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/permitteddevelopmentcym.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8684\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/permitteddevelopmentcym.png 594w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/permitteddevelopmentcym-300x141.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 594px) 100vw, 594px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae heriau gwirioneddol mewn ardaloedd trefol hefyd wrth i weithredwyr wneud dim ond cynnal eu safleoedd pennau tai presennol. Yn wrthnysig, mae\u2019r Cod Cyfathrebiadau Electronig a gynlluniwyd i helpu gweithredwyr i ddiogelu\u2019r safleoedd sydd eu hangen arnynt wedi lleihau taliadau rhent i landlordiaid ac wedi dileu\u2019r cymhelliant i gynnal gweithredwyr symudol. Yn Llundain, mae corff diwydiant MobileUK yn amcangyfrif bod 7% o\u2019r safleoedd gweithredwyr wedi eu rhoi mewn perygl gan landlordiaid sy\u2019n dechrau gweithdrefnau \u2018Hysbysiad Ymadael\u2019 i\u2019r gweithredwr mast. Er nad oes gennym ffigyrau ar gyfer Cymru, bydd ardaloedd trefol mawr megis Abertawe a Chaerdydd yn wynebu\u2019r un heriau. Mae\u2019r her drefol hon yn cael ei chwyddo gan y pocedi o ddynodiad Ardal Gadwraeth sydd ynghlwm wrth rannau o graidd economaidd y rhan fwyaf o drefi a dinasoedd yng Nghymru, gan greu rhwystrau eraill i weithredu a buddsoddi.<br><br>Mae Llywodraeth y DU ar fin ymgynghori unwaith eto ar sut y gall leihau pwyntiau gwrthdaro i weithredwyr, felly mae\u2019r bwlch hwn yn debygol o dyfu heb ymateb gan Lywodraeth Cymru. Dylai Llywodraeth Cymru ystyried cynnal ei Chais am Dystiolaeth ei hun, gan ffurfioli\u2019r gofyniad i weithredwyr feintioli\u2019r effaith y byddai eu newidiadau arfaethedig yn ei chael ar gwmpas a chapasiti symudol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Tabl 5.1: Terfynau uchder a lled ar gyfer datblygiad a ganiateir wrth uwchraddio mast symudol yn y DU<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>&nbsp;<\/strong><\/td><td><strong>Cymru<\/strong><strong><\/strong><\/td><td><strong>Lloegr<\/strong><strong><\/strong><\/td><td><strong>Yr Alban<\/strong><strong><\/strong><\/td><td><strong>Gogledd Iwerddon<\/strong><strong><\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Uchder Uwchraddio (Dynodiad y Tu Mewn)<\/td><td>Rheoliad 5 ar gyfer amnewid hyd at 20m ar dir gwarchodedig. &nbsp;<\/td><td>Rheoliad 5 ar gyfer amnewidiadau hyd at 20m mewn ardaloedd dynodedig<\/td><td>Rheoliad 5 ar gyfer amnewid o dan yr amgylchiadau a ganlyn: Nid yw\u2019r mast presennol yn fwy na 30m ac ni fydd mast newydd dros 50% uwch na\u2019r uchder gwreiddiol.&nbsp; Mae\u2019r mast presennol rhwng 30-50m ac ni fyddai amnewidiad yn fwy na 50m. Mae\u2019r mast presennol yn fwy na 50m a byddai\u2019r cynnydd yn 20% neu lai.<\/td><td>Rheoliad 5 ar gyfer amnewid o dan yr amgylchiadau a ganlyn: Nid yw\u2019r mast presennol yn fwy na 20m &#8211; ni fydd mast newydd dros 7m yn uwch na\u2019r gwreiddiol hyd at 25m. Mae\u2019r mast presennol rhwng 20-50m ac ni fyddai amnewidiad yn cynyddu\u2019r uchder yn fwy na 5m.&nbsp; Mae\u2019r mast presennol yn fwy na 50m a byddai\u2019r cynnydd yn 15% neu lai<\/td><\/tr><tr><td>Uchder Uwchraddio (Dynodiad y Tu Allan)<\/td><td>Rheoliad 5 ar gyfer amnewid hyd at 25m ar dir heb ei ddiogelu.