{"id":5465,"date":"2024-10-17T08:00:00","date_gmt":"2024-10-17T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/"},"modified":"2024-11-16T11:47:20","modified_gmt":"2024-11-16T11:47:20","slug":"building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/","title":{"rendered":"Building Resilience to Flooding in Wales by 2050 &#8211; Report"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-cover alignfull is-light\" style=\"min-height:556px;aspect-ratio:unset;\"><span aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-cover__background has-background-dim-0 has-background-dim\" style=\"background-color:#878e84\"><\/span><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1333\" height=\"600\" class=\"wp-block-cover__image-background wp-image-3291\" alt=\"\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Conwy161.jpg\" data-object-fit=\"cover\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Conwy161.jpg 1333w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Conwy161-300x135.webp 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Conwy161-1024x461.webp 1024w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/Conwy161-768x346.webp 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1333px) 100vw, 1333px\" \/><div class=\"wp-block-cover__inner-container is-layout-constrained wp-block-cover-is-layout-constrained\">\n<p class=\"has-text-align-center has-large-font-size wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-a1727f98 wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-columns alignfull is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-f56f613f wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"padding-right:var(--wp--preset--spacing--40);padding-left:var(--wp--preset--spacing--40);flex-basis:20%\">\n<div class=\"wp-block-group has-background is-content-justification-left is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-682a1295 wp-block-group-is-layout-constrained wp-container-1 is-position-sticky block-visibility-hide-small-screen\" style=\"background-color:#fafafa;padding-top:0px;padding-right:0px;padding-bottom:0px;padding-left:0px\">\n<div style=\"height:21px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<nav aria-label=\"Table of Contents\" class=\"wp-block-table-of-contents has-medium-font-size\"><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#ein-hargymhellion\">Ein Hargymhellion<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#croeso\">Croeso<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#cefndir-a-chyd-destun\">Cefndir a chyd-destun<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#ein-hymchwil\">Ein hymchwil<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#argymhellion-y-comisiwn\">Argymhellion y Comisiwn<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#appendix-a\">Atodiadau<\/a><ol><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#appendix-a\">Atodiad A &#8211; Profi\u2019r Argymhellion yn erbyn Ein Fframwaith<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#appendix-b\">Atodiad B \u2013 Argymhellion Ffrwd Waith 1 \u2013 Adroddiad Gweledigaeth 2050<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#atodiad-c-argymhellion-ffrwd-waith-2-adroddiad-ymatebion-strategol-a-gofodol\">Atodiad C \u2013 Argymhellion Ffrwd Waith 2 \u2013 Adroddiad Ymatebion Strategol a Gofodol<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#appendix-d\">Atodiad D \u2013 Argymhellion Ffrwd Waith 3 \u2013 Adroddiad Adnoddau<\/a><\/li><li><a class=\"wp-block-table-of-contents__entry\" href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050-report\/#appendix-e\">Atodiad E \u2013 Argymhellion Ffrwd Waith 4 \u2013 Cynllunio Defnydd Tir\u00a0<\/a><\/li><\/ol><\/li><\/ol><\/nav>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\" style=\"border-width:1px;padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60);flex-basis:60%\">\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\" style=\"font-size:32px\"><strong><strong>Meithrin y Gallu i Wrthsefyll Llifogydd yng Nghymru erbyn 2050<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Adroddiad gan Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru<br>Hydref 2024<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\">Sefydlwyd Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru (y Comisiwn) yn 2018 fel corff cynghori anstatudol, annibynnol i Weinidogion Cymru.&nbsp;<br><br>Ei ddiben allweddol yw dadansoddi, cynghori a gwneud argymhellion ar anghenion tymor hwy Cymru o ran seilwaith economaidd ac amgylcheddol strategol dros gyfnod o 5-80 mlynedd.<br><br>Mae\u2019r Comisiwn yn cynnal astudiaethau o heriau seilwaith mwyaf dybryd Cymru a bydd yn gwneud argymhellion i Lywodraeth Cymru.<br><br>Bydd y cyngor a roddir gan y Comisiwn o natur ddiduedd, strategol a blaengar.<br><br>Mae\u2019r Comisiwn yn atebol i Weinidogion Cymru am ansawdd ei gyngor a\u2019i argymhellion a\u2019i ddefnydd o gyllid cyhoeddus.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><a>Natur a Chymuned<\/a><\/strong><br><br>Mae integreiddio natur a chymuned fel materion trawsbynciol yn hollbwysig er mwyn creu atebion cynaliadwy a chydnerth i reoli perygl llifogydd. Mae dulliau gweithredu sy\u2019n seiliedig ar natur, megis adfer gwlyptiroedd a chynnal gorlifdiroedd naturiol, yn gwella gallu\u2019r amgylchedd i amsugno llifogydd a\u2019u lliniaru, gan leihau\u2019r effaith ar aneddiadau dynol. Mae\u2019r dulliau hyn nid yn unig yn cynnig manteision ecolegol ond maent hefyd yn cynnal bioamrywiaeth ac yn gwella ansawdd d\u0175r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn y cyfamser, drwy gynnwys y gymuned mae hynny\u2019n sicrhau bod strategaethau rheoli llifogydd yn cael eu teilwra at anghenion a gwybodaeth leol. Mae ymgysylltu \u00e2\u2019r gymuned yn meithrin ymdeimlad o berchenogaeth a chyfrifoldeb, sy\u2019n arwain at baratoi\u2019n well, amseroedd ymateb cyflymach, ac ymdrechion adfer mwy effeithiol. Drwy gyfuno atebion naturiol ag ymwneud cymunedol, daw rheoli perygl llifogydd yn broses fwy cyfannol ac ymaddasol, a fydd yn gallu ymateb i\u2019r heriau cymhleth sy\u2019n codi yn sgil newid hinsawdd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Credwn nad yw natur a chymuned wedi cael digon o ystyriaeth mewn polis\u00efau ac arferion sy\u2019n ymwneud \u00e2 llifogydd. Mae\u2019r ddwy thema hyn yn rhai cyffredin sy\u2019n codi drwy ein hadroddiad cyfan a dylid ystyried eu bod yn rhan annatod o\u2019r broses o gyflawni ein holl argymhellion.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"ein-hargymhellion\">Ein Hargymhellion<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Strwythurau Llywodraethu a Pholisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Comisiynydd D\u0175r<\/strong><br>Erbyn 2026, sefydlu Comisiynydd D\u0175r newydd sy\u2019n cael digon o bwerau i allu rhoi\u2019r canlyniadau a argymhellwn ar waith.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Strategaeth 30 mlynedd<\/strong><br>Erbyn 2026, creu strategaeth gwrthsefyll llifogydd ac erydu arfordirol genedlaethol 30 mlynedd hirdymor, sy\u2019n adeiladu ar weledigaeth 30 mlynedd ar gyfer gwrthsefyll llifogydd<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Natur fel Rhanddeiliad<\/strong><br>Erbyn 2028, sefydlu\u2019r systemau i ymgorffori natur fel rhanddeiliad allweddol mewn polis\u00efau llifogydd a\u2019u rhoi ar waith<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Cynllunio Defnydd Tir<\/strong><br>Osgoi datblygu mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Partneriaethau Dalgylch<\/strong><br>Erbyn 2026, treialu a sefydlu partneriaethau dalgylch rhanbarthol\/lleol<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Cydweithio, Partneriaethau a Chymuned<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"6\" class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Fforwm Gwrthsefyll D\u0175r Cymru a Gr\u0175p Cydnerth Cymunedol<\/strong><br>Erbyn 2027, sefydlu Fforwm Gwrthsefyll D\u0175r newydd i Gymru ynghyd \u00e2 grwpiau cydnerth cymunedol<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Partneriaethau Gwydnwch Dalgylch<\/strong><br>Erbyn 2026, symleiddio cynlluniau rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yn strategaethau gwydnwch dalgylch<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Cynnwys Cymunedau<\/strong><br>Cynnwys cymunedau mewn prosesau gwneud penderfyniadau ynghylch gwrthsefyll llifogydd<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Cyllido a Chapasiti<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"9\" class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Cronfa Ymaddasu i Newid Hinsawdd<\/strong><br>Erbyn 2026, sefydlu cronfa ymaddasu a gwrthsefyll newid hinsawdd traws-sector newydd<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Rhaglen Fuddsoddi Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol<\/strong><br>Ymestyn a chysoni\u2019r rhaglen fuddsoddi bresennol mewn rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ffynonellau Cyllido<\/strong><br>Ystyried ffynonellau cyllido a sut i\u2019w gwneud yn fwy amrywiol er mwyn cynnig dewis amgen yn lle ffrydiau cyllido confensiynol<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Atebion sy\u2019n seiliedig ar natur<\/strong><br>Sefydlu tasglu i ystyried sut y gellir cyflwyno atebion sy\u2019n seiliedig ar natur ar raddfa addas a sut y gellir addasu tirweddau at hinsawdd y dyfodol<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Grantiau i Ddeiliaid Tai<\/strong><br>Llywodraeth Cymru i ddarparu cymorthdaliadau i berchnogion cartrefi preifat sy\u2019n lleiaf abl i feithrin y gallu i wrthsefyll llifogydd ar lefel eiddo<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ymwybyddiaeth, Sgiliau a Data<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"14\" class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Cwricwlwm ac Ymwybyddiaeth y Cyhoedd<\/strong><br>Gwella ymwybyddiaeth o effeithiau llifogydd a newid hinsawdd mewn ysgolion drwy\u2019r cwricwlwm, ac ymhlith y cyhoedd drwy ymgyrch addysg genedlaethol.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Sgiliau<\/strong><br>Helpu i ddatblygu sgiliau glas a disgyblaeth newydd ar gyfer Amgylcheddau D\u0175r a sefydlu prentisiaethau i\u2019r sector.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Hyfforddiant Cymunedol<\/strong><br>Rhoi hyfforddiant a chymorth i gynghorwyr lleol, cynghorau tref a chynghorau cymuned ynghylch gwrthsefyll llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Data<\/strong><br>Sefydlu mynediad agored a thryloyw at ddata sy\u2019n galluogi cymunedau i gael mynediad at ddata ffynhonnell agored fel y byddant yn deall perygl llifogydd yn well.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background has-large-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Ein gweledigaeth ar gyfer Cymru sy\u2019n gallu gwrthsefyll llifogydd erbyn 2050<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background has-large-font-size wp-block-paragraph\">\u201cGweithio ar y cyd, ochr yn ochr \u00e2 natur:mae gweledigaeth sy\u2019n uno a llwybr clir yn helpu i greu partneriaeth fywiog lle mae cymdeithas yn cydweithio \u00e2 natur i feithrin y gallu i wrthsefyll effeithiau newid hinsawdd ac ymaddasu iddynt.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\">\u201c<em>Yn sgil datblygiadau arloesol a\u2019r newidiadau cyflym ddiwedd y 2020au rhoddwyd Cymru ar y trywydd tuag at gydnerthedd sydd wedi\u2019i wneud yn un o arweinwyr y byd ym maes rheoli llifogydd dan arweiniad y gymuned. Yn sylfaenol, caiff llwyddiant ei sbarduno gan gyfathrebu da a rhannu cyfrifoldeb rhwng llywodraeth, busnes a chymunedau sy\u2019n caniat\u00e1u perchnogaeth a phenderfyniadau clir ar y cyd.Drwy rymuso cymunedau i leisio a gweithredu ar eu dyfodol eu hunain gyda chefnogaeth y llywodraeth, wedi\u2019i hategu gan arloesi, rydym wedi gweithio gyda\u2019n gilydd i sicrhau dyfodol cadarn, deinamig a thoreithiog ar gyfer cenedlaethau i ddod.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\"><strong><em>Tiroedd y gellir eu Haddasu: Mae ein cartrefi a\u2019n seilwaith a\u2019n tirweddau yn gallu ymaddasu a gwrthsefyll d\u0175r.<\/em><\/strong><br><em>Y trobwynt i Lywodraeth Cymru a chymunedau sy\u2019n gweithio ar gydnerthedd llifogydd yn y 2030au oedd y ddealltwriaeth bod y newid yn yr hinsawdd yn digwydd yn llawer cyflymach nag y cynlluniwyd amdano mewn buddsoddiadau arfaethedig blaenorol mewn rheoli llifogydd. Drwy weithredu polisi a chynllunio hirdymor a gefnogir gan fecanweithiau cyllido a chyllid cynaliadwy, gallai Cymru baratoi ymateb ymaddasol a oedd yn ystyried y codi yn lefel y m\u00f4r a newidiadau i ddyddodiad dros y 100 mlynedd nesaf a mwy. Roedd hyn yn cefnogi\u2019r gwaith o reoli asedau presennol i liniaru llifogydd, datblygu cynlluniau newydd i liniaru llifogydd, ac yn ystyried sut i drawsnewid ac addasu tirweddau i hinsawdd sy\u2019n newid.Roedd yn dasg enfawr, gan fod yr ansicrwydd ynghylch yr hinsawdd yn deillio o erydu arfordirol a\u2019r codi yn lefel y m\u00f4r, yn ogystal ag afonydd mewndirol, yn achosi llifogydd mewn ardaloedd gwledig a threfol. Fodd bynnag, siapiwyd y cynllun gan sgyrsiau cenedlaethol, paneli Dinasyddion ac Ieuenctid, a rhoddodd hyn ymdeimlad o ddylanwad a gobaith er bod rhaid gwneud penderfyniadau anodd.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\"><strong><em>Cryfder ar y cyd: Mae cynrychioli a gwneud penderfyniadau ar y cyd yn cefnogi gweithredu cymunedol a chydnerthedd.