<\/td><td>Rheoliad 5 ar gyfer amnewidiadau hyd at 25m y tu allan i ardaloedd dynodedig<\/td><td>Yr un fath ag ardaloedd dynodedig y tu mewn<\/td><td>Yr un fath ag ardaloedd dynodedig y tu mewn<\/td><\/tr><tr><td>Lled Uwchraddio (Dynodiad y Tu Mewn a\u2019r Tu Allan)<\/td><td>Cyfyngir y cynnydd mewn lled i 33% neu 1m, <strong><u>pa un bynnag yw\u2019r mwyaf<\/u><\/strong><\/td><td>Cyfyngir y cynnydd mewn lled i 66% o\u2019r lled bresennol os yw\u2019n llai na 1m, neu 50% neu 2m os yw\u2019n fwy nag 1m <strong>(pa un bynnag yw\u2019r mwyaf)<\/strong><\/td><td>Cyfyngir y cynnydd mewn lled i 50% o\u2019r lled bresennol neu 2m, <strong><u>pa un bynnag yw\u2019r mwyaf<\/u><\/strong> &nbsp;<\/td><td>Cyfyngir y cynnydd mewn lled i 1\/3 o\u2019r lled bresennol neu 1m, <strong><u>pa un bynnag yw\u2019r mwyaf<\/u><\/strong> &nbsp;<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong>Nodi a chau bylchau cwmpas symudol<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Un o\u2019r heriau wrth geisio cau bylchau cwmpas symudol yw cywirdeb y data am gwmpas symudol. Er bod Cymru wedi elwa o Rwydwaith Gwledig a Rennir , dewiswyd yr ardaloedd ymyrraeth Rhwydwaith Gwledig a Rennir i raddau helaeth gan Ofcom ar sail data cwmpas a ddarparwyd gan y gweithredwyr eu hunain. Roedd y data hyn yn seiliedig ar gyfrifiad damcaniaethol eglurdeb isel, yn hytrach na pherfformiad a fesurwyd mewn gwirionedd. Roedd hyn yn golygu na chipiodd data Ofcom brofiad y defnyddiwr gwirioneddol, gan adlewyrchu colli neu ddirywiad y gwasanaeth yn y byd go iawn a achoswyd gan fanylion megis goleddfau yn y ffordd neu gysgod bryn, ac felly nid oedd yn rhan o ystyriaeth Rhwydwaith Gwledig a Rennir. Mae bylchau lle nad oes cwmpas o gwbl yn fater cyfarwydd iawn yng nghefn gwlad Cymru a bydd angen sylw\/pwyslais penodol ar hyn yn y tymor byr.<br><br>Oherwydd bod data cwmpas Ofcom yn wael yn hanesyddol, mae awdurdodau lleol a rhanbarthol wedi chwilio am ffynonellau eraill i ychwanegu at y dystiolaeth anecdotaidd gan drigolion a busnesau. Er bod data cwmpas symudol Ofcom wedi gwella\u2019n sylweddol eleni , mae awdurdodau\u2019n parhau i droi at ddarparwyr megis Streetwave sy\u2019n cysylltu offer radio \u00e2 cherbydau sbwriel i fesur cryfder signalau gweithredwyr wrth i\u2019r cerbydau fynd ar eu rowndiau rheolaidd. Er bod gan y dull hwn ei gyfyngiadau (mae gosod a chynnal yr offer yn broses gymhleth, dim ond yn ystod yr amser arferol sydd wedi ei drefnu y mae mesuriadau\u2019n digwydd, felly mae\u2019n bosibl na fydd yn adlewyrchu\u2019r gost a\u2019r galw brig), mae\u2019n rhoi darlun mwy manwl i awdurdodau lleol o\u2019r heriau cwmpas a chapasiti y mae cymunedau yn eu hwynebu a set ddata i ymgysylltu \u00e2 gweithredwyr symudol y gobeithir y bydd yn annog gweithredwyr i gau bylchau.<br><br>Mae\u2019r diwydiant symudol ei hun yn defnyddio data cwmpas a chapasiti \u2018torfol\u2019 Android gan ddarparwyr 3ydd parti. Mae setiau llaw Android yn ffurfio oddeutu 45% o farchnad y DU, felly maent yn darparu dirprwy da ar gyfer profiad cyffredinol y defnyddiwr. Mae llawer o raglenni, gyda chaniat\u00e2d y defnyddwyr, yn rhannu symiau enfawr o ddarlleniadau signal dienw \u00e2 darparwyr torfol i helpu\u2019r diwydiant symudol i fesur a gwella perfformiad y rhwydwaith.<br><br>Mae Darparwyr Seilwaith Symudol (MIPau), cwmn\u00efau megis Cornerstone, Cellnex a WIG, yn berchen ar y mwyafrif o\u2019r safleoedd tyrau a phennau tai symudol yn y DU. Mae eu model busnes wedi ei adeiladu o amgylch rhentu gofod ar eu safleoedd i\u2019r gweithredwyr symudol. Mae MIPau wedi rhannu data torfol y diwydiant symudol am ddim ag awdurdodau lleol o\u2019r blaen, felly mae\u2019n bosibl y byddent yn barod i weithio gyda Llywodraeth Cymru. Gallai mapio data manwl am fannau lle nad oes cwmpas na chapasiti o\u2019u cymharu ag asedau safleoedd y sector cyhoeddus helpu gweithredwyr \u2013 gyda chymorth MIPau \u2013 i fynd i\u2019r afael \u00e2 bylchau cwmpas neu hyd yn oed roi gwybod am leoliadau newydd i\u2019w cynnwys yn PSBA3, gan ddod \u00e2 ffeibr i safle sy\u2019n eiddo i\u2019r sector cyhoeddus a allai fynd i\u2019r afael \u00e2 mannau penodol lle nad oes cwmpas o gwbl.<br><br>Mae angen i Ddarparwyr Seilwaith Symudol (MIPau) fod yn rhan o\u2019r drafodaeth symudol. Mae model busnes MIP wedi ei adeiladu o amgylch rhentu gofod ar eu mastiau a\u2019u safleoedd pennau tai i\u2019r gweithredwyr symudol. Maent yn cael eu cymell i ddod o hyd i fylchau yn y cwmpas, yn ddelfrydol pan fo gan sawl gweithredwr broblemau a\u2019u bod yn gallu gweld enillion ariannol am adeiladu safle newydd y gall gweithredwyr ei rannu. Heb y dewis o rannu safle, mae gweithredwyr symudol yn annhebygol o weithredu ar eu pennau eu hunain i gau bylchau cwmpas mewn ardaloedd gwledig, sy\u2019n anodd eu cyfiawnhau o safbwynt economaidd. Mae MIPau yn ei gwneud yn bosibl i rannu safleoedd, ac felly, byddant yn allweddol i gau bylchau cwmpas gwledig.<br><br>Mae MIPau hefyd yn chwarae rhan hanfodol wrth weithio gyda gweithredwyr symudol a thimau dodrefn stryd y cyngor i osod celloedd bach (gorsaf sylfaen symudol bach sydd a gynlluniwyd i\u2019w cysylltu \u00e2 dodrefn stryd). Mae Cyngor Abertawe wedi gweithio gyda Freshwave, sef MIP, a gweithredwr VMO2 i osod celloedd bach yng nghanol y ddinas i ddarparu capasiti ychwanegol. Mae MIPau hefyd yn dechrau gweithredu celloedd bach \u2018gwesteiwr niwtral\u2019 y gellir eu rhannu rhwng pob gweithredwr, gan leihau annibendod yn y strydoedd a chynnig economeg sy\u2019n well na chelloedd bach gan weithredwr sengl.<br><br>Dylai Llywodraeth Cymru ystyried cyfarfod \u00e2 MIPau sydd eisoes yn weithredol yng Nghymru a chorff y diwydiant MIP, Mobile Infrastructure Forum, i archwilio\u2019r posibilrwydd o rannu data a gwerth ymarfer mapio safleoedd yn y sector cyhoeddus. Dylai MIPau fod yn rhan o Gais am Dystiolaeth hefyd ynghylch newidiadau i Hawliau Datblygu a Ganiateir, pe byddai Llywodraeth Cymru yn dewis ymgymryd \u00e2\u2019r ymarfer hwnnw.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-r-dyfodol-tymor-canolig-i-hirdymor\" class=\"wp-block-heading\">Heriau\u2019r Dyfodol \u2013 Tymor Canolig i Hirdymor<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae rhagweld newid mewn technoleg a\u2019r goblygiadau o ran cysylltedd (ac i\u2019r gymdeithas) yn anodd eu rhagweld yn y tymor canolig, heb s\u00f4n am yr hirdymor.<br><br>Mae 6G, a fydd yn cyrraedd yn gynnar yn y 2030au, yn enghraifft dda. Mae 6G yn defnyddio deallusrwydd artiffisial integredig i ddarparu gwasanaethau newydd megis realiti estynedig a rhithwir, cyfathrebu holograffig ac adloniant yn ogystal \u00e2 chefnogi galluoedd cyffyrddiadol megis llawfeddygaeth o bell. Bydd yn defnyddio bandiau sbectrwm newydd a bydd yn gofyn am rwydweithiau llawer mwy dwys, felly rhagwelir llawer o gelloedd bach. Gallai\u2019r integreiddiad \u00e2 deallusrwydd artiffisial ddwyn goblygiadau i gyfrifiadura cwmwl, sy\u2019n gofyn am brosesu ymylol yn agosach at y defnyddiwr yn hytrach na dibynnu ar ganolfannau data enfawr a chanolog. Bydd 6G hefyd yn ceisio integreiddio \u00e2 rhwydweithiau 5G, WiFi a lloeren er mwyn cyflawni cwmpas treiddiol. Mae\u2019n rhy gynnar i ddweud faint o\u2019r nodweddion hyn sy\u2019n dal i fod yn uchelgeisiol.<br><br>Y gweithredwyr eu hunain sy\u2019n gwneud penderfyniadau technoleg a buddsoddiadau mewn rhwydweithiau orau, a phrif gyfrifoldeb llywodraethau yw creu amgylchedd sy\u2019n cefnogi anghenion gweithredwyr sy\u2019n adeiladu eu rhwydweithiau a darparu cymorthdaliadau pan nad yw economeg yn cefnogi cyflwyniadau masnachol.