<\/em><\/strong><br><em>Yn 2050, mae mwy o dryloywder wedi bod ynghylch cynllunio ar gyfer gwrthsefyll y newid yn yr hinsawdd yn y dyfodol ac mae gwell dealltwriaeth ymysg y cyhoedd o sut i fod yn barod ar gyfer llifogydd.<\/em><em><\/em><em>Mae Cymru\u2019n defnyddio Fforymau Afonydd ac Arfordir i gynrychioli lleisiau o bob cwr o\u2019r wlad, gan sicrhau bod penderfyniadau ar y cyd yn sbarduno arloesi ar lawr gwlad ac yn gwella cyfathrebu rhwng cymunedau a\u2019r llywodraeth. Mae cynhwysiant ac amrywiaeth amlwg wrth wneud penderfyniadau yn ystyried pob demograffeg, gan gynnwys grwpiau ethnig lleiafrifol a phoblogaethau agored i niwed, gan sicrhau bod mesurau gwrthsefyll llifogydd yn deg ac yn gyfiawn. Mae rolau wedi\u2019u hariannu (e.e. \u2018Asiantau Newid\u2019) er mwyn i unigolion, neu grwpiau cymunedol ddarparu cymorth ychwanegol i gymunedau sydd mewn perygl, gyda rolau ychwanegol gan fusnesau a diwydiant. Maent yn gweithio gyda chymunedau i feithrin gallu, codi ymwybyddiaeth a datblygu cynlluniau gwrthsefyll llifogydd cymunedol ar raddfa leol neu \u201car lawr gwlad\u201d, gan ddefnyddio pot cyllid penodol a chronfa o beirianwyr technegol ac ddefnyddio pot cyllid penodol a chronfa o beirianwyr technegol ac arbenigwyr llifogydd i gael cymorth.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\"><strong><em>Amgylcheddau\u2019r D\u0175r: Mae Cymru\u2019n ganolfan ar gyfer y gallu i wrthsefyll llifogydd ac addasu i lifogydd, gan weithio ochr yn ochr \u00e2 natur i alluogi cydnerthedd.<\/em><\/strong><br><em>Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol yn sicrhau bod Cymru\u2019n ystyried natur fel rhanddeiliad, gan ddefnyddio\u2019r Tiroedd Comin Natur fel dull blaengar o weithio ochr yn ochr \u00e2 natur ag amgylcheddau\u2019r d\u0175r, yn datblygu sylfaen wybodaeth ac adnoddau i gymunedau\u2019r dyfodol eu hetifeddu ac adeiladu arnynt.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\"><strong><em>Data Rhagfynegol: Mae technoleg newydd yn cefnogi mynediad agored a thryloyw at ddata, y mae\u2019r rheini yng Nghymru yn ei ddeall ac yn ei ddefnyddio i helpu gwarchod tirweddau.<br><\/em><\/strong><em>Manteisiwyd ar dechnoleg i feithrin dull systemig o ragfynegi a rheoli peryglon llifogydd ledled Cymru.Mae gan ddinasoedd fodelau rhagfynegi\u2019r tywydd sy\u2019n seiliedig ar ddata ac sy\u2019n darparu rhagolygon amser real, lleol iawn, o risgiau llifogydd. Defnyddir peiriannau ymreolaethol i fonitro lefelau d\u0175r, cyfanrwydd strwythurol amddiffynfeydd rhag llifogydd a pherfformiad Atebion ar Sail Natur. Mae data lloeren yn cael ei rannu\u2019n rhydd rhwng rhanbarthau.<\/em> <em>Mae cymunedau, busnesau, y Llywodraeth ac ymatebwyr brys yn defnyddio\u2019r wybodaeth hon bob dydd i helpu i reoli ymatebion i ddigwyddiadau llifogydd ar hyd a lled y wlad.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\"><strong><em>Gwreiddiau Cydnerth: Caiff gweithredoedd eu grymuso drwy addysg, hyfforddiant a sgiliau. <\/em><\/strong><br><em>Mae \u2018Gweithio ar y cyd ochr yn ochr \u00e2 natur\u2019 yn un o sloganau\u2019r ymgyrch genedlaethol a dynnodd sylw at r\u00f4l Cymru o ran cefnogi anghenion y blaned a datblygu gwydnwch yr hinsawdd.Mae addysg a chryfhau cymunedau wedi datblygu i fod yn faterion sylfaenol.<\/em> <em>Mae ysgolion yn cynnal ymarferion paratoi ar gyfer llifogydd yn rheolaidd ac yn cynnwys newid yn yr hinsawdd yn y sgiliau sydd eu hangen er mwyn i genedlaethau\u2019r dyfodol fod yn wydn, gan wreiddio\u2019r wybodaeth hon o oedran ifanc. Mae ymgyrchoedd cenedlaethol yn gwneud y profiad o lifogydd yn un diriaethol, gan sicrhau bod pob dinesydd a sefydliad yn deall risg llifogydd a\u2019u r\u00f4l o fewn hynny. Mae rhanddeiliaid ac asiantaethau atebol y llywodraeth yn meithrin ymddiriedaeth drwy weithio ar draws sectorau a chymunedau i ddeall anghydraddoldebau economaidd-gymdeithasol, mynd i\u2019r afael ag amddifadedd a gwella ymatebion llifogydd mewn cymunedau difreintiedig.<\/em><br><br><em>Yn gynyddol, mae ffermwyr a gwarchodwyr tir wedi cofleidio arallgyfeirio, gydag arferion ffermio adfywiol sy\u2019n adfer ecosystemau naturiol yn sbarduno twf cynaliadwy yn economi wledig Cymru. Mae cymunedau wedi dod at ei gilydd i ffynnu ac mae tir amaethyddol wedi dechrau bod yn gyforiog o fywyd gwyllt, rhywbeth na welwyd ers cannoedd o flynyddoedd, gan fod y pridd sy\u2019n sail i ecosystemau wedi dechrau llenwi unwaith eto \u00e2 maetholion hanfodol.Mae\u2019r fioamrywiaeth hon wedi cynyddu natur sbyngaidd y pridd yn sylweddol gan leihau\u2019r risg o lifogydd ymhellach mewn cylch rhinweddol o dir, pobl a chynnyrch.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\"><strong><em>Cynyddu cydnerthedd: Mae arweinyddiaeth ac ymatebion integredig yn cefnogi\u2019r gwaith o greu Cymru sy\u2019n gallu gwrthsefyll llifogydd.<\/em><\/strong><br><em>Yn ogystal \u00e2 rhoi llais i fyd natur drwy Diroedd Comin Natur ac eneidiau afonydd a moroedd, aethpwyd ati i sefydlu Comisiynydd Amgylcheddau D\u0175r annibynnol i ddarparu perchnogaeth glir o\u2019r trywydd sy\u2019n cael ei ddilyn a\u2019r uchelgais o greu Cymru sy\u2019n gallu gwrthsefyll llifogydd yn y dyfodol, gan weithredu er budd cymunedau ledled Cymru.Ochr yn ochr \u00e2 hyn, aeth Llywodraeth Cymru ati i drefnu clymbleidiau o arbenigwyr a chymunedau drwy\u2019r Fforymau Afonydd ac Arfordiroedd.Mae\u2019r llwyfannau dalgylchoedd a pharthau arfordirol sy\u2019n cael eu cynnal gan y llywodraeth ledled y wlad yn darparu adnoddau er mwyn gallu gwrthsefyll llifogydd ac yn cysylltu nifer o ddisgyblaethau, arbenigwyr technegol, y llywodraeth a chymunedau i wneud penderfyniadau am ddyfodol eu rhanbarthau, cael gafael ar wybodaeth a rennir a dosbarthu cyllid. Mae cymunedau a oedd yn arfer bod yn ddarniog yn s\u00f4n am lwyddiant ysgubol y fforymau hyn sy\u2019n cynnig rheolaeth leol dros afonydd fel Taf a Gwy ac arfordiroedd ledled Cymru. Maent yn dod \u00e2 thrigolion a sefydliadau at ei gilydd, gan ganiat\u00e1u iddynt weithio gyda\u2019i gilydd o fewn ecosystem a rennir. Yn dilyn ailstrwythuro radical ar y modelau llywodraethu drwy gynnwys y Tiroedd Comin Natur fel ffordd o wrando ar natur, a phenodi Comisiynydd Amgylchedd D\u0175r cenedlaethol, ystyrir bellach fod Cymru\u2019n arweinydd mewn seilwaith cymunedol cydnerth.<\/em> <em>Drwy ymgyrchoedd addysgu cenedlaethol, mathau newydd o gyllid sy\u2019n gwerthfawrogi natur, ac ymdrech gan y llywodraeth i greu Fforymau Afonydd ac Arfordirol, mae\u2019r wlad yn fwy parod i fynd i\u2019r afael ag ansicrwydd ynghylch llifogydd.<\/em><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"croeso\">Croeso<\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top is-image-fill-element\" style=\"grid-template-columns:39% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"819\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/David-Clubb-formal-headshot-819x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5428 size-full\" style=\"object-position:50% 50%\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/David-Clubb-formal-headshot-819x1024.jpg 819w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/David-Clubb-formal-headshot-240x300.jpg 240w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/David-Clubb-formal-headshot-768x960.jpg 768w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/David-Clubb-formal-headshot-1229x1536.jpg 1229w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/David-Clubb-formal-headshot-1638x2048.jpg 1638w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/David-Clubb-formal-headshot-scaled.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 819px) 100vw, 819px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae llifogydd yn achosi her gynyddol i bobl a chymunedau Cymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gwyddom na all y sector cyhoeddus amddiffyn pob eiddo. Dylai\u2019r wybodaeth hon ein rhyddhau rhag y disgwyliad y bydd y wladwriaeth yn \u2018gwneud y cyfan\u2019. Yn lle hynny, dylem ddisgwyl i gyrff cyhoeddus ein galluogi fel dinasyddion, aelwydydd, cymunedau a pherchnogion busnes i gymryd mwy o gamau gweithredu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Credaf fod Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol yn cynnig fframwaith a fydd yn fodd i gyflymu\u2019r union fath hwn o gydweithio, gan wella canlyniadau ac arbed gwariant cyhoeddus yn yr hirdymor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth ystyried ein hymateb i gais Llywodraeth Cymru i ystyried llifogydd, rydym wedi heri ein hymgynghorwyr i feddwl mewn ffyrdd radical. Dim ond drwy fesurau radical, a roddir ar waith mewn ffordd ymarferol ac effeithlon, a gyda sensitifrwydd a dealltwriaeth o ran y rhai y bydd effeithiau newid hinsawdd yn effeithio arnynt fwyaf y bydd heriau Cymru yn cael eu hateb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dr David Clubb, <strong>Cadeirydd<\/strong><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide\"\/>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top is-image-fill-element\" style=\"grid-template-columns:39% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"853\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Eurgain-Powell.avif\" alt=\"Head and shoulders picture of Dr Eurgain Powell, a woman with shoulder length brown hair\" class=\"wp-image-4358 size-full\" style=\"object-position:50% 50%\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Eurgain-Powell.avif 683w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Eurgain-Powell-240x300.avif 240w\" sizes=\"auto, (max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth inni ddechrau\u2019r gwaith hwn ar ddiwedd 2022, cyhoeddodd y Groes Goch Brydeinig \u201cEvery time it rains\u201d sy\u2019n ystyried profiadau bywyd cymunedau yr effeithir fwyaf gan lifogydd yn y DU. Er y gall llifogydd gael effaith ddinistriol ar fywydau pobl, roedd yn dangos sut mae ymwybyddiaeth o berygl llifogydd, sut i gael gafael ar wybodaeth a chymorth, a pha gamau i\u2019w cymryd i baratoi ac ymateb, yn dal i fod yn isel iawn, hyd yn oed i bobl sy\u2019n byw mewn ardaloedd sy\u2019n wynebu perygl llifogydd ac sy\u2019n agored iawn iddynt. &nbsp; <br><br>Mae ein hinsawdd yn cynhesu ac yn mynd yn wlypach. Ym mis Gorffennaf, nododd adroddiad y Swyddfa Feteorolegol ar Gyflwr Hinsawdd y DU fod Cymru wedi gweld cynnydd o 24% mewn glawiad (o gymharu \u00e2\u2019r cyfartaledd rhwng 1961 a 1990), a bod y DU wedi mynd drwy saith storm a enwyd yn ystod 2023-24. Ond mae Pwyllgor y DU ar Newid Hinsawdd wedi rhybuddio droeon nad yw\u2019r DU na Chymru yn barod ar gyfer yr effeithiau hyn. &nbsp; <br><br>Mae ein gwaith wedi dangos bod angen inni weithredu\u2019n wahanol \u2013 mewn ffordd sy\u2019n gweithio gyda phobl a natur. Mae\u2019n hollbwysig ein bod yn dod ynghyd, er mwyn helpu pawb i ddeall y newidiadau sy\u2019n mynd i ddigwydd, a sut y gallwn weithio ar y cyd i adeiladu cymunedau mwy gwydn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dr Eurgain Powell<\/strong><br><strong>Comisiynydd Arweiniol<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide\"\/>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top is-image-fill-element\" style=\"grid-template-columns:39% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"853\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Eluned-Parrott.avif\" alt=\"Head and shoulders picture of Eluned Parrott, a woman with shoulder length brown hair\" class=\"wp-image-4370 size-full\" style=\"object-position:50% 50%\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Eluned-Parrott.avif 683w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/Eluned-Parrott-240x300.avif 240w\" sizes=\"auto, (max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn \u00f4l data gan Cyfoeth Naturiol Cymru, mae 1 o bob 7 cartref yng Nghymru eisoes yn wynebu perygl llifogydd, ac y bydd y ffigur hwnnw yn cynyddu fwy na thraean wrth i effeithiau newid hinsawdd ddod i\u2019r amlwg.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fel rhan o\u2019n gwaith, gwnaethom ymweld \u00e2 rhai o\u2019r cymunedau y mae llifogydd wedi effeithio arnynt yn ystod y blynyddoedd diwethaf, megis Dyffryn Conwy a Phontypridd. Mae effaith llifogydd, a llifogydd dro ar \u00f4l tro mewn rhai achosion, wedi bod yn enbyd, ond gwelwyd hefyd ymdeimlad cryf nad yw\u2019r cymunedau hynny yn fodlon dioddef yn oddefol. Clywsom gan bobl sy\u2019n awyddus i fod yn rhan o\u2019r penderfyniadau sy\u2019n effeithio arnynt, ac sydd am fod yn rhan o\u2019r ateb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrth inni ymgymryd \u00e2\u2019n gwaith dros y 18 mis diwethaf, daeth yn fwyfwy amlwg hefyd nad drwy \u201cgoncridio\u201d y gallwn gael gwared ar y risgiau a wynebwn. Mae\u2019n rhaid inni fabwysiadu atebion mwy cyfannol, sy\u2019n adfer gallu\u2019r amgylchedd naturiol i storio d\u0175r yn uwch yn nalgylchoedd afonydd, ac sy\u2019n grymuso cymunedau lleol i weithredu. Mae\u2019n rhaid bod yna ymdeimlad cyffredin o ddiben a brys os ydym am fod yn barod ar gyfer yr heriau a ddaw yn sgil newid hinsawdd. Nid oes amser i\u2019w golli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><strong>Eluned Parrott<\/strong><\/strong><\/strong><br><strong>Comisiynydd Arweiniol<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"cefndir-a-chyd-destun\">Cefndir a chyd-destun<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae un o bob saith (<a href=\"https:\/\/www.bbc.co.uk\/news\/uk-wales-67984606\">300,000<\/a>) eiddo yng Nghymru yn wynebu perygl llifogydd; ac mae 400 eiddo arall hefyd yn wynebu risg o ganlyniad i erydu arfordirol. Wrth i\u2019r hinsawdd newid ac wrth i lefel y m\u00f4r godi\u2019n anochel, mae\u2019r risgiau a\u2019r effeithiau hyn yn sicr o gynyddu, gyda llifogydd amlach a mwy difrifol, lefelau m\u00f4r yn codi a chyfraddau erydu arfordirol cyflymach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019n rhaid inni fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r risg drwy leihau achosion o fod yn agored i niwed, rheoli canlyniadau, a helpu cymunedau a seilwaith i feithrin y gallu i wrthsefyll llifogydd amlach a mwy difrifol ac erydu arfordirol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gwnaeth y llifogydd a achoswyd gan storm Dennis a storm Clara yn 2020 amlygu\u2019r graddau y mae Cymru yn agored i niwed; effeithiwyd yn wael ar seilwaith ledled Cymru, gan gynnwys yr angen i gau ffyrdd a rheilffyrdd, a thirlithriadau ar safleoedd<a href=\"https:\/\/ymchwil.senedd.cymru\/erthyglau-ymchwil\/storm-ciara-a-storm-dennis-yn-arwain-at-lifogydd-dinistriol-yng-nghymru\/\"> tomenni glo<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-cover\"><span aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-cover__background has-background-dim\"><\/span><div class=\"wp-block-cover__inner-container is-layout-flow wp-block-cover-is-layout-flow\">\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Pa mor barod yw Cymru?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Roedd yr <a href=\"https:\/\/www.theccc.org.uk\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/Addasu-i-newid-hinsawdd-Cynnydd-yng-Nghymru.pdf\">adroddiad cynnydd ar Newid yn yr Hinsawdd i Gymru,<\/a> a gyhoeddwyd yn 2023, yn cynnwys y meysydd o bryder a ganlyn o ran llifogydd:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Nid yw\u2019r gallu i wrthsefyll newid hinsawdd wedi ymgorffori yn y polis\u00efau cynllunio presennol yng Nghymru ac nid oes modd ei orfodi\u2019n ddigonol. Nid yw polis\u00efau ar gyfer datblygiadau newydd mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd yn gyfredol ac nid oes unrhyw ddata diweddar i werthuso tueddiadau.<\/li>\n\n\n\n<li>(Ceir) rolau a chyfrifoldebau cymhleth a diffyg data i asesu\u2019r ffordd y\u2019u gweithredir. Nid oes digon o ddata i werthuso ymaddasu i berygl llifogydd ar lefel eiddo.<\/li>\n\n\n\n<li>Roedd rhai bylchau allweddol nodedig yn y data a oedd ar gael. Mewn rhai achosion, nid oedd data yn cael eu casglu mwyach, er enghraifft nid yw cyfran y caniatadau cynllunio a roddir ar gyfer datblygiadau newydd mewn ardaloedd perygl llifogydd ar gael ar \u00f4l 2019.<\/li>\n\n\n\n<li>Dylai\u2019r Cynllun Ffermio Cynaliadwy roi cymhelliant i fabwysiadu arferion i reoli llif d\u0175r mewn dalgylchoedd a lleihau perygl llifogydd.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nododd Pwyllgor y DU ar Newid Hinsawdd y materion canlynol yngl\u0177n \u00e2 seilwaith hefyd:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Erys bylchau o hyd o ran gwaith cynllunio ymaddasu ar gyfer rhwydweithiau ffyrdd lleol, heb ddata i asesu cynnydd. Cyfran isel o strwythurau ffyrdd hanfodol, megis pontydd, sydd mewn cyflwr da neu gyflwr da iawn, ond ceir cynlluniau cam cynnar addasol i fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r gallu i wrthsefyll newid hinsawdd. Prin yw\u2019r dystiolaeth bod rhyngddibyniaethau mewn sectorau seilwaith a thrafnidiaeth yn cael eu rheoli.<\/li>\n\n\n\n<li>Dylai Llywodraeth Cymru adolygu sut y gellid defnyddio\u2019r p\u0175er i adrodd er mwyn casglu gwybodaeth am risgiau\u2019r hinsawdd a chamau ymaddasu mewn sefydliadau megis awdurdodau lleol, cwmn\u00efau d\u0175r, darparwyr trafnidiaeth a pherchnogion a gweithredwyr seilwaith eraill yng Nghymru.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae <em>Ffyniant i Bawb: Cymru sy\u2019n effro i\u2019r hinsawdd <\/em>yn cynnwys ystyriaeth o seilwaith cydnerth ond nid oes camau penodol ar gyfer rhwydweithiau telathrebu na TGCh.<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r gallu i wrthsefyll llifogydd a newid hinsawdd yn broblem hirdymor gymhleth sy\u2019n gofyn am gydweithio ac ystyriaeth ac atebion amlddisgyblaethol.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Ein cylch gwaith<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nododd <a href=\"https:\/\/www.llyw.cymru\/y-cytundeb-cydweithio-2021\">Cytundeb Cydweithio 2021<\/a> \u2013 \u201cbyddwn yn gofyn i Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru asesu sut y gellir lleihau\u2019r tebygolrwydd o lifogydd mewn cartrefi, busnesau a seilwaith ledled y wlad erbyn 2050\u201d. Daeth y Cytundeb Cydweithio i ben ar ddechrau 2024, ond mae\u2019r Comisiwn wedi parhau \u00e2\u2019i waith i hysbysu Gweinidogion Cymru am ei ymchwil a\u2019i ganfyddiadau er mwyn llywio strategaethau, cynlluniau a phrosiectau yn y dyfodol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2019n hymchwil greiddiol (gweler isod) a gweithgarwch arall gan y Comisiwn, ceisiodd ein rhaglen waith ar y cyd gyflawni\u2019r canlynol:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Gweledigaeth a rennir ar gyfer 2050 a thu hwnt yngl\u0177n \u00e2 sut y dymunwn wella\u2019r gallu i wrthsefyll perygl llifogydd yng nghyd-destun newid hinsawdd a chynllunio i ymaddasu iddo, o ystyried yr effeithiau cynyddol y byddwn yn eu gweld.<\/li>\n\n\n\n<li>Cynllun fel y bydd cartrefi, cymunedau, busnesau a seilwaith yn gallu gwrthsefyll llifogydd a\u2019r risgiau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 newid hinsawdd yn well ac ymaddasu iddynt ac yn gallu adfer yn gyflymach.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae rhanddeiliaid yn deall yr effeithiau tebygol a phwy sy\u2019n gyfrifol o ran ymateb\/gweithredu.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae pobl (gan gynnwys y rhai \u00e2 nodweddion gwarchodedig) yn deall perygl llifogydd a risgiau hinsawdd yn y dyfodol, yn teimlo eu bod wedi\u2019u paratoi ac yn gallu ymateb iddynt.<\/li>\n\n\n\n<li>Dulliau awgrymedig o gryfhau cydweithio a gweithio mewn partneriaeth ymhlith sefydliadau ac asiantaethau yn ogystal \u00e2 chynnwys cymunedau a\u2019u gwneud yn fwy cydnerth.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Y Fframwaith Polisi a Gweithredol Cyfredol<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"637\" height=\"395\" data-id=\"5490\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/RRC.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5490\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/RRC.png 637w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/RRC-300x186.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 637px) 100vw, 637px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ffigur 1: Rolau a Chyfrifoldebau Cyfredol yn y Sector Llifogydd yng Nghymru<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Y fframwaith deddfwriaethol cyffredinol ar gyfer rheoli perygl llifogydd yng Nghymru yw <a href=\"https:\/\/www.legislation.gov.uk\/ukpga\/2010\/29\/contents\">Deddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r 2010<\/a>, y mae\u2019r rhan fwyaf o\u2019r pwerau ynddi wedi\u2019u datganoli i Weinidogion Cymru Mae Deddf 2010 yn darparu ar gyfer paratoi strategaeth genedlaethol ar reoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol mewn perthynas \u00e2 Chymru, a pharatoi strategaethau rheoli perygl llifogydd lleol. Diwygiodd <a href=\"https:\/\/www.legislation.gov.uk\/anaw\/2016\/3\/contents\">Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016<\/a> Ddeddf 2010 i gyflwyno corff newydd yn lle\u2019r hen bwyllgorau llifogydd ac arfordirol rhanbarthol: y <a href=\"https:\/\/www.llyw.cymru\/pwyllgor-llifogydd-erydu-arfordirol\">Pwyllgor Llifogydd ac Erydu Arfordirol<\/a>. Mae\u2019r Pwyllgor yn rhoi cyngor annibynnol i Weinidogion Cymru ar bob mater sy\u2019n ymwneud \u00e2 rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yng Nghymru, gan gynnwys codi ymwybyddiaeth, paratoi a gallu cymunedau i wrthsefyll llifogydd. Mae wedi bod yn rhanddeiliad allweddol yn ein hymchwil ac wedi cymryd rhan drwy gydol y broses.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ceir polisi a strategaeth Cymru yn y <a href=\"https:\/\/www.llyw.cymru\/strategaeth-genedlaethol-ar-gyfer-rheoli-perygl-llifogydd-ac-erydu-arfordirol-yng-nghymru\">Strategaeth Genedlaethol ar gyfer Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol yng Nghymru<\/a>. Cyhoeddwyd y strategaeth hon gan Lywodraeth Cymru ym mis Hydref 2020. Mae\u2019n amlinellu\u2019r cyd-destun strategol a deddfwriaethol ar gyfer rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r strategaeth yn pwysleisio gwella dealltwriaeth o\u2019r perygl a\u2019i gyfleu, parodrwydd a meithrin y gallu i wrthsefyll, blaenoriaethu buddsoddiad yn y cymunedau sydd fwyaf agored i risg, atal mwy o bobl rhag cael eu hamlygu i risg, a chynnig ymateb effeithiol am gyfnod estynedig.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn paratoi <a href=\"https:\/\/naturalresources.wales\/evidence-and-data\/research-and-reports\/flooding-reports-evidence-and-data\/flood-risk-management-plans\/?lang=cy\">Cynlluniau Rheoli Perygl Llifogydd<\/a> cenedlaethol a rhanbarthol sy\u2019n amlinellu\u2019r blaenoriaethau a\u2019r camau gweithredu arfaethedig i reoli perygl llifogydd ar lefel genedlaethol a lleol. Mae\u2019r cynlluniau hyn hefyd yn ystyried sut i ymaddasu a lliniaru newid hinsawdd. Maent yn cwmpasu perygl llifogydd o afonydd, cronfeydd d\u0175r a\u2019r m\u00f4r. Caiff y cynlluniau hyn eu datblygu ochr yn ochr ag Awdurdodau Llifogydd Lleol Arweiniol sy\u2019n cyhoeddi eu strategaethau eu hunain yngl\u0177n \u00e2 sut maent yn rheoli perygl llifogydd yn eu hardal, gan gynnwys o dd\u0175r wyneb, d\u0175r daear neu o gyrsiau d\u0175r cyffredin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae gan ein hadroddiad gylch gwaith eang i ymdrin \u00e2 phob math o lifogydd yng Nghymru. O ystyried pa mor gymhleth yw\u2019r pwnc, canolbwyntiwn ar wneud argymhellion strategol ar y fframweithiau cyffredin a ddylai fod ar waith i fynd i\u2019r afael \u00e2 phob agwedd ar reoli perygl llifogydd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sefydlwyd Awdurdodau Rheoli Risg yn Neddf 2010. Yng Nghymru, mae Awdurdodau Rheoli Risg yn cynnwys Cyfoeth Naturiol Cymru, Awdurdodau Llifogydd Lleol Arweiniol, Byrddau Draenio Mewnol, awdurdodau priffyrdd a chwmn\u00efau d\u0175r. Bob blwyddyn ariannol, mae Llywodraeth Cymru yn gwahodd Awdurdodau Rheoli Risg i wneud cais am gyllid i gyflawni rhaglen o waith cyfalaf er mwyn lleihau perygl llifogydd ac erydu arfordirol i gymunedau ledled Cymru. Caiff y ceisiadau am gyllid a gyflwynir gan yr Awdurdodau Rheoli Risg eu hystyried gan Fwrdd y Rhaglen Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol cyn i\u2019r Gweinidog perthnasol o blith Gweinidogion Cymru gytuno arnynt. Caiff y cyllid ei flaenoriaethu tuag at y cymunedau sy\u2019n wynebu\u2019r risg fwyaf o ran llifogydd, yn unol \u00e2\u2019r Strategaeth Genedlaethol, canllawiau technegol, ac amodau grant.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Sut mae\u2019r Comisiwn yn gweithredu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r Comisiwn yn gweithio o fewn fframweithiau sy\u2019n gyson \u00e2 pholisi cyhoeddus yng Nghymru, gan eu cymhwyso dros y tymor hwy. Nod y Comisiwn yw:<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Darparu cyngor ac arweiniad radical a heriol sy\u2019n cael eu llywio gan dystiolaeth i amrywiaeth o gynulleidfaoedd, ond yn bennaf Llywodraeth Cymru, a fydd yn llywio penderfyniadau ar gyflwyno seilwaith o 2030-2100 ac yn eu diogelu at y dyfodol.<\/li>\n\n\n\n<li>Defnyddio fframweithiau Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol (Cymru) 2015, yr argyfyngau hinsawdd a natur a\u2019r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol i lywio ein trafodaethau.<\/li>\n\n\n\n<li>Cefnogi mentrau, sefydliadau neu bolis\u00efau sy\u2019n ceisio creu a chynnal seilwaith gwydn ac addasadwy sy\u2019n darparu llesiant tan 2100 a thu hwnt.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019n cyflawni\u2019r nodau hyn, gan gynnal y gwerthoedd y cytunwyd arnynt:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Cynhwysol<\/strong>; creu amgylchedd cynnes a chyfeillgar lle mae pobl yn teimlo eu bod yn cael eu cefnogi, ac yn hyderus i fynegi eu barn.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Tryloyw<\/strong>; gwthio ffiniau adrodd bron mewn amser real o ran ein hymgysylltu, a dangos yn gyhoeddus sut rydym yn delio ag anghytundebau mewnol.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Radical; <\/strong>Mae Comisiynwyr wedi ymrwymo i weithio allan o\u2019u hardaloedd cysurus; ein nod yw darparu cyngor, barn ac argymhellion sy\u2019n ymwahanu oddi wrth \u2018fusnes fel arfer\u2019 er mwyn lliniaru\u2019r argyfyngau natur a hinsawdd a chyflawni ein cylch gwaith.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Heriol<\/strong>; Mae\u2019r Comisiynwyr yn herio\u2019r status quo gydag anghenion cenedlaethau\u2019r dyfodol a dyhead i wneud yn well ar gyfer dinasyddion Cymru yn y dyfodol.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ymarferol<\/strong>; Mae gwaith y Comisiwn yn canolbwyntio ar argymhellion y gellir eu gweithredu sy\u2019n ein symud tuag at seilwaith mwy cynaliadwy ar gyfer anghenion pobl Cymru.