<\/p>\n\n\n\n<h4 id=\"heriau-allweddol-a-r-camau-nesaf\" class=\"wp-block-heading\"><a>Heriau Allweddol a\u2019r Camau Nesaf<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adran hon yn rhoi trosolwg o\u2019r heriau sy\u2019n wynebu\u2019r sector digidol yng Nghymru. Mae\u2019n ystyried pwysau uniongyrchol a thueddiadau hirdymor i sicrhau bod ymatebion yn strategol ac yn edrych i\u2019r dyfodol.<br><br>Mae Tabl 7.1 yn nodi\u2019r materion a\u2019r cyfleoedd trawsbynciol mwyaf arwyddocaol gyda\u2019r canlyniadau mwyaf pellgyrhaeddol i\u2019r sector. Ar gyfer pob mater, mae\u2019n amlinellu llwybrau i Lywodraeth Cymru archwilio ymhellach neu wneud cynnydd, gan gynnwys meysydd ar gyfer ymchwil, datblygu polis\u00efau, a gweithredu ar y cyd.<br><br>Aseswyd y materion a ddangosir yn Nhabl 7.1 gan ddefnyddio fframwaith blaenoriaethu a oedd yn ystyried:<br>\u25cf Buddion traws-sector \u2013 ystyriodd hyn i ba raddau y byddai mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r mater o fudd i\u2019r sectorau seilwaith D\u0175r, Ynni, Trafnidiaeth, neu Economi Gylchol a ystyrir hefyd gan yr adolygiad hwn.<br>\u25cf Perthnasedd i gylch gwaith Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru \u2013 yn benodol, edrych ar a yw\u2019r mater a nodwyd yn gydnaws \u00e2 chylch gwaith Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru er mwyn ystyried materion hirdymor, ac a allai Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru ychwanegu gwerth\/dylanwad.<br>\u25cf Cyfraniad at\/cysondeb \u00e2\u2019r saith nod Llesiant<br>\u25cf Derbynioldeb i randdeiliaid, ac a yw\u2019r mater yn cydberthyn yn dda \u00e2 sylwadau gan randdeiliaid<br>\u25cf Cyflawnadwyedd, ystyried a yw\u2019r mater yn gyflawnadwy mewn gwirionedd<br>\u25cf Cost a buddion<br><br>Dangosir y materion a oedd yn y safle uchaf yn yr ymarfer blaenoriaethu hwn fel rhan gyntaf Tabl 7.1. Er bod yr holl faterion a nodir yn yr adolygiad hwn yn bwysig, argymhellir bod Llywodraeth Cymru yn ystyried gweithredu ar y materion blaenoriaeth pennaf hyn<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><em>Tabl 7.1 &#8211; Materion blaenoriaeth a chamau posibl er mwyn cwblhau\u2019r broses o weithredu seilwaith cysylltedd digidol yng Nghymru<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><td><strong>Mater Blaenoriaeth<\/strong><\/td><td><strong>Llwybr<\/strong><\/td><td><strong>Amserlen<\/strong><\/td><td><strong>Data allweddol i fesur y cynnydd o\u2019u cymharu \u00e2 nhw&nbsp;<\/strong><\/td><\/tr><\/thead><tbody><tr><td colspan=\"4\"><strong>Blaenoriaethau pennaf<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Mae Llywodraeth y DU wedi hyrwyddo achos cysylltedd Gigadid, ond mae wedi bod yn llai ymgysylltiedig \u00e2\u2019r her cwmpas a chapasiti symudol. Mae hyn yn creu cyfle i Lywodraeth Cymru hyrwyddo cysylltedd symudol yn lleisiol, drwy fanteisio ar fomentwm sylweddol y buddsoddiad cyfalaf a ddeilliodd o gyfuniad VodafoneThree.<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru werthuso\u2019r cyfle hwn a\u2019i effaith bosibl ar Gymru.<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd. Gellid cyfweld chwaraewyr y diwydiant symudol o bryd i\u2019w gilydd<\/td><\/tr><tr><td>Mae sefydliadau unigol yng Nghymru yn dilyn eu strategaethau IoT eu hunain. Efallai mai hyn yw\u2019r dull cywir, ond mae\u2019n bosibl y gallai un rhaglen IoT cyffredin i Gymru gefnogi rhaglenni y sector preifat a\u2019r sector cyhoeddus<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru gynnull rhanddeiliaid allweddol y sector cyhoeddus a phreifat i ddeall gofynion IoT er mwyn asesu\u2019r cyfle am raglen IoT cenedlaethol a rennir i weithredu fel sylfaen ar gyfer gefeilliaid digidol a seilwaith clyfar<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd. Mae posibilrwydd o fapio\u2019r holl rwydweithiau a thechnolegau unigol<\/td><\/tr><tr><td>Mae angen rhagor o waith i ddeall sut y gallai lloeren ddarparu dewisiadau cysylltedd hirdymor ar gyfer lleoliadau anodd eu cyrraedd, gyda\u2019r posibilrwydd o arbed costau cymhorthdal sylweddol o\u2019i chymharu \u00e2 modelau cyffredin heddiw. Mae\u2019r farchnad lloerennau yn aeddfedu\u2019n gyflym \u00e2 chymorth Llywodraeth y DU.<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru ddatblygu strategaeth cysylltedd lloeren ar gyfer y tymor canolig i\u2019r hirdymor. Mae Llywodraeth Cymru eisoes yn arbrofi gyda lloeren a gallai ystyried sefydlu Cymru fel labordy byw y DU ar gyfer y dechnoleg.<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd<\/td><\/tr><tr><td>Mae gweithredwyr ffeibr masnachol wedi bod yn cwtogi a\/neu\u2019n oedi eu cynlluniau gweithredu masnachol i ganolbwyntio ar gynhyrchu refeniw \u00e2\u2019r rhwydwaith presennol. Mae hyn yn peri risg y bydd ardaloedd yn cael eu gadael heb weithredu masnachol neu weithredu \u00e2 chymhorthdal<\/td><td>Mae BDUK yn cynnal Adolygiadau Marchnad Agored rheolaidd, y mae\u2019n eu rhannu o dan NDA gyda Llywodraeth Cymru. Mae\u2019r OMR yn adlewyrchu\u2019r wybodaeth gweithredu diweddaraf gan y gweithredwyr masnachol. Mae Llywodraeth Cymru yn monitro\u2019r canlyniadau yn ofalus ac yn gweithio gyda\u2019r gweithredwyr sy\u2019n weithredol yng Nghymru i nodi lle y gellid bod angen unrhyw ymyrraeth gywirol<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Data Adolygiad o\u2019r Farchnad Agored BDUK\/LlC<\/td><\/tr><tr><td>Nod Ymestyn Cyrhaeddiad Band Eang Cyflym (EHSB) yw cynnig gwasanaeth band eang 30 Megadid yr eiliad pragmatig i lenwi\u2019r bwlch i gynifer o fangreoedd sy\u2019n dal i fod yn anodd eu cyrraedd \u00e2 phosibl gan gefnogi targed y DU o sicrhau bod gan 99% o\u2019r mangreoedd gysylltiad Gigadid erbyn 2030 (neu hyd yn oed gynnal atebion interim megis FWA). Mae\u2019n debygol y bydd angen buddsoddiad ychwanegol ar y dull hwn.<\/td><td>Pan fydd effaith EHSB yn glir, bydd gan Lywodraeth Cymru drosolwg clir o\u2019r hyn y mae angen ei wneud o hyd a dylai ystyried ymyrraeth bellach, gan geisio cyllid Sterling 20 Llywodraeth y DU o bosibl, sydd eisoes wedi dyrannu \u00a340 miliwn i fand eang gwledig yng ngogledd Lloegr a\u2019r Alban.<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Data Adolygiad o\u2019r Farchnad Agored BDUK\/LlC<\/td><\/tr><tr><td>Mae Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu\u2019r strategaethau \u2018Chwalu Rhwystrau\u2019 a ddatblygwyd gan yr Adran Gwyddoniaeth, Arloesi a Thechnoleg. Mae pump o\u2019r 22 o awdurdodau lleol yng Nghymru nad oes ganddynt hyrwyddwr digidol i ddarparu un pwynt cyswllt a chymorth lleol i weithredwyr, a gall hyn arafu gweithgarwch gweithredu.<\/td><td>Mae Llywodraeth Cymru eisoes yn cydgysylltu\u2019r Hyrwyddwyr Digidol presennol drwy\u2019r Gr\u0175p Seilwaith Digidol Cymru Gyfan, ond dylai annog y pum awdurdod sy\u2019n weddill i ddewis eu Hyrwyddwyr Digidol eu hunain. Dylid adolygu Cynlluniau Lleol hefyd a\u2019u hychwanegu\u2019n ddigidol y tro nesaf y byddant yn eu hailysgrifennu lle nad ydynt eisoes wedi eu cynnwys<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>LlC drwy Gr\u0175p Seilwaith Digidol Cymru Gyfan<\/td><\/tr><tr><td colspan=\"4\"><strong>Blaenoriaethau eraill<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Mae gweithredwyr symudol a Darparwyr Seilwaith Symudol yn credu bod rheolau Hawliau Datblygu a Ganiateir yng Nghymru yn rhy gyfyngol a\u2019u bod yn lleihau\u2019r cwmpas a\u2019r capasiti y gall safleoedd eu cynnig<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru gyhoeddi Cais am Dystiolaeth fel y gall gweithredwyr ddangos yr uwchraddiadau capasiti a chwmpas y byddai\u2019r newidiadau arfaethedig yn eu cyflawni i Gymru<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd. Gellid cyfweld chwaraewyr y diwydiant symudol o bryd i\u2019w gilydd<\/td><\/tr><tr><td>Nid yw data cwmpas a chapasiti symudol ar gael yn rhwydd, felly mae\u2019n anodd dangos mannau lle nad oes cwmpas o gwbl neu ardaloedd trefol nad oes ganddynt gapasiti digonol<\/td><td>Mae MIPau hwyluso rhannu data torfol cywir iawn (a ddefnyddir hefyd gan weithredwyr symudol) ag awdurdodau lleol, ac mae\u2019n bosibl iawn y byddant yn gwneud yr un peth gyda Llywodraeth Cymru. Dylai Llywodraeth Cymru i gwrdd \u00e2 MIPau i drafod mynediad at y data torfol ac ymgymryd mewn ymarfer cynllunio ar y cyd<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Datblygu traciwr newydd, gan weithio gyda MIPau<\/td><\/tr><tr><td>Mae\u2019n gostus i weithredwyr symudol fynd i\u2019r afael \u00e2 mannau gwledig lle nad oes cwmpas o gwbl pan fo angen safleoedd mast newydd<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru weithio gyda\u2019r 22 o awdurdodau lleol i fapio safleoedd sector cyhoeddus y gellir eu croesgyfeirio wedyn \u00e2 safleoedd lle nad oes cwmpas symudol o gwbl er mwyn deall sut y gallai safleoedd sector cyhoeddus fod yn ddefnyddiol wrth fynd i\u2019r afael \u00e2 safleoedd lle nad oes cwmpas symudol<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd.<\/td><\/tr><tr><td>Gall mastiau MIP a rennir leihau\u2019r gost pan fo gweithredwr symudol yn mynd i\u2019r afael \u00e2 bwlch cwmpas, ond nid yw MIPau yn rhan o\u2019r trafodaethau ar gwmpas symudol fel arfer rhwng gweithredwr symudol a Llywodraeth Cymru<\/td><td>Model busnes MIP yw adeiladu mastiau, lle mae gan sawl gweithredwr broblemau cwmpas neu gapasiti yn ddelfrydol. Byddai rhentu gofod ar fast MIP a rennir yn rhatach na mast gweithredwr pwrpasol, felly mae\u2019n fwy tebygol o arwain at safle mast gwledig dichonadwy. Dylai Llywodraeth Cymru gynnwys y MIPau yn y drafodaeth am gwmpas a chapasiti, gan rannu manylion safleoedd sector cyhoeddus y gallai MIPau eu defnyddio<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd.<\/td><\/tr><tr><td>Mae\u2019r gallu i \u00f4l-drosglwyddo ffeibr hefyd yn bwysig ar gyfer safleoedd mast symudol. Er y gellir defnyddio microdon i gysylltu safleoedd gwledig mewn cadwyn, nid yw hyn bob amser yn bosibl oherwydd materion llinell welediad. Mae cael ffeibr mor agos \u00e2 phosibl at safleoedd gwledig yn fater pwysig<\/td><td>Er mai cydgasgliad o ofynion cysylltedd y sector cyhoeddus yw PSBA3 yn y b\u00f4n, gallai Llywodraeth Cymru ystyried gofyn am gysylltedd \u00e2 safleoedd sector cyhoeddus sy\u2019n agos at fannau lle nad oes cwmpas symudol (a nodir trwy\u2019r broses uchod) yn y broses gaffael sydd ar ddod<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd.<\/td><\/tr><tr><td>Mae angen gwneud mwy i ddeall a mynd i\u2019r afael \u00e2 chynhwysiant digidol fel galluogwr allweddol y broses o drawsnewid yn ddigidol y modd y darperir gwasanaethau iechyd a chymdeithasol. Mae astudiaethau diweddar y cyfeirir atynt yn y papur hwn yn dangos bod natur cynhwysiant digidol wedi datblygu y tu hwnt i\u2019r persbectif \u2018sgiliau, dyfais, mynediad\u2019 hanesyddol.<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru adolygu ei dealltwriaeth o gynhwysiant digidol a sut y mae hynny\u2019n newid. Mae oedran yn ffactor sylweddol mewn cynhwysiant digidol. Er enghraifft, dros y 10 mlynedd nesaf bydd y garfan henoed presennol yn cael ei disodli gan un sy\u2019n ymwybodol yn ddigidol.<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Arolwg Cenedlaethol Cymru<\/td><\/tr><tr><td>Mae angen gwneud mwy i gydgysylltu asedau.&nbsp; Mae Llywodraeth Cymru yn berchen ar amrywiaeth o asedau cysylltedd digidol. Mae Fibrespeed yn y broses o gael ei werthu. Trafnidiaeth Cymru sy\u2019n berchen ar Ffeibr ond mae\u2019n gweithredu yn y farchnad fasnachol. Mae hefyd asedau safle a dwythellau llywodraeth leol a chanolog y gallai gweithredwyr sy\u2019n ceisio gweithredu rhwydweithiau eu defnyddio. Mae\u2019n ymddangos bod y dull yn dameidiog ac oportiwnistaidd.<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru ystyried adolygiad a datblygu strategaeth gydlynol<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd<\/td><\/tr><tr><td>Mae angen gwneud mwy i gydgysylltu technoleg ddigidol ar gyfer rheilffyrdd.&nbsp; Mae mentrau ar lefel y DU sy\u2019n canolbwyntio ar gysylltedd rheilffyrdd (ee, Reach, lloeren ar gyfer trenau y brif linell a System Cyfathrebu Symudol Rheilffordd y Dyfodol) yn ogystal \u00e2 gweithgareddau TrC (ee, Ffeibr) a fyddai\u2019n elwa ar adolygiad strategol cyfunol o gysylltedd y coridor rheilffyrdd yng Nghymru. &nbsp;<\/td><td>Gan weithio gyda Thrafnidiaeth Cymru, dylai Llywodraeth Cymru gytuno ar lwybr strategol ar gyfer cysylltedd y rhwydwaith rheilffyrdd yn y dyfodol<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd<\/td><\/tr><tr><td>Mae Llywodraeth Cymru wedi cefnogi treial cell bach symudol sy\u2019n defnyddio cyswllt \u00f4l\u2011drosglwyddo lloeren a ariennir gan yr Adran Gwyddoniaeth, Arloesi a Thechnoleg fel ateb ar gyfer mannau lle nad oes cwmpas symudol o gwbl. Mae hwn yn syniad clyfar ac yn un a allai fod yn ddull dichonol o wella\u2019r cwmpas symudol ar gyfer cymunedau anghysbell a mannau lle nad oes cwmpas symudol o gwbl.<\/td><td>Dylai Llywodraeth Cymru ddefnyddio\u2019r mapio o\u2019r mannau lle nad oes cwmpas o gwbl y gallai ymgysylltu \u00e2\u2019r MIPau ei gyflawni (gweler uchod) i lunio cysyniad ac amlinelliad o achos busnes, gan ystyried hefyd effaith bosibl integreiddio lloeren yn uniongyrchol i setiau llaw a thechnolegau yn y dyfodol megis 6G. Dylai Llywodraeth Cymru ymgysylltu \u00e2 Llywodraeth yr Alban (sydd \u00e2\u2019r un gofyniad a lle mae Prifysgol Ystrad Clud wedi datblygu technoleg debyg) i\u2019w datblygu yn gynnig Rhwydwaith Gwledig a Rennir 2.0 i\u2019w rhannu \u00e2\u2019r Adran Gwyddoniaeth, Arloesi a Thechnoleg.<\/td><td>Tymor Byr<\/td><td>Dim metrig addas ar hyn o bryd<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h4 id=\"monitro-cynnydd\" class=\"wp-block-heading\"><a>Monitro Cynnydd<\/a><\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth fynd ymlaen, bydd yn bwysig monitro cynnydd y sector digidol a thelathrebu dros amser. Argymhellir bod Llywodraeth Cymru yn monitro amrywiaeth o ffynonellau data cyffredinol sy\u2019n bodoli dros amser, gan ganolbwyntio ar y rhai a restrir yn Nhabl 8.1 isod.&nbsp; Wrth ddwyn prosiectau unigol ymlaen, bydd yn bwysig ystyried amcanion penodol sy\u2019n fwy manwl a CHLYFAR.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><em>Tabl 8.1: Data presennol<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Mater\/dangosydd<\/strong><\/td><td><strong>Pam y mae\u2019n bwysig<\/strong><\/td><td><strong>Pwy sy\u2019n casglu\u2019r data hyn?<\/strong><\/td><td><strong>Pa mor aml y mae\u2019n cael ei gyhoeddi\/diweddaru<\/strong><\/td><td><strong>A yw\u2019r data hyn ar gael i\u2019r cyhoedd?<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Cwmpas &#8211; Adroddiad <em>Cysylltu\u2019r Gwledydd<\/em> a <em>Cysylltu\u2019r Gwledydd:<\/em> <em>Adroddiad Cymru<\/em><\/td><td>Maent yn darparu gwybodaeth am y cynnydd o\u2019i gymharu \u00e2 thargedau cwmpas band eang a symudol ac yn caniat\u00e1u i berfformiad Cymru gael ei gymharu \u00e2 pherfformiad y gwledydd cartref eraill. Maent yn darparu cyfraddau mabwysiadu ar gyfer band eang ffeibr<\/td><td>Ofcom<\/td><td>Yn flynyddol ond gyda diweddariadau chwarterol<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><tr><td>Cyflwyno masnachol &#8211; Adolygiad o\u2019r Farchnad Agored<\/td><td>Hwn yw\u2019r darlun mwyaf cywir o\u2019r cyflwyniad Gigadid a masnachol \u2013 a chyfeiriadau nas gwasanaethir eto<\/td><td>BDUK a rennir gyda Llywodraeth Cymru<\/td><td>Bob pedwar mis<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><tr><td>Adolygiadau o\u2019r Farchnad Agored &#8211; Map Thinkbroadband<\/td><td>Adnodd mapio defnyddiol sy\u2019n dangos y data diweddaraf o Adolygiadau o\u2019r Farchnad Agored<\/td><td>BDUK a rennir gyda Llywodraeth Cymru<\/td><td>Bob pedwar mis yn unol ag Adolygiadau o\u2019r Farchnad Agored<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><tr><td>Gwiriwr cwmpas symudol<\/td><td>Mae\u2019n mapio\u2019r cwmpas a\u2019r perfformiad symudol hyd at lefel manylder picsel o 50m<\/td><td>Ofcom<\/td><td>Ni ddarperir amlder diweddaru heblaw \u2018yn rheolaidd\u2019<\/td><td>Ydynt<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn ogystal \u00e2\u2019r uchod, nodir y bylchau data allweddol canlynol ac argymhellir bod Llywodraeth Cymru yn ystyried fel blaenoriaeth sut y gellid coladu a monitro data yn y meysydd hyn yn well yn y dyfodol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Tabl 8.2: Bylchau data<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Y dangosydd\/data sydd eu hangen i ddangos y statws\/olrhain y cynnydd<\/strong><\/td><td><strong>Pwy ddylai gasglu\u2019r data hyn yn y dyfodol<\/strong><\/td><td><strong>Pa mor aml y dylid cyhoeddi\/diweddaru\u2019r data hyn<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Ardaloedd lle nad oes cwmpas symudol o gwbl a lle mae\u2019r capasiti yn heriol yng Nghymru; blaenoriaethu\u2019r materion hyn a\u2019r cynnydd wrth eu datrys<\/td><td>Llywodraeth Cymru gan weithio gyda darparwyr gwybodaeth trydydd parti sy\u2019n rhoi data cwmpas ychwanegol i weithredwyr symudol a Darparwyr Seilwaith Symudol<\/td><td>Yn chwarterol<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Asesiad Seilwaith Cymru 2026Digidol a Thelathrebu Cyflwyniad Trosolwg o\u2019r sector digidol a thelathrebu Mae\u2019r adolygiad seilwaith hwn yn canolbwyntio ar gysylltedd digidol yng Nghymru. Y term a ddefnyddir i gyfeirio at y rhwydweithiau sefydlog a di-wifr a ddefnyddir gan bobl a sefydliadau i gael mynediad at wybodaeth ddigidol ac i gyfnewid gwybodaeth ddigidol dros rwydweithiau [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7779,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"wp-custom-template-long-document","meta":{"_crdt_document":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"class_list":["post-8657","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8657","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8657"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8657\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8920,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/8657\/revisions\/8920"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7779"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8657"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}