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dechreuodd y Comisiwn ei waith ar lifogydd ar ddiwedd 2022. Comisiynodd Adroddiad Cwmpasu a geisiodd nodi, drwy randdeiliaid ac adolygiad o lenyddiaeth, ble mae\u2019r bylchau mewn dulliau a phrosesau gweithredu cyfredol a pharhaus. Defnyddiodd y Comisiwn <a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/2023\/06\/09\/progress-on-flooding\/\">y gwaith cwmpasu i roi\u2019r wybodaeth ddiweddaraf i Lywodraeth Cymru<\/a> ar ein gwaith a\u2019r pedair ffrwd waith ymchwil yr oeddem yn bwriadu eu datblygu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sefydlwyd <a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/building-resilience-to-flooding-in-wales-by-2050\/\" data-type=\"page\" data-id=\"5464\">Gr\u0175p Cynghori\u2019r Prosiect <\/a>ar lifogydd ar ddiwedd 2022 i lywio ein gwaith, gweithredu fel cyfaill beirniadol, a rhoi sylwadau, cyngor ac awgrymiadau ychwanegol i weithredu arnynt. Cyfarfu\u2019r Gr\u0175p sawl gwaith yn ystod y cam ymchwil er mwyn rhoi gwybodaeth a chyngor wrth i\u2019r gwaith fynd rhagddo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cyn i\u2019r adroddiad hwn gael ei ysgrifennu, a gyda rhywfaint o gymorth arbenigol, gwnaethom gasglu aelodau\u2019r Gr\u0175p a\u2019r Pwyllgor Llifogydd ynghyd mewn gweithdy ar-lein er mwyn nodi materion cyffredin a godwyd yn y pedwar adroddiad ymchwil; trafod y meysydd \u00e2 blaenoriaeth inni ganolbwyntio arnynt; a thrafod argymhellion radical posibl a fyddai\u2019n cefnogi ein gweledigaeth ar gyfer Cymru sy\u2019n gallu gwrthsefyll llifogydd yn well.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoffem ddiolch i aelodau\u2019r Gr\u0175p, y Pwyllgor a rhanddeiliaid eraill am eu dirnadaeth a\u2019u barn werthfawr sydd wedi bod yn hanfodol i\u2019n pedwar prosiect ymchwil a\u2019n hadroddiad. Hoffem hefyd ddiolch i\u2019n pedwar t\u00eem ymchwil yn Arup, JBA Consulting a Miller Research am eu ffyrdd hyblyg a gonest o weithio a\u2019u gallu i ymateb i\u2019r her i fod yn radical yn eu hystyriaeth.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fodd bynnag, ni ddylid ystyried bod ein hargymhellion wedi cael eu cymeradwyo\u2019n swyddogol gan y Gr\u0175p, y Pwyllgor, y sefydliadau a gynrychiolir gan aelodau\u2019r Gr\u0175p na\u2019r sefydliadau sydd wedi ymgymryd \u00e2\u2019r ymchwil sylfaenol i lywio\u2019r adroddiad hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Datganiad o ddiddordeb<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-tertiary-background-color has-background wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adroddiad hwn wedi cael ei gymeradwyo gan holl Gomisiynwyr Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru. Nid oes gan unrhyw Gomisiynydd achos o wrthdaro buddiannau ac nid oes angen i unrhyw Gomisiynydd ddatgan buddiant o ran cyflawni\u2019r prosiect nac o ran yr argymhellion.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized has-custom-border\" id=\"figure4\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"649\" height=\"526\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/NICWFlowC.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5493\" style=\"border-width:1px;width:1143px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/NICWFlowC.png 649w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/NICWFlowC-300x243.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 649px) 100vw, 649px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em><em>Ffigur 2 &#8211; Datblygu Adroddiad y Comisiwn<\/em><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"ein-hymchwil\">Ein hymchwil<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ar \u00f4l y gwaith cwmpasu cychwynnol, dewisodd y Comisiwn bedair ffrwd waith ar gyfer ymchwil sylfaenol:<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Datblygu gweledigaeth hirdymor ar gyfer rheoli perygl llifogydd;<\/li>\n\n\n\n<li>Ystyried yr opsiynau ar gyfer ymatebion strategol a gofodol cydgysylltiedig i reoli llifogydd;<\/li>\n\n\n\n<li>Gofynion cyllido a gofynion o ran y gweithlu;<\/li>\n\n\n\n<li>Mesur a dadansoddi\u2019r materion cynllunio defnydd tir sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 llifogydd.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nodwyd y meysydd hyn fel \u2018bylchau\u2019 mewn gweithgarwch lle y gallai\u2019r Comisiwn ychwanegu gwerth drwy ymchwilio ymhellach. Dyfarnodd y Comisiwn gontractau i Arup, JBA Consulting (dau gontract) a Miller Research i ymgymryd \u00e2\u2019r pedwar maes ymchwil hyn. <a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/flooding\/\">Mae ein gwefan yn cynnwys rhagor o wybodaeth am gefndir pob ffrwd waith.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Creu gweledigaeth 2050 ar gyfer Cymru sy\u2019n gallu gwrthsefyll llifogydd<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Datblygodd Ffrwd Waith 1, a gyflawnwyd gan Arup, <a href=\"https:\/\/flooding.nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/y-weledigaeth\/\">weledigaeth ar gyfer Cymru sy\u2019n gallu gwrthsefyll llifogydd<\/a> a oedd yn cynnwys cyfraniad sylweddol gan randdeiliaid. Drwy ddefnyddio dulliau\u2019r dyfodol, mae\u2019r prosiect yn herio ein cysyniadau yngl\u0177n \u00e2\u2019n gallu i newid ein dyfodol ein hunain yn sylweddol drwy ddisgrifio person yn 2050 yn edrych yn \u00f4l at 2024:<\/p>\n\n\n\n<pre class=\"wp-block-preformatted\">Ddeng mlynedd ar hugain yn \u00f4l, ychydig o bobl fyddai wedi dychmygu y byddai Cymru\u2019n dod yn fodel ar gyfer gwledydd a rhanbarthau eraill sy\u2019n ei chael hi\u2019n anodd addasu\u2019n systematig i hinsawdd sy\u2019n newid.Roedd seilwaith Cymru yn ei chael hi\u2019n anodd ymdopi \u00e2 digwyddiadau llifogydd a oedd yn dod yn fwyfwy tebygol. Roedd ymatebion y llywodraeth a chymunedau yn dameidiog ac yn aneffeithiol. <br><br>Roedd hi\u2019n amser i newid pethau.Aeth Llywodraeth Cymru ati i greu cenedl sy\u2019n gallu gwrthsefyll llifogydd ar gyfer cenedlaethau ffyniannus yn y dyfodol.Roedd yn manteisio ar ddynamiaeth y wlad, ei chymunedau cryf a gweledigaeth obeithiol ar gyfer y dyfodol i\u2019w llywio. <br><br>Nododd y weledigaeth hon newid o \u2018weithio mewn seilos, yn aml yn groes i natur\u2019 i \u2018weithio ar y cyd, ochr yn ochr \u00e2 byd natur\u2019.Drwy annog safbwyntiau a pholis\u00efau hirdymor \u2013 yn enwedig o ran cydraddoldeb, cyfiawnder a defnyddio adnoddau naturiol \u2013 helpwyd i ail-fframio sut y gall Cymru ffynnu.Galluogodd sefydliadau a busnesau i barhau i ffynnu hyd heddiw, yn 2050.<br><\/pre>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drwy weithdai creu byd, cyfranogol, a oedd yn edrych ar senarios yn y dyfodol ac yn defnyddio cymeriadau amrywiol, daeth pedair stori am y dyfodol i\u2019r amlwg a ddefnyddiwyd i ddatblygu Gweledigaeth ar gyfer 2050 yn seiliedig ar chwe egwyddor. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dylai\u2019r defnydd o\u2019r dull \u2018\u00f4l-syllu o\u2019r dyfodol\u2019 helpu i rymuso pob rhan o gymdeithas sifil i wneud ymdrechion cyson dros y 30 mlynedd nesaf er mwyn gwireddu\u2019r weledigaeth honno. Mae ein hadroddiad yn gwneud argymhellion i Lywodraeth Cymru ac eraill er mwyn hwyluso\u2019r llwybr tuag at y weledigaeth.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><strong><em>Allbynnau Creadigol<\/em><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fel rhan o\u2019r ffrwd waith hon, comisiynwyd unigolion creadigol i lunio allbynnau gweledol a fyddai wedi\u2019u hysbrydoli gan y drafodaeth yn y gweithdai a mewnbynnau gan eraill neu\u2019n seiliedig arnynt. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Arlunydd yw Prith Biant, a gomisiynwyd i greu gwaith celf a oedd yn cefnogi\u2019r weledigaeth. Daeth i\u2019n gweithdy yn y de a chafodd ysbrydoliaeth o adborth y gweithdy a hefyd a\u2019i hymdeimlad ei hun o sut beth fyddai\u2019r weledigaeth ar gyfer Cymru sy\u2019n gallu gwrthsefyll llifogydd. A hithau wedi\u2019i hysbrydoli gan gymeriad yr afon, gwnaeth ei chrisialu fel hanfod tirwedd Cymru \u2013 d\u0175r a thirwedd mewn cytgord \u00e2\u2019r bobl<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top is-image-fill-element\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/240307NM_PrithBArt-0001-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5431 size-full\" style=\"object-position:50% 50%\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/240307NM_PrithBArt-0001-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/240307NM_PrithBArt-0001-300x200.jpg 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/240307NM_PrithBArt-0001-768x512.jpg 768w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/240307NM_PrithBArt-0001-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/240307NM_PrithBArt-0001.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cGofynnwyd i mi feddwl am lifogydd a\u2019rdyfodol o safbwyntiau gwahanol. Rwy\u2019n cofio yn y gweithdy bod pawb yn meddwl<br>bod yr afon, fel cymeriad y gallwn ystyried ei safbwynt, yn gamgymeriad, am nad oedd yn berson. A meddyliais \u2013 sut gallwch chi anwybyddu\u2019r afon, sy mor ganolog i\u2019r hyn rydyn ni\u2019n ei drafod? Felly, mae\u2019r paentiad yn ymwneud \u00e2\u2019r afon, y coed, ein rhyngweithio \u00e2\u2019r tir a sut y mae pob un ohonom ni wedi\u2019n cysylltu \u00e2\u2019n gilydd.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prith B, Arlunydd<br>www.prithb-art.com<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Ymatebion strategol a gofodol i lifogydd<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diben <a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/NICW-Flooding-Workstream-2-Report-Strategic-and-Spatial-Responses-CYM.pdf\" data-type=\"attachment\" data-id=\"5348\">Ffrwd Waith 2<\/a>, a gyflawnwyd gan JBA Consulting, oedd ystyried pam nad yw arferion cynllunio o ran perygl llifogydd, lliniaru ac ymaddasu yn digwydd ar raddfa dalgylch a pharth arfordirol yn gyson eto ledled Cymru a gwneud argymhellion cryf yngl\u0177n \u00e2 sut y gellir gwella ymatebion gofodol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Adolygodd y gwaith arferion cynllunio dalgylch presennol ac arferion gofodol a strategol eraill sy\u2019n cael eu dilyn ar hyn o bryd ledled Cymru ac mewn mannau eraill er mwyn dysgu\u2019r gwersi oddi wrth bartneriaethau sy\u2019n bodoli eisoes. Datgelodd yr ymchwil ddosbarthiad gofodol cymhleth sefydliadau sy\u2019n gweithredu yn y sector rheoli llifogydd yng Nghymru ar hyn o bryd. (Gweler Ffigur 3 isod).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nod yr astudiaeth oedd nodi rhwystrau a cheisio gwneud argymhellion radical yngl\u0177n \u00e2 sut y gellir goresgyn y rhain ac ystyried strwythurau ac adnoddau (gan gynnwys gwersi o fannau eraill) er mwyn sicrhau bod modd gwneud gwaith integredig, strategol mewn partneriaeth ar raddfa dalgylch neu barth arfordirol yn haws.<br>Mae\u2019r adroddiad yn ystyried pa ddulliau strategol a gofodol o ymdrin \u00e2 llifogydd a fyddai\u2019n cael eu hawgrymu pe baem yn &#8220;dechrau unwaith eto&#8221;. Felly, nid yw\u2019r argymhellion a gyflwynwyd yn yr adroddiad i gyd yn atebion y gellid gweithredu arnynt yn y byrdymor o reidrwydd; maent yn amlinellu dulliau gweithredu amgen yn lle\u2019r strwythurau presennol, a allai ofyn am gryn dipyn o newid. Mae\u2019r adroddiad yn amlinellu\u2019r sefyllfa sydd ohoni, yn nodi\u2019r materion a\u2019r rhwystrau presennol ac yn gwneud <a href=\"#_2u6wntf\">11 o argymhellion<\/a> ar gyfer gwelliant.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"724\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Fig-2-3_Cymraeg-724x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5471\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Fig-2-3_Cymraeg-724x1024.png 724w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Fig-2-3_Cymraeg-212x300.png 212w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Fig-2-3_Cymraeg-768x1086.png 768w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Fig-2-3_Cymraeg-1086x1536.png 1086w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/Fig-2-3_Cymraeg-1448x2048.png 1448w\" sizes=\"auto, (max-width: 724px) 100vw, 724px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ffigur 3: Ffiniau gofodol cynlluniau, fforymau a strategaethau ledled Cymru (JBA Consulting)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Gofynion cyllido a gofynion o ran y gweithlu<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/NICW-Flooding-Workstream-3-Report-Resources-CYM.pdf\" data-type=\"attachment\" data-id=\"5346\">Mae adroddiad Ffrwd Waith 3<\/a>, a gyflawnwyd gan Miller Research, yn syntheseiddio canfyddiadau\u2019r ffrwd waith ar adnoddau.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adroddiad yn cydnabod bod yr heriau a\u2019r rhwystrau a wyneba Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol yng Nghymru yn rhai amlweddog, sy\u2019n rhychwantu cyfyngiadau ariannol, prinder sgiliau, cyfyngiadau o ran adnoddau, a materion llywodraethu. Yn ariannol, mae\u2019r sector yn mynd i\u2019r afael ag anawsterau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 chylchoedd cyllido blynyddol, diwedd ar gyllid wedi\u2019i glustnodi ar gyfer llifogydd, a dyrannu adnoddau yn aneffeithlon, gan rwystro cynllunio strategol hirdymor a gweithredu mentrau rheoli llifogydd. Gwaethygir hyn gan ddibyniaeth ar ddulliau adweithiol a seilwaith llwyd, sy\u2019n gofyn am waith cynnal a chadw sylweddol, gan ymestyn galluoedd gweithlu sydd eisoes wedi\u2019u cyfyngu, a chyfyngu ar archwilio atebion seiliedig ar natur i lifogydd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O ran sgiliau, mae rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yn wynebu heriau o ran darparu adnoddau i\u2019r rhychwant eang o alluoedd technegol a meddal sy\u2019n angenrheidiol ar gyfer gofynion esblygol rheoli perygl llifogydd. Mae recriwtio a chadw yn heriau sylweddol, a gaiff eu cymhlethu gan gynigion y sector preifat a\u2019r diffyg canfyddedig o ddilyniant gyrfa yn y sector cyhoeddus. Ar ben hynny, mae bwlch allweddol rhwng y sgiliau a ddarperir gan addysg uwch a\u2019r rhai sydd eu hangen yn y maes, gan arwain at ddibyniaeth ar ymgynghorwyr allanol gan danlinellu angen am raglenni hyfforddiant ac uwchsgilio penodol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae cysylltiad agos rhwng problemau capasiti a\u2019r heriau hyn sy\u2019n ymwneud ag ariannol a sgiliau, gyda chapasiti sefydliadau mewn cyrff sector cyhoeddus allweddol yn cael ei ymestyn yn denau. Mae\u2019r sefyllfa\u2019n cael ei gwaethygu gan gyfyngiadau deddfwriaethol a chydlynu a blaenoriaethu cyfyngedig ar gyfer rheoli perygl llifogydd ar draws gwahanol lefelau o lywodraeth, gan wneud dulliau cydweithredol ac ar raddfa dalgylch yn anodd eu gweithredu\u2019n effeithiol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae heriau o ran llywodraethu yn cynnwys blaenoriaeth anghyson yn cael ei rhoi i reoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol, gan arwain at ddull adweithiol yn hytrach na rhagweithiol o reoli perygl llifogydd. Mae llywodraethu\u2019r sector yn cael ei rwystro ymhellach gan ddull tameidiog o weithio rhanbarthol ac ar raddfa dalgylch, gydag uchelgeisiau, strwythur a lefelau cynnydd amrywiol rhwng gwahanol gynghorau a\u2019i gilydd. Nid oes fframwaith polisi cydlynol ar gyfer addasu i newid yn yr hinsawdd a\u2019i effeithiau, er ei fod yn cael ei gydnabod fel angen dybryd, ac mae hyn yn atal datblygu mecanweithiau cyllid gwyrdd effeithiol a buddsoddiad y sector preifat.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r heriau hyn yn gofyn am newid strategol ar draws meysydd ariannol, sgiliau, gallu a llywodraethu. Mae canfyddiadau\u2019r adroddiad yn awgrymu y dylid ymgorffori gwaith cynllunio hirdymor, datblygu sgiliau amrywiol, gwell capasiti a chydnerthedd ar lefel sefydliadol a chymunedol, a fframweithiau llywodraethu cydlynol i feithrin dull gweithredu mwy rhagweithiol, integredig a chydweithredol o reoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Mae\u2019r adroddiad yn argymell cyfres o 22 o ymyriadau strategol dros derfynliniau byrdymor, canolig a hirdymor, sydd \u00e2\u2019r nod o feithrin cydweithrediad, gwella\u2019r ffordd y caiff cymunedau eu cynnwys, ac ailddychmygu gwaith rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Cynllunio defnydd tir a pherygl llifogydd&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ceisiodd yr ymchwil hon, a gyflawnwyd gan JBA Consulting, fesur problem llifogydd mewn perthynas \u00e2 chynllunio defnydd tir a gwneud argymhellion i Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru ar y mater hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/NICW-Flooding-Workstream-4-Report-Land-Use-Planning-CYM.pdf\" data-type=\"attachment\" data-id=\"5344\">Canfu\u2019r astudiaeth<\/a> nad oes unrhyw ddata monitro dibynadwy sy\u2019n gyson yn genedlaethol ar ganiatadau datblygu yn y gorlifdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae gwaith monitro wedi cael ei wneud gan Lywodraeth Cymru yn y gorffennol drwy<a href=\"https:\/\/www.llyw.cymru\/llesiant-cenedlaethaur-dyfodol-dangosyddion-cenedlaethol-2021-html\"> Ddangosydd Cenedlaethol 32<\/a>: nifer yr unedau eiddo sydd mewn perygl o lifogydd. Fodd bynnag, mae\u2019r ansicrwydd cysylltiedig o ran casglu a dilysu data yn helaeth, sy\u2019n golygu nad oes unrhyw ffordd gadarn yn genedlaethol o fesur datblygiadau mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd. Mae\u2019r data diweddaraf ar eiddo sydd mewn perygl o lifogydd yn <a href=\"https:\/\/statswales.gov.wales\/Catalogue\/Environment-and-Countryside\/Flooding\/environment-and-countryside-state-of-the-environment-our-local-environment-properties-at-risk-of-flooding\">dyddio o fis Medi 2021<\/a> ac mae\u2019r diweddariad nesaf wedi\u2019i restru\u2019n \u2018anhysbys\u2019. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hefyd, mae Awdurdodau Cynllunio Lleol (ACLlau) yn coladu metrigau monitro cynllunio yn flynyddol yn unol \u00e2\u2019u gofynion o dan adran 76 o Ddeddf Cynllunio a Phrynu Gorfodol 2004. Fodd bynnag, mae nifer o anghysondebau yn codi o\u2019r Adroddiadau Monitro Blynyddol gan ACLlau sy\u2019n deillio o ddiffyg cysondeb rhwng cylchoedd polisi ar lefel genedlaethol a lleol. Mae hyn yn golygu ei bod yn anodd cymharu ACLlau \u00e2\u2019i gilydd ac mae\u2019n cyfrannu at yr ansicrwydd cysylltiedig yngl\u0177n \u00e2\u2019r data canlyniadol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae canfyddiad cyffredinol ymhlith rhanddeiliaid bod gormod o ddatblygiadau newydd yn cael eu caniat\u00e1u mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd. Fodd bynnag, mae llawer hefyd yn cydnabod mai cyfyngedig yw\u2019r lleoedd yng Nghymru lle y gellir adeiladu, a bod y polis\u00efau cynllunio strategol presennol yn cyfeirio datblygiadau tuag at ardaloedd twf sy\u2019n bodoli eisoes, y mae\u2019r rhan fwyaf ohonynt wedi\u2019u lleoli mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd. Nododd llawer o\u2019r rhanddeiliaid hefyd wahaniaethau allweddol rhwng materion sy\u2019n ymwneud \u00e2 datblygu safleoedd tir glas a chyfleoedd ailddatblygu a gynigir gan safleoedd tir llwyd, y mae llawer ohonynt yn ein canolfannau trefol allweddol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall barn y cyhoedd fod yn rymus iawn o ran ffurfio agweddau tuag at ddatblygiadau mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd. Fodd bynnag, canfu\u2019r astudiaeth ganfyddiadau negyddol yn gyffredinol ynghylch cynllunio defnydd tir a pherygl llifogydd. Roedd penawdau gorliwgar yn y cyfryngau yn aml wedi dylanwadu ar hyn. Gall gwell dealltwriaeth o gydnerthedd mewn perthynas \u00e2 pherygl llifogydd ymhlith y cyhoedd gynyddu lefelau ymgysylltu cymunedol, parodrwydd a chyfrifoldeb; byddai newid yng nghanfyddiad y cyhoedd yngl\u0177n \u00e2 chydnerthedd yn helpu i bontio tuag at ddysgu i fyw gyda d\u0175r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Daw ei adroddiad i ben drwy gynnig pum argymhelliad i\u2019r Comisiwn eu hystyried mewn perthynas \u00e2\u2019r system cynllunio defnydd tir.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\">Crynodeb o\u2019n canfyddiadau \u2013 Y Materion<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cyhoeddir yr adroddiadau terfynol ar gyfer pob un o\u2019r meysydd gwaith hyn ochr yn ochr \u00e2\u2019r adroddiad hwn; nodir crynodeb o\u2019r argymhellion mewn Atodiadau. Maent yn cynnwys cyfoeth o wybodaeth a data sydd wedi bod yn hynod werthfawr wrth roi\u2019r cefndir, tystiolaeth a\u2019r sail dros ein hargymhellion.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r Comisiwn yn gwahodd Llywodraeth Cymru a sefydliadau eraill sydd \u00e2 diddordeb mewn rheoli llifogydd ac amddiffyn rhag llifogydd i nodi\u2019r adroddiadau prosiect cyfranogol a\u2019r argymhellion unigol. Fodd bynnag, mae argymhellion ffurfiol y Comisiwn yn yr adroddiad hwn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fel rhan o\u2019n gwaith i baratoi\u2019r adroddiad terfynol hwn, nodwyd y materion canlynol yn aml wrth syntheseiddio\u2019r pedwar adroddiad ac o\u2019n sgyrsiau gyda rhanddeiliaid.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list has-tertiary-background-color has-background\">\n<li><strong>Ymgysylltu \u00e2 Chymunedau a\u2019u Grymuso<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>Ceir pwyslais mawr ar yr angen i gynnwys cymunedau mewn prosesau gwneud penderfyniadau sy\u2019n ymwneud \u00e2 llifogydd er mwyn datblygu cydnerthedd yn yr hirdymor.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae hyn yn cynnwys hyrwyddo ymgysylltu drwy gynulliadau neu reithgorau dinasyddion, gan feithrin ymgysylltu \u00e2\u2019i gilydd a chyfathrebu clir, a grymuso cymunedau i gyfrannu\u2019n weithredol at ymdrechion ym maes cydnerthedd a gefnogir gan arweinwyr cymunedol lleol.<br><br><strong>Ariannu\u2019r gallu i wrthsefyll llifogydd<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>Gyda\u2019r adnoddau cyfyngedig sydd ar gael, mae\u2019n rhaid blaenoriaethu camau i wrthsefyll perygl llifogydd ac ymaddasu, gan gydnabod mai dim ond cynyddu a wna\u2019r her o ganlyniad i effeithiau newid hinsawdd, twf poblogaeth ac asedau seilwaith sy\u2019n heneiddio.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae angen sicrhau bod ffrydiau cyllido sy\u2019n ddarniog ac yn rhai byrdymor ar hyn o bryd yn cael eu cysoni \u00e2\u2019i gilydd a chwilio am gyfleoedd i gyflwyno dulliau cydweithredol mewn rhaglenni gwrthsefyll llifogydd, amgylcheddol ac adfywio.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae angen annog dulliau cyllido cymunedol preifat, dyngarol a chyfrannu torfol, ynghyd ag ardollau lleol i sbarduno buddsoddiad cyfalaf hirdymor.<br><strong><br>Dulliau Integredig<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>Mae cydweithio rhwng gwahanol randdeiliaid megis asiantaethau\u2019r llywodraeth, arbenigwyr technegol, cymunedau, a sefydliadau anllywodraethol yn hanfodol ond nid yw\u2019n cael ei alluogi na\u2019i annog o fewn y fframweithiau presennol.<\/li>\n\n\n\n<li>Nodir bod prosesau rheoli dalgylch ac arfordirol integredig, yn ogystal \u00e2 chydweithio traws-sector, yn hollbwysig o ran strategaethau gwrthsefyll effeithiol.<br><br><strong>Atebion sy\u2019n seiliedig ar natur<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>Mae\u2019r rhanddeiliaid yn dangos uchelgais i newid tuag at atebion sy\u2019n seiliedig ar natur ac arferion cynaliadwy mewn strategaethau gwrthsefyll llifogydd. Gwneir hyn drwy fanteision cynyddol drwy gyflwyno atebion ym maes amaethyddiaeth, rheoli tir a chynllunio. Fodd bynnag, gwneir hyn ar sail ad hoc yn y sector ar hyn o bryd, yn hytrach nag mewn ffordd systemig.<\/li>\n\n\n\n<li>Nododd rhai rhanddeiliaid fod atebion sy\u2019n seiliedig ar natur yn arwain at ansicrwydd a rhwymedigaethau parhaus o\u2019u cymharu ag amddiffynfeydd llwyd a all roi hyder yn y byrdymor ond achosi heriau yn yr hirdymor. Byddai angen newid arferion cyllido er mwyn cael y buddsoddiad yn y tymor hwy sydd ei angen i gyflwyno atebion sy\u2019n seiliedig ar natur.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae hyn yn cynnwys y defnydd o asedau naturiol, dadlau o blaid arferion amaethyddol adfywiol, a blaenoriaethu atebion rheoli llifogydd sy\u2019n seiliedig ar natur. O ran mannau trefol, mae\u2019n rhaid i hynny olygu gwella \u2018natur sbyngaidd\u2019 dinasoedd er mwyn gwella eu gallu i wrthsefyll llifogydd a newid hinsawdd.<br><br><strong>Hygyrchedd a Thryloywder Data<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>Mae\u2019n rhaid i ddata a gwaith mapio fod yn sail i bolis\u00efau, strategaethau a chamau gweithredu.<\/li>\n\n\n\n<li>Pwysleisir mynediad agored a thryloyw at ddata rhagfynegol, sy\u2019n ei gwneud yn bosibl i gymunedau ddeall perygl llifogydd a rhybuddion. Mae hyn yn cynnwys defnyddio technoleg i sicrhau gwella dealltwriaeth o systemau naturiol a rhoi gwybodaeth hygyrch i bob rhanddeiliad.<br><br><strong>Cynllunio Hirdymor<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>Mae angen dull estynedig, cyson a hirdymor o ymdrin \u00e2 gwaith cynllunio a gwrthsefyll llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae hyn yn golygu meithrin diwylliannau rhagddyfalus o ran meddwl am y dyfodol, llunio a herio\u2019r weledigaeth ar gyfer y dyfodol yn barhaus, a sefydlu fframweithiau a pholis\u00efau strategol ar gyfer gwaith cynllunio defnydd tir a datblygu seilwaith cydnerth.se planning and infrastructure development.<br><br><strong>Addysg ac Ymwybyddiaeth<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>Mae addysg a hyfforddiant yn elfennau hanfodol o\u2019r gallu i wrthsefyll llifogydd, a hynny i\u2019r genhedlaeth bresennol a chenedlaethau\u2019r dyfodol.<\/li>\n\n\n\n<li>Ceir prinder mawr ym mhob maes \u201csgiliau glas\u201d, ac yn benodol, llai o lwybrau gyrfaol amlwg at Atebion sy\u2019n seiliedig ar natur.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae cyllido byrdymor neu gyllido sy\u2019n canolbwyntio ar brosiect yn golygu ei bod yn anodd cynnig prentisiaethau, sydd fel arfer yn rhychwantu tair blwyddyn ariannol.<\/li>\n\n\n\n<li>Gallai Cymru ddod yn arweinydd ym maes gwrthsefyll llifogydd, gan ddysgu oddi wrth eraill yn fyd-eang a chefnogi ymdrechion mewn rhannau eraill o\u2019r DU.<\/li>\n\n\n\n<li>Gallai\u2019r gallu i wrthsefyll llifogydd ac ymaddasu i newid hinsawdd gael ei integreiddio mewn pynciau yng nghwricwla ysgolion, yn ogystal \u00e2 chynnig cyfleoedd addysgol uwch mewn meysydd perthnasol.<br><br><strong>Llywodraethu, strwythurau a pholisi<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li>Ceir dryswch yngl\u0177n \u00e2 rolau a chyfrifoldebau presennol y gwahanol gyrff cyhoeddus sy\u2019n ymwneud \u00e2 gwrthsefyll llifogydd ac amddiffyn rhag llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae\u2019r dirwedd bresennol yn gymhleth ac yn ddryslyd i bob golwg, yn enwedig i\u2019n cymunedau, heb eglurder ynghylch rolau a chyfrifoldebau.<\/li>\n\n\n\n<li>Mae\u2019n rhaid bod strategaethau cenedlaethol, fframweithiau lleol a chyllid yn cydblethu i sicrhau system strategol effeithiol sy\u2019n ei gwneud yn bosibl i lefelau gwahanol y llywodraeth a sectorau gwahanol gydweithio a chydgysylltu \u00e2\u2019i gilydd yn well.<\/li>\n\n\n\n<li>Credwn, yn y sector hwn, mai eithriad yw arloesi yn hytrach na\u2019r rheol. Dylai\u2019r rhai sy\u2019n rhan o\u2019r sector llifogydd gwestiynu\u2019n rheolaidd a yw eu strwythurau a\u2019u systemau presennol yn cynnig y ffordd orau o sicrhau dull integredig o amddiffyn rhag llifogydd, ac a all arferion da mewn mannau eraill helpu i sbarduno arloesedd yng Nghymru.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"argymhellion-y-comisiwn\">Argymhellion y Comisiwn<\/h3>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\" id=\"leadership\">Llywodraethu, Strwythurau a Pholisi<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 1<\/strong><br>Dylid sefydlu Comisiynydd D\u0175r newydd erbyn 2026, a fydd yn cael digon o bwerau i wneud y canlynol:<br>\u25cb Rhoi arweinyddiaeth a\u2019r gallu i gydgysylltu\u2019n genedlaethol a datblygu fframweithiau a pholis\u00efau strategol ar gyfer defnydd tir a seilwaith cydnerth hirdymor.<br>\u25cb Sefydlu a chefnogi dull a fframwaith unedig ar gyfer gwaith cynllunio dalgylch a chyflawni mewn partneriaeth yng Nghymru, gyda chymorth cydgysylltwyr dalgylch CNC i\u2019w rhoi ar waith.<br>\u25cb Cefnogi cydweithrediad traws-sector rhwng timau amaethyddiaeth, llifogydd, a\u2019r amgylchedd yn Llywodraeth Cymru a hefyd gydweithrediad \u00e2 rhanddeiliaid allanol (gan gynnwys y gymuned ffermio, perchnogion tir, adeiladu, diwydiant, ac awdurdodau lleol).<br>\u25cb Sicrhau bod cysylltiad ar lefel strategol i hwyluso prosesau cyfathrebu a chydgysylltu ymhlith gwahanol randdeiliaid, gan integreiddio ymdrechion rhwng gwahanol lefelau o\u2019r llywodraeth a gwahanol sefydliadau, megis Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) a D\u0175r Cymru.<br>\u25cb Rhoi eglurder, a symleiddio strwythurau, rolau, cyfrifoldebau am reoli perygl llifogydd a\u2019r amgylchedd d\u0175r drwy adolygu cyrff llywodraethu a grwpiau sy\u2019n cydlynu ymatebion ac yn cefnogi gweithredu cymunedol ar hyn o bryd.<br>\u25cb Cydlynu\u2019r gwaith o gomisiynu gwaith llifogydd a seilwaith sy\u2019n gallu gwrthsefyll newid hinsawdd ledled Cymru.<br>\u25cb Hyrwyddo cydweithrediad ymhlith grwpiau awdurdodau lleol yn seiliedig ar ddalgylchoedd, gan hwyluso cyfleoedd i gyllido a dyrannu adnoddau mewn ffordd gydweithredol.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 2<\/strong><br>Dylid creu strategaeth genedlaethol 30 mlynedd hirdymor ar gyfer gwrthsefyll llifogydd ac erydu arfordirol erbyn 2026, yn seiliedig ar weledigaeth 30 mlynedd ar gyfer gwrthsefyll llifogydd, a dull gweithredu sy\u2019n seiliedig ar ddalgylchoedd, er mwyn nodi blaenoriaethau Cymru i gefnogi ac amddiffyn cymunedau a seilwaith yn yr hirdymor. Bydd y gwaith o ddatblygu\u2019r dull strategol hwn yn cynnwys adolygu a symleiddio cynlluniau, strategaethau a fforymau sy\u2019n bodoli eisoes ledled Cymru er mwyn rhoi mwy o eglurder a hefyd flaenoriaethu\u2019r ymateb ar gyfer yr ardaloedd lle ceir y perygl mwyaf.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure id=\"awg3\" class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 3<\/strong><br>Dylid sefydlu\u2019r systemau angenrheidiol i ymgorffori byd natur fel rhanddeiliad allweddol erbyn 2028, gan roi llais iddo o amgylch y bwrdd ac ystyried cyfleoedd i ddiogelu asedau naturiol yn \u00f4l y gyfraith, neu ddiweddaru Deddf yr Amgylchedd 2015 i roi hawliau i asedau naturiol wrth wneud penderfyniadau.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 4 <\/strong><br>Dylid sicrhau bod Polisi Cynllunio, yn ogystal \u00e2\u2019r TAN 15 diweddaraf (a ddylai gael ei gyhoeddi a\u2019i rhoi ar waith yn ddi-oed) yn osgoi datblygiadau diangen mewn ardaloedd lle ceir perygl ac yn annog gwaith cynllunio gofodol priodol yn ogystal \u00e2 datblygiadau mwy arloesol. Dylai hefyd sefydlu metrig llifogydd newydd ar gyfer perfformiad cynllunio sy\u2019n gyson yn genedlaethol a fframwaith adrodd newydd sy\u2019n ystyried pob ffynhonnell a all achosi llifogydd.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 5: <\/strong><br>Dylid treialu a sefydlu partneriaethau dalgylch rhanbarthol\/lleol erbyn 2026 (a fydd yn ymgorffori\u2019r fforymau afonydd ac arfordiroedd presennol) er mwyn cefnogi dull systematig ac integredig o reoli dalgylchoedd ac arfordiroedd. Bydd y partneriaethau yn:<br>&nbsp;<br>&#8211; Dwyn ynghyd ddisgyblaethau eang, drwy dimau dalgylch, a gefnogir gan gynrychiolaeth gyhoeddus gynhwysol, gan gynnwys perchnogion tir, busnesau a datblygwyr (tai), er mwyn cydlynu ymatebion dalgylch integredig drwy\u2019r amgylchedd d\u0175r cyfan.<br>&#8211; Helpu i sefydlu trefniadau cydweithio cadarnhaol \u00e2 pherchnogion tir a\u2019r gymuned ffermio.<br>&#8211; Cefnogi cynlluniau peilot ar raddfa fach i brofi a mireinio dulliau a hefyd dreialu dull gweithredu sy\u2019n seiliedig ar ddalgylch, yn debyg i <a href=\"https:\/\/knepp.co.uk\/\">Ystad Kneep<\/a> ar gyfer mega-ddalgylch Bannau Brycheiniog. Defnyddio\u2019r cynlluniau peilot i ddangos manteision model gwahanol i unigolion, busnesau, sefydliadau, er mwyn meithrin y gallu i wrthsefyll ar raddfa fawr yn yr hirdymor.<br>&#8211; Defnyddio Rheithgorau Dinasyddion, gan gynnwys Rheithgor Ieuenctid, i gynnull grwpiau lleol i ddylanwadu ar benderfyniadau yngl\u0177n ag ymaddasu i newid hinsawdd ar gyfer eu cymuned.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"grid\">Nododd ein hymchwil a\u2019n gweithgarwch ymgysylltu \u00e2 rhanddeiliaid fod angen newid y strwythurau a\u2019r fframweithiau llywodraethu a pholisi sy\u2019n bodoli yn y sector cyhoeddus yng Nghymru er mwyn mynd i\u2019r afael \u00e2 materion amddiffyn rhag llifogydd mewn ffordd glir a thryloyw a chefnogi gwaith cynllunio a chyflawni hirdymor i wrthsefyll newid hinsawdd. Ar hyn o bryd, nid oes integreiddio na chyfathrebu rhwng adrannau perthnasol, ac felly mae hynny\u2019n atal ymateb system gyfan cydlynus i reoli\u2019r amgylchedd d\u0175r a lliniaru perygl llifogydd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hefyd, ymddengys fod fframwaith presennol cyrff llywodraethu a grwpiau sy\u2019n ymwneud \u00e2\u2019r materion hyn yn rhy gymhleth, ac y gallai rolau a chyfrifoldebau gael eu pennu mewn ffordd fwy cyfannol. Mae diffyg eglurder o\u2019r fath yn llesteirio camau gweithredu effeithiol ac atebolrwydd. Ymddengys hefyd fod rhanddeiliaid ar wahanol lefelau o\u2019r llywodraeth ac mewn sefydliadau, a grwpiau allanol (e.e. y gymuned ffermio, y diwydiant adeiladu) yn gweithio ar wah\u00e2n i\u2019w gilydd, heb system o gydgysylltu strategol i integreiddio eu hymdrechion.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019n hanfodol bod Comisiynydd D\u0175r yn cael ei sefydlu er mwyn rhoi arweinyddiaeth ganolog a chydgysylltu ar gyfer gwaith cynllunio hirdymor i wrthsefyll newid hinsawdd yng Nghymru. Byddai angen i\u2019r Comisiynydd gael pwerau digonol i sicrhau\u2019r canlyniadau a argymhellir. Mae\u2019r argymhelliad hwn yn deillio o\u2019r angen a nodwyd yn ein hymchwil am awdurdod penodol i hyrwyddo fframweithiau a pholis\u00efau strategol mewn perthynas \u00e2 rheoli perygl llifogydd a datblygu seilwaith.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae ein hymchwil i ddulliau gofodol yn tynnu sylw at yr angen am weithredu trawslywodraethol ac yn galw am i Weinyddiaeth Newid Hinsawdd gael ei sefydlu. \u201c<em>annog dulliau traws-sector fel sy\u2019n ofynnol gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol\u201d gyda &#8220;r\u00f4l gydlynu craidd ar gyfer lliniaru ac addasu i newid hinsawdd<\/em>\u201d (tudalen 45).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae hanes diweddar yn dangos y gall Gweinyddiaethau gael eu creu a diflannu fel rhan o\u2019r broses wleidyddol arferol. Er mwyn sicrhau parhad, mae ein hargymhelliad yngl\u0177n \u00e2 Chomisiynydd newydd yn mabwysiadu dull Cymru gyfan a chyffredinol o reoli d\u0175r mewn corff annibynnol, gan hwyluso ymgysylltu \u00e2 chymunedau, busnesau, cyrff cyhoeddus a sefydliadau yn y trydydd sector. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drwy rymuso Comisiynydd D\u0175r, gyda chymorth fforwm cydnerthedd d\u0175r cenedlaethol i annog cynnwys cymunedau (gweler isod) bydd hynny\u2019n sicrhau dull unedig o gynllunio dalgylch, yn meithrin cydweithrediad traws-sector, ac yn symleiddio strwythurau llywodraethu. Dylai pwerau digonol sicrhau bod y r\u00f4l hon yn ddigon pwerus i wneud penderfyniadau a bydd yn helpu i sicrhau bod camau yn cael eu cymryd mor gyflym \u00e2 phosibl er mwyn ymdrin \u00e2\u2019r argyfwng hinsawdd a\u2019r argyfwng natur. Bydd y ffigur canolog hwn yn gwella prosesau cyfathrebu a chydgysylltu ymhlith rhanddeiliaid, yn hwyluso cydweithrediad trawslywodraethol, ac yn rhoi eglurder yngl\u0177n \u00e2 rolau a chyfrifoldebau, a thrwy hynny hyrwyddo prosesau gwneud penderfyniadau effeithiol a rhoi mesurau gwrthsefyll llifogydd ar waith yn effeithlon.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td>\u201cRwy\u2019n gobeithio erbyn 2050 a llawer yn gynharach gobeithio (rydym yn profi effeithiau newid yn yr hinsawdd a mwy o berygl llifogydd yn awr) ein bod ni\u2019n amlddisgyblaethol yn ein dull o reoli a lleihau\u2019r perygl o lifogydd mewn cymunedau ledled Cymru. Mae angen i ni gynnwys cyrff cyhoeddus, y sector preifat, y sector gwirfoddol, y byd academaidd ac, yn bwysig iawn, y rhai mae llifogydd yn effeithio arnynt o blith y cyhoedd yn y broses o wneud Cymru\u2019n genedl gydnerth yn wyneb perygl llifogydd.\u201d<br>&nbsp;<br>Un o\u2019r Ymatebwyr i Arolwg Gweledigaeth 2050<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r galw am strategaeth genedlaethol 30 mlynedd ar wrthsefyll llifogydd sy\u2019n seiliedig ar ddalgylchoedd yn codi o\u2019r gydnabyddiaeth bod angen cynllun cynhwysfawr sy\u2019n edrych tuag ymlaen er mwyn ateb yr heriau o ran llifogydd ac erydu arfordirol yng Nghymru. Mae\u2019r argymhelliad hwn yn gyson \u00e2\u2019r rhanddeiliaid a oedd yn pwysleisio bod angen gwaith cynllunio am dymor hwy nag sy\u2019n digwydd ar hyn o bryd a bod angen nodi a blaenoriaethu ardaloedd lle ceir risg uchel ar gyfer camau gweithredu hirdymor. Daw ein hymchwil i\u2019r casgliad nad yw\u2019r strategaeth 10 mlynedd bresennol yn ddigon hir i wneud y penderfyniadau angenrheidiol yn y tymor hwy yngl\u0177n \u00e2 rheoli perygl llifogydd. Mae haenau\u2019r cynlluniau presennol yn gymhleth o bosibl ac mae\u2019n heriol eu cysoni \u00e2\u2019i gilydd.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td>\u201c&#8230;mae rhwystredigaeth gan randdeiliaid ynghylch yr amserlenni ar gyfer datblygu\u2019r cynlluniau. Er enghraifft, mae\u2019r Strategaeth Genedlaethol Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol yn cael ei adnewyddu bob 10 mlynedd, mae awdurdodau lleol yn gweithio ar raglen 1-3 blynedd, ac mae DCWW ar raglen 5-25 mlynedd. Mae hyn yn gwneud alinio cynlluniau hyd yn oed yn fwy heriol. Bu ymdrechion a diddordeb yn y gorffennol mewn datblygu cynlluniau rheoli perygl llifogydd sengl \u2018cydgysylltiedig\u2019 gan CNC, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC), Llywodraeth Cymru ac Awdurdodau Lleol Yn anffodus, fodd bynnag, ar \u00f4l cynnydd cychwynnol, aeth y cynlluniau i ben oherwydd bod ARR yn teimlo bod yn rhaid iddynt gyflawni dyletswyddau FWMA 2010 statudol ar wah\u00e2n a Rheoliadau Perygl Llifogydd yn gyntaf. Arweiniodd hyn at ddiffyg gallu ac felly awydd i\u2019w gario drwodd.\u201d<br>&nbsp;<br>(adroddiad Ffrwd Waith 2, tudalen 8)<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drwy ddatblygu strategaeth wrthsefyll strategol a hirdymor bydd modd i Gymru nodi blaenoriaethau, symleiddio\u2019r cynlluniau presennol, a rhoi eglurder yngl\u0177n \u00e2\u2019r ffordd y dyrennir adnoddau. Drwy fabwysiadu dull gweithredu sy\u2019n seiliedig ar ddalgylchoedd, gall y strategaeth amddiffyn cymunedau a seilwaith yn effeithiol a hefyd wella systemau cydgysylltu ac ymateb i reoli llifogydd yn gynaliadwy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r argymhelliad i ystyried bod natur yn rhanddeiliad allweddol yn adlewyrchu\u2019r gydnabyddiaeth bod cysylltiad annatod rhwng ecosystemau naturiol a\u2019r gallu i wrthsefyll llifogydd. Mae ein hymchwil yn nodi nad yw\u2019r broses bwysig o integreiddio atebion sy\u2019n seiliedig ar natur ac ystyriaethau amgylcheddol mewn fframweithiau llywodraethu ar hyn o bryd mor gyflym nac mor systemig, ac felly mor effeithiol, ag y gallai fod. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yn y gweithdy ar ein Gweledigaeth cawsom flas ar yr hyn y gallem ei ddisgwyl yn y senario hwn, drwy ddefnyddio Afon Taf fel un o\u2019r person\u00e2u i gyfranogwyr feddwl amdanynt o ran y dyfodol. Bu hon yn ffordd bwerus iawn o ragweld senario lle, y tu hwnt i gynnal asesiadau ar ran natur, rydym yn ymgymryd \u00e2 r\u00f4l natur ac yn mynd ati i ddadlau o\u2019i phlaid yn ein prosesau gwneud penderfyniadau.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td>\u201cAs a river, I sense the shift from communities who are using renewable energy, biodiversity, and flood plans to create a sustainable future for the generations to come. Old canals have been opened, teeming with life, and I now have rights to inform every development decision. The voices of ethnic minorities ripple through land justice debates. I watch as sustainable builds rise, with nature-based solutions thriving. This unity of purpose promises a future where all elements of the landscape, including myself, can be balanced.\u201d &nbsp; <br><br><a href=\"https:\/\/flooding.nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/future-stories\/#cyd\">River Taff Persona, 2050 Vision<\/a><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drwy roi llais i fyd natur mewn prosesau gwneud penderfyniadau ac ystyried systemau cyfreithiol o amddiffyn asedau naturiol, gall Cymru wella ei gallu i wrthsefyll llifogydd a hefyd hyrwyddo arferion amgylcheddol cynaliadwy. Mae croesawu byd natur fel rhanddeiliad hefyd yn gyson \u00e2\u2019n nodau ehangach o symud tuag at ddull o reoli perygl llifogydd yn seiliedig ar ecosystemau. Mae\u2019r argymhelliad hwn yn sicrhau bod natur yn cael ei hystyried ar y lefel uchaf bosibl.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong><strong>ASTUDIAETH ACHOS: Natur ar y Bwrdd yn Faith in Nature<\/strong><\/strong><br>Dechreuodd Faith in Nature fel un o eco-frandiau gwreiddiol y DU, a oedd yn credu y gallai busnes, ac y dylai busnes, geisio bod yn gweithredu er daioni. Bron 50 mlynedd yn ddiweddarach, erys ei gred greiddiol heb ei newid. Ond yn wyneb maint yr heriau amgylcheddol a wyneba\u2019r byd, roedd yn cydnabod bod angen gwneud mwy a bod angen i fusnesau feddwl yn ddwysach ac yn fwy creadigol am sut y gallant chwarae eu rhan.<br><br>Felly, gofynnodd y cwestiwn iddo\u2019i hun \u2013 beth fyddai\u2019n ei olygu os mai Natur oedd yn bennaeth ar bawb mewn gwirionedd? Beth fyddai\u2019n ei olygu pe bai anghenion Natur yn cael blaenoriaeth mewn gwirionedd? Y casgliad oedd bod yn rhaid i Natur gael llais gwirioneddol. A sut y gallai roi hwn iddi? Drwy ei gwneud yn gyfarwyddwr ar y bwrdd, gan sicrhau bod pob penderfyniad busnes a wna yn ystyried anghenion byd natur.<br><br>Caiff Natur ei chynrychioli ar y bwrdd drwy ddirprwy lle mae bod dynol sydd \u00e2 rhwymedigaeth gyfreithiol i siarad ar ran byd natur, yn gweithredu ar ran Natur (yn debyg i warcheidwad yn gweithredu ar ran plentyn yn y llysoedd barn). Mae presenoldeb y cynrychiolydd hwn dros Natur yn cael effaith sylfaenol ar y ffordd y mae\u2019r cwmni yn cynnal ei fusnes ac yn sicrhau bod gan Natur lais a sedd wrth y bwrdd ar benderfyniadau busnes mawr.<br><br>Y syniad craidd yw y dylai buddiannau Natur gael eu cynrychioli mewn prosesau gwneud penderfyniadau busnes. Mae hyn yn golygu, lle bynnag y trafodir penderfyniadau sy\u2019n effeithio ar Natur, dylai Natur (drwy ei chynrychiolydd) fod yn bresennol a chymryd rhan yn y broses o wneud penderfyniad.<br><br>Fel rhan o\u2019r trefniant, mae\u2019n ofynnol i Faith in Nature baratoi adroddiad blynyddol i Natur, yn amlinellu\u2019r cyfan y mae wedi\u2019i wneud ar ran byd natur. Y nod yw newid y naratif, felly yn yr ystyr honno, mae\u2019n ymwneud ag adrodd stori. Ond mae hefyd yn elfen o lywodraethu sy\u2019n newid cyfansoddiad y cwmni ac yn sicrhau newid strwythurol gwirioneddol. Dyna beth sy\u2019n golygu bod hyn yn fwy nag adrodd stori yn unig, a pham mae\u2019n wirioneddol bwysig.<br><br>Ceir rhagor o wybodaeth am y broses hon ar wefan <a href=\"https:\/\/www.faithinnature.co.uk\/pages\/avotefornature\">&nbsp;Faith in Nature<\/a>.<br><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"314\" height=\"177\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Picture1-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5410\" style=\"width:564px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Picture1-1.jpg 314w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Picture1-1-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 314px) 100vw, 314px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r pwyslais ar sicrhau bod ein system gynllunio yn osgoi datblygiadau mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd yn cael ei ysgogi gan ganfyddiadau ein hymchwil i\u2019r angen i wella cynllunio gofodol a lliniaru ffactorau sy\u2019n arwain at lifogydd. Nod yr argymhelliad hwn yw cysoni arferion datblygu ag amcanion gwrthsefyll llifogydd a fframweithiau rheoleiddiol. Mae wedi cymryd llawer gormod o amser i gyhoeddi TAN15 ar ffurf ddiwygiedig ac, er gwaethaf yr anawsterau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2\u2019r polisi diwygiedig, mae wedi achosi cryn ansicrwydd ac oedi yn y sector datblygu, mewn rhai o\u2019n meysydd pwysicaf o ran twf. Ymddengys mai\u2019r consensws yw bod angen penderfynu ar y polisi a\u2019i roi ar waith mor gyflym \u00e2 phosibl er mwyn rhoi sicrwydd yngl\u0177n \u00e2\u2019r fframwaith polisi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fodd bynnag, cyfyd pwynt strategol ehangach yngl\u0177n \u00e2 chysoni polis\u00efau gofodol cenedlaethol \u00e2 pherygl llifogydd. Mae Cymru\u2019r Dyfodol, sef y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol, yn nodi llawer o ardaloedd yng Nghymru sydd o fewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd mawr fel ardaloedd twf. Mae tensiwn anochel rhwng y ddau fater hyn, gyda\u2019r naill yn cyfyngu ar y llall. Nododd rhanddeiliaid yn adroddiad Ffrwd Waith 4 JBA yn benodol: \u201c<em>Nodwyd gwrthdaro rhwng polis\u00efau cynllunio cenedlaethol\/rhanbarthol a gall yr ymgyrch i gefnogi twf ac adfywiad canolfannau hanesyddol wrthdaro \u00e2\u2019r awydd i ganolbwyntio datblygiad y tu allan i ardaloedd perygl llifogydd. Dywedwyd hefyd bod angen i ni ganiat\u00e1u ar gyfer lleoedd i newid ac addasu yn wyneb newid hinsawdd<\/em>.\u201d (Adroddiad Ffrwd Waith 4, tudalen 41).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rydym yn argymell y dylai\u2019r TAN 15 newydd gael ei roi ar waith ar unwaith; ond gydag ystyriaeth ddyledus o\u2019r effaith ar awdurdodau lleol. Mae\u2019n rhaid i\u2019r gallu mwy cyfyngedig i ddatblygu mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd gael ei adlewyrchu mewn targedau is gan Lywodraeth Cymru (neu dargedau eraill) o ran datblygu economaidd a thai.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae ein hymchwil i Adroddiadau Monitro Blynyddol ar Gynlluniau Datblygu Lleol yn dangos y rhoddwyd caniat\u00e2d ar gyfer <strong>1,574<\/strong> o ddatblygiadau mewn ardaloedd lle ceir llifogydd rhwng 2011 a 2023. Yn \u00f4l Dangosydd Datblygu Cynaliadwy 4, rhwng 2013\/14 a 2018\/19, rhoddwyd caniat\u00e2d ar gyfer cyfanswm o <strong>2,628<\/strong> o unedau preswyl mewn ardaloedd lle ceir perygl llifogydd. Er nad oes modd cymharu\u2019r ffigurau hyn yn uniongyrchol, maent yn cyfleu ansicrwydd a diffyg dibynadwyedd o ran y dulliau casglu presennol. Mae angen dull gweithredu cenedlaethol cyson, a dylid gwneud hyn ar frys er mwyn monitro\u2019r gwaith o roi\u2019r TAN 15 newydd ar waith a newidiadau i\u2019r polisi cynllunio yn y dyfodol.<a><\/a><a><\/a><a><\/a>Bydd newid tuag at waith partneriaeth dalgylch rhanbarthol\/lleol integredig yn digwydd ochr yn ochr \u00e2 newid diwylliannol lle mae\u2019r cyhoedd yn disgwyl chwarae r\u00f4l arweiniol mewn prosesau gwneud penderfyniadau lleol a llywio ymdrechion gwrthsefyll ac adfer. Byddai\u2019r partneriaethau hyn yn debyg i\u2019r rhai a sefydlwyd yn 2013 gan Lywodraeth y DU yn <a href=\"https:\/\/www.gov.uk\/government\/publications\/catchment-based-approach-improving-the-quality-of-our-water-environment\">fframwaith polisi y Dull Seiliedig ar Ddalgylch<\/a>.<br><br>Mae fframwaith y DU yn cynnig nifer o syniadau ac awgrymiadau i annog cydweithredu drwy\u2019r dalgylch cyfan, yn hytrach na dull rhagnodol o sefydlu mentrau lleol, y dylid eu dilyn yng Nghymru, yn ein barn ni. Byddai cyllid yn cael ei ddyrannu i bob dalgylch er mwyn helpu i sefydlu\u2019r bartneriaeth, a gallai\u2019r Comisiynydd D\u0175r a gynigir gennym gamu i mewn pe na bai cynnig lleol i weithio ar raddfa dalgylch er mwyn sicrhau bod pob partneriaeth yn cael ei rhoi ar waith.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong><strong>ASTUDIAETH ACHOS: Partneriaeth Aber Afon Hafren<\/strong><\/strong><br>Aber Afon Hafren yw aber gwastatir arfordirol mwyaf y DU. Mae\u2019n cynnwys dros 110 o rywogaethau o bysgod a thir gaeafu i 100,000 o adar, ac mae wedi\u2019i warchod o safbwynt natur mewn ardaloedd dynodedig ac mae ganddo\u2019r amrediad llanw mwyaf yn Ewrop, a\u2019r cyfan yng nghanol tirweddau eiconig.<br>&nbsp;<br>Menter annibynnol yw Partneriaeth Aber Afon Hafren, a gynhelir gan Brifysgol Caerdydd. Fe\u2019i sefydlwyd yn 1995 i weithio gyda rhanddeiliaid lleol i hyrwyddo dull cynaliadwy o gynllunio, rheoli, a datblygu Aber Afon Hafren i bawb sy\u2019n byw ac sy\u2019n gweithio yng nghyffiniau\u2019r aber. Mae nodau\u2019r bartneriaeth yn cynnwys:<br>&nbsp;<br>&#8211; Sefydlu ac ymgorffori cyfres o \u2018egwyddorion cyffredin\u2019 ar gyfer defnydd cynaliadwy o\u2019r aber drwy strategaethau, polis\u00efau a chynlluniau gweithredu\u2019r Partneriaid.<br>&#8211; Gweithredu fel corff cydgysylltu er mwyn helpu i gwblhau\u2019r camau gweithredu y cytunir arnynt i\u2019r aber cyfan mewn ffordd effeithiol ac effeithlon.<br>&#8211; Ychwanegu gwerth a llenwi bylchau mewn trefniadau rheoli aber effeithiol, gan ddarparu adnoddau ychwanegol pan fo eu hangen.<br>&#8211; Hwyluso prosesau cyfathrebu effeithiol ar draws a rhwng sefydliadau, unigolion a ffiniau.<br>&#8211; Hyrwyddo\u2019r aber ar lefelau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol a rhoi cyhoeddusrwydd iddo.<br>&#8211; Nodi a chyflawni gwaith prosiect sy\u2019n cyfrannu at y sylfaen dystiolaeth ar gyfer gwneud penderfyniadau ac yn cefnogi\u2019r rhai sydd \u00e2 buddiant yn Aber Afon Hafren.<br>&nbsp;<br>Sefydliad anstatudol annibynnol yw Partneriaeth Aber Afon Hafren, sy\u2019n dibynnu ar gefnogaeth a chyfranogiad gweithredol ei haelodau yn ogystal \u00e2 nifer o unigolion a sefydliadau eraill. Amlinellwyd y dull partneriaeth yn gyntaf yn y Strategaeth Aber Afon Hafren gyntaf, a gyhoeddwyd yn 2001. Nododd hon fframwaith ymarferol ar gyfer cydweithio.<br>&nbsp;<br>Mae\u2019r Bartneriaeth wedi datblygu, gan ddwyn ynghyd y grwpiau, y sefydliadau a\u2019r awdurdodau lleol perthnasol yn y drafodaeth ar Aber Afon Hafren. Mae un t\u00eem yn gweithio ar y cyd ar faterion, gan ystyried blaenoriaethau grwpiau gwahanol a chydweithio ar y gwaith o ddatblygu prosiectau i ymgysylltu \u00e2 rhanddeiliaid. Mae\u2019r Bartneriaeth yn gweithredu fel corff ambar\u00e9l ar gyfer partneriaethau drwy\u2019r aber cyfan sy\u2019n gweithio ar y naill ochr a\u2019r llall i\u2019r ffin.<br>&nbsp;<br>Mae statws annibynnol y Bartneriaeth yn golygu y gall hwyluso\u2019r trafodaethau angenrheidiol, ar bynciau sy\u2019n cynnwys cynllunio morol a bioddiogelwch. Mae t\u00eem bach y tu \u00f4l i\u2019r Bartneriaeth sy\u2019n cyfarfod bob wythnos ac sy\u2019n sicrhau bod pawb yn ymwybodol o\u2019r hyn sy\u2019n digwydd yn yr aber a\u2019r Bartneriaeth. Mae hyn yn golygu bod pawb yn cael ei gynnwys yn awtomatig mewn trafodaethau i\u2019r aber cyfan.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\" id=\"grid\"><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1492\" height=\"1048\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/25th-Anniversary-Map19.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5435\" style=\"width:889px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/25th-Anniversary-Map19.jpg 1492w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/25th-Anniversary-Map19-300x211.jpg 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/25th-Anniversary-Map19-1024x719.jpg 1024w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/25th-Anniversary-Map19-768x539.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1492px) 100vw, 1492px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\" id=\"grid\">Cydweithio, Partneriaethau a Chymuned<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong><strong>ARGYMHELLIAD 6<\/strong><\/strong><br>Dylid sefydlu Fforwm Llifogydd Gwrthsefyll D\u0175r newydd i Gymru erbyn 2027 er mwyn annog gweithio amlasiantaethol a helpu cymunedau i reoli llifogydd a datblygu gwydnwch hirdymor. Bydd y Fforwm yn:<br>&#8211; Cefnogi\u2019r broses o greu grwpiau cydnerth cymunedol erbyn 2028.<br>-Archwilio sut beth fyddai rolau annibynnol wedi\u2019u hariannu i \u2018Asiantau Newid\u2019 mewn cymunedau. Ei r\u00f4l fyddai gweithio gyda chymunedau sy\u2019n wynebu risg er mwyn meithrin gallu, codi ymwybyddiaeth a datblygu cynlluniau gwrthsefyll llifogydd cymunedol \u201car lawr gwlad\u201d, gan ddefnyddio cronfa ariannol ddynodedig a chronfa o beirianwyr technegol ac arbenigwyr llifogydd i gael cymorth.<br>&#8211; Ymchwilio i ddarparu asesiadau llifogydd annibynnol i gartrefi, sy\u2019n cynnig cyngor ar addasiadau gwrthsefyll llifogydd a chynlluniau i ddeiliaid tai.<br>&#8211; Sefydlu system genedlaethol o rannu adnoddau erbyn 2027 a fydd yn cefnogi prosiectau peilot ac enghreifftiau ac yn eu cyflwyno ar raddfa addas, gan ddysgu o astudiaethau achos llwyddiannus a phrosiectau dalgylch presennol megis Dalgylch Conwy i ddangos dulliau integredig.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 7<\/strong><br>Dylid symleiddio cynlluniau rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yn strategaethau cydnerthedd dalgylch erbyn 2026.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 8: <\/strong><br>Dylid cynnwys cymunedau mewn prosesau gwneud penderfyniadau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 gwrthsefyll llifogydd ac archwilio sefydlu Rheithgorau Dinasyddion neu Gynulliadau Dinasyddion erbyn 2027 i roi fframwaith ar gyfer modelau llywodraethu newydd, gan rymuso cymunedau i ymgynnull a chyfrannu\u2019n weithredol at ymdrechion gwrthsefyll.<br><br>&#8211; Gan weithio gyda chynrychiolwyr cymunedol, adolygu sut i sicrhau cynhwysiant ac amrywiaeth mewn prosesau gwneud penderfyniadau yngl\u0177n \u00e2 gwrthsefyll ac ymaddasu a rhannu gwybodaeth er mwyn ystyried pob gr\u0175p demograffig, gan gynnwys lleiafrifoedd ethnig a phoblogaethau sy\u2019n agored i niwed, gan sicrhau bod arferion rheoli llifogydd yn deg ac yn gyfiawn.<br>&#8211; Dylai cymunedau gael eu grymuso a\u2019u galluogi i chwarae r\u00f4l monitro drwy gymryd rhan yng ngwyddoniaeth y dinesydd.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r teimlad sy\u2019n codi yn ein holl ymchwil yn nodi\u2019r sefyllfa bod y ffordd bresennol o reoli llifogydd yn golygu ymdrechion gwahanol a chynlluniau darniog, gan arwain at aneffeithlonrwydd a diffyg cydweithio i ymdrin \u00e2 pherygl llifogydd yn effeithiol. Nid yw\u2019r cynlluniau rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol presennol ychwaith wedi\u2019u cydgysylltu\u2019n dda, gan ei gwneud yn fwy heriol i ymateb i lifogydd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fodd bynnag, mae\u2019r cynnig i greu partneriaethau o grwpiau gwahanol yn seiliedig ar ddalgylchoedd erbyn 2026 yn cynnig ffordd newydd o weithio. Drwy weithio gyda\u2019i gilydd, rhannu gwybodaeth, a chydgysylltu camau gweithredu, gall y partneriaethau hyn wella\u2019r gallu i wrthsefyll llifogydd yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">At hynny, mae diffyg fforwm cenedlaethol i hyrwyddo cydweithrediad ymhlith grwpiau awdurdodau lleol a sefydliadau eraill sy\u2019n seiliedig ar ddalgylchoedd afonydd yn creu cyfleoedd coll ar gyfer cyllido a dyrannu adnodd mewn ffordd gydweithredol. Mae hyn yn gryn rwystr i gyflawni\u2019r prosiectau seilwaith gwrthsefyll newid hinsawdd sydd eu hangen ledled Cymru. Mae fforymau o\u2019r fath eisoes yn bodoli yn <a href=\"https:\/\/scottishfloodforum.org\/\">yr Alban<\/a> a <a href=\"https:\/\/nationalfloodforum.org.uk\/\"><em>&nbsp;<\/em>Lloegr<\/a> a chredwn y gellid addasu\u2019r model hwn yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ar hyn o bryd, nid oes cymorth strwythuredig na chyllid penodol ar gyfer ymdrechion i wrthsefyll llifogydd a arweinir gan y gymuned, sy\u2019n arwain at lefelau amrywiol o barodrwydd mewn rhanbarthau. Mewn gwrthgyferbyniad, gall yr argymhelliad i sefydlu grwpiau cydnerth cymunedol \u00e2 chyllid a ddyrennir a chymorth technegol rymuso cymunedau i ddatblygu cynlluniau gwrthsefyll pwrpasol, gan feithrin dull mwy unedig a rhagweithiol o liniaru perygl llifogydd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae adroddiad Ffrwd Waith 3 yn nodi \u201c<em>dylai\u2019r grwpiau hyn ganolbwyntio ar rymuso cymunedau i chwarae rhan weithredol mewn ymdrechion i ddatblygu gwytnwch a lliniaru risg.Mae dulliau arloesol <\/em><a href=\"https:\/\/www.pembrokeshirecoastalforum.org.uk\/\"><em>Fforwm Arfordir Sir Benfro<\/em><\/a><em>, megis defnyddio postiadau \u00e2 chod QR ar gyfer monitro amgylcheddol amser real, yn enghraifft o sut y gall cyd-drafod \u00e2\u2019r gymuned gyfrannu\u2019n sylweddol at ddeall a rheoli heriau amgylcheddol lleol<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae sefydlu system genedlaethol o rannu adnoddau ac arferion da ym maes rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol erbyn 2027 yn tynnu sylw at bwysigrwydd cydweithio a dysgu oddi wrth ein gilydd. Gallai\u2019r fforwm hwn sbarduno arlosedd, hyrwyddo dysgu, ac ymestyn cyrhaeddiad ymdrechion rheoli llifogydd. Drwy wybodaeth a rennir ac ymdrechion ar y cyd, gall rhanddeiliaid ateb heriau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 gwrthsefyll llifogydd yn well.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae modelau ar gyfer hyn eisoes yn bodoli yng Nghymru. Mae adroddiad Ffrwd Waith 3 yn nodi y gallai adeiladu: \u201car lwyddiant llwyfannau fel <a href=\"https:\/\/thefloodhub.co.uk\/\">y Ganolfan Lifogydd<\/a>, a\u2019i <a href=\"https:\/\/thefloodhub.co.uk\/knowledge-hub\/\">Chanolfan Wybodaeth<\/a>, a sefydlwyd gan Bwyllgor Llifogydd ac Arfordirol Rhanbarthol Gogledd-orllewin Lloegr, sy\u2019n darparu model ar gyfer cronni a lledaenu adnoddau a gwybodaeth werthfawr ar reoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yn effeithiol. Gallai mentrau gael eu harwain gan Lywodraeth Cymru gyda chymorth gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru.\u201d (Adroddiad Ffrwd Waith 3, tudalen 42)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bydd uno cynlluniau rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yn strategaethau gwydnwch dalgylch erbyn 2026 yn arwydd o newid tuag at waith cynllunio mwy trefnus ac effeithiol na\u2019r hyn a welwn ar hyn o bryd. Gall y broses hon o gysoni cynlluniau arwain at reoli adnoddau\u2019n well, mwy o gydweithio a chydgysylltu, a bod yn fwy parod i wynebu perygl llifogydd. Mae\u2019r newid tuag at integreiddio yn addo dull gweithredu symlach a mwy strategol, gan gyflwyno strategaeth unedig i feithrin y gallu i wrthsefyll yn lle arferion digyswllt. Archwiliodd adroddiad Ffrwd Waith 2 y broses hon yn fanwl, gan ystyried sut y gallai weithio\u2019n ymarferol:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td>Bwriedir diweddaru Strategaeth Gwrthsefyll Llifogydd ac Erydu Arfordirol a\u2019i chyflwyno ac ar \u00f4l i hynny gael ei wneud, dylai CNC, Awdurdodau Llifogydd Lleol Arweiniol, D\u0175r Cymru, Ardaloedd Draenio Mewnol ac Awdurdodau Cynllunio Lleol weithio mewn partneriaeth i baratoi strategaethau strategol, cydweithredol ar lefel dalgylch sy\u2019n mynd i\u2019r afael \u00e2 phob ffactor sy\u2019n achosi perygl llifogydd. Byddai\u2019r rhain ar lefel Dalgylch Rheoli\u2019r Gyfarwyddeb Fframwaith D\u0175r.<br>&nbsp;<br>Mae maint y dalgylchoedd hyn yng Nghymru yn ddigon mawr i ychwanegu gwerth strategol ond yn ddigon bach i greu cynllun ystyrlon a fydd yn annog a chefnogi gweithgarwch ymgysylltu a gweithredu lleol. Ceir 19 o Ddalgylchoedd Rheoli yng Nghymru. Dylai\u2019r cynlluniau hyn gyd-fynd \u00e2\u2019r strategaeth wrthsefyll genedlaethol, gan nodi cynllun i wella\u2019r gallu i wrthsefyll llifogydd yn yr hirdymor (50-100 mlynedd), o ystyried effeithiau newid hinsawdd a phwysau eraill o fewn dalgylchoedd. Mae rhai o\u2019r dalgylchoedd yn croesi ffiniau Cymru a Lloegr, ac felly yn unol \u00e2 Deddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r 2010, byddai angen cydweithredu ag Asiantaeth yr Amgylchedd ac Awdurdodau Llifogydd Lleol Arweiniol yn Lloegr er mwyn sicrhau bod y dalgylch cyfan yn cael ei ystyried.<br>&nbsp;<br>Byddai Strategaethau Gwydnwch Dalgylchoedd yn disodli strategaethau rheoli perygl llifogydd lleol sy\u2019n ofynnol o dan y Ddeddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r ar hyn o bryd. Bydd angen i\u2019r newidiadau i\u2019r trefniadau rheoli perygl llifogydd presennol gael eu hadlewyrchu\u2019n ffurfiol drwy newid y Ddeddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r. Mae hyn yn hollbwysig i lwyddiant y strategaethau hyn, gan fod ymdrechion blaenorol wedi cael eu llesteirio am nad oes gan Awdurdodau Rheoli Risg yr adnoddau i wneud hyn am fod cynlluniau ar lefel dalgylch yn ychwanegol at eu cyfrifoldebau statudol.<br>&nbsp;<br>Dylai proses bresennol yr Asesiadau Canlyniadau Llifogydd Strategol gael eu hymgorffori yn y strategaethau gwydnwch dalgylch o\u2019r cychwyn er mwyn sicrhau eu bod mor gyson \u00e2 phosibl \u00e2 chynlluniau lleol. Dylid cadw Cynlluniau Rheoli Traethlin yn ddogfennau ar wah\u00e2n o hyd, ond dylai\u2019r Ddeddf Rheoli Llifogydd a D\u0175r yn ei gwneud yn ofynnol i Gynlluniau Rheoli Traethlin a\u2019r Strategaethau Gwydnwch Dalgylch gyd-fynd \u00e2\u2019i gilydd a rhoi sylw dyladwy i\u2019w gilydd yn yr adrannau sy\u2019n ymwneud \u00e2 llifogydd llanw. Bydd hyn yn arbennig o bwysig mewn dalgylchoedd megis Afon Hafren ac Afon Rhymni, lle mae\u2019r llanw yn cael effeithiau sylweddol ar afonydd ac aberoedd. Efallai y bydd cyfle i ymgorffori Cynlluniau Rheoli Traethlin yn y Strategaethau Gwydnwch Dalgylch yn y dyfodol, ond, i ddechrau, dylid eu cadw ar wah\u00e2n er mwyn eu hatal rhag mynd yn rhy anhydrin.<br>&nbsp;<br>Yna, dylai pob Awdurdod Rheoli Risg ddatblygu rhaglenni cyflawni sy\u2019n cyd-fynd \u00e2\u2019r strategaethau gwydnwch dalgylch ac yn unol \u00e2\u2019u cyfrifoldebau statudol. Bydd y rhain yn amlinellu cynlluniau a mentrau allweddol sy\u2019n cyflawni\u2019r amcanion o ran gwydnwch a nodir yn y strategaethau dalgylch. Dylid monitro cynnydd a rhoi gwybod amdano drwy adroddiadau Adran 18 CNC, sy\u2019n cael eu hadolygu gan y Pwyllgor Llifogydd ac Erydu Arfordirol. Dylai partneriaethau dalgylch, perchnogion tir allweddol a\u2019r gymuned ffermio fod yn bartneriaid allweddol wrth ddatblygu\u2019r strategaethau cyffredinol a\u2019r rhaglenni cyflawni canlyniadol.<br>&nbsp;<br>Adroddiad Ffrwd Waith 2, tudalen 33<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">At hynny, mae\u2019r diffyg cynhwysiant mewn prosesau gwneud penderfyniadau o ran ymdrechion i wrthsefyll llifogydd yn codi her oherwydd gall cynrychiolaeth gymunedol fod yn gyfyngedig, a fyddai o bosibl yn esgeuluso safbwyntiau poblogaethau sy\u2019n agored i niwed. Mewn gwrthgyferbyniad, mae\u2019r cynnig i sefydlu Rheithgorau neu Gynulliadau Dinasyddion yn anelu at rymuso cymunedau i gymryd rhan weithredol mewn ymdrechion gwrthsefyll, gan sicrhau bod lleisiau amrywiol yn cael eu clywed, gan arwain at brosesau gwneud penderfyniadau tecach a mwy effeithiol sy\u2019n ystyried holl safbwyntiau cymuned. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ystyriodd Ffrwd Waith 1 y gwaith hwn, gan nodi y gallai fforymau \u201c[d]dwyn ynghyd ddisgyblaethau eang a gefnogir gan gynrychiolaeth gyhoeddus gynhwysol i gydlynu ymatebion dalgylch integredig ar draws yr amgylchedd d\u0175r. Gallai hyn gynnwys defnyddio Rheithgorau Dinasyddion, gan gynnwys Rheithgor Ieuenctid, i dynnu ynghyd grwpiau lleol i ddylanwadu ar benderfyniadau am addasu eu cymunedau i\u2019r newid yn yr hinsawdd.\u201d Roedd ein hymchwil yn cynnwys enghraifft o <a href=\"https:\/\/vimeo.com\/919521737\/9d92e687e2?share=copy\">reithgor cymunedol ar newid hinsawdd yn Bude<\/a>. Bydd ein gwaith yn 2024\/25 yn ymchwilio i\u2019r cysyniadau hyn ymhellach, gan gynnwys y posibilrwydd o\u2019u defnyddio wrth gyfleu effeithiau newid hinsawdd i gymunedau.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\" id=\"built\">Cyllido a Chapasiti<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 9<\/strong><br>Dylid sefydlu cronfa ymaddasu a gwrthsefyll newid hinsawdd traws-sector newydd erbyn 2026, gyda ffocws ar atebion sy\u2019n seiliedig ar natur i wneud y canlynol:<br><br>&#8211; ariannu a sefydlu\u2019r Fforwm Gwrthsefyll D\u0175r i Gymru.<br>&#8211; rhoi cyllid i grwpiau cymunedol i\u2019w fuddsoddi mewn mesurau gwrthsefyll llifogydd.<br>&#8211; helpu CNC i ddatblygu dull cenedlaethol o gyllido partneriaethau dalgylch, gan gynnwys ystadau mawr yn y sector preifat a\u2019r sector cyhoeddus, darparwyr seilwaith a mentrau cyllid gwyrdd.<br>&#8211; Integreiddio \u00e2\u2019r dull cyllido newydd ar gyfer y Cynllun Ffermio Cynaliadwy.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong><strong>ARGYMHELLIAD 10<\/strong><\/strong><br>Dylid ehangu a chysoni\u2019r rhaglen fuddsoddi bresennol ar gyfer rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol erbyn 2026, gan ddarparu buddsoddiad ar raddfa addas mewn cynlluniau Rheoli Llifogydd yn Naturiol a hefyd gynnal cyllid wedi\u2019i glustnodi ar gyfer llifogydd ar yr un pryd. Mae angen i gyllid ac adnoddau hirdymor:<br><br>Ymdrin \u00e2\u2019r diffygion cyllido presennol, cysoni ymdrechion i wrthsefyll llifogydd ag adrannau eraill o\u2019r llywodraeth, a symud tuag at gylchoedd cyllidebol 5 mlynedd er mwyn diwallu anghenion amgylcheddol a gwrthsefyll hirdymor yn well.<br>&#8211; Cefnogi codiadau ariannol parhaol o ran cyllid staff, cyfalaf a chynnal a chadw er mwyn i Lywodraeth Cymru, CNC ac awdurdodau cynllunio lleol fodloni\u2019r gofynion a\u2019r heriau presennol a rhai\u2019r dyfodol.<br>&#8211; Ystyried amrywiaeth o ddulliau cyllido megis codi ardollau lleol drwy drethiant i gyllido ymdrechion i reoli perygl llifogydd (mae Ardaloedd Codi Ardoll a Draenio lleol yn bodoli eisoes, ond mae defnydd ehangach ohonynt yng Nghymru yn beth newydd ac yn wleidyddol gymhleth).- <\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 11<\/strong><br>Dylid ystyried ffynonellau cyllido a sut i\u2019w gwneud yn fwy amrywiol erbyn 2030 er mwyn cynnig dewis amgen yn lle ffrydiau cyllido confensiynol:<br><br>&#8211; Dylid treialu dulliau cyfrannu torfol ac ariannu dyngarol, sy\u2019n cyd-fynd ag ardollau lleol, i sbarduno buddsoddiad cyfalaf hirdymor mewn mesurau gwrthsefyll llifogydd.<br>&#8211; Dylid datblygu achos busnes dros fuddsoddi ym maes rheoli perygl llifogydd drwy fentrau Cyfrifoldeb Cymdeithasol Corfforaethol ac Amgylcheddol, Cymdeithasol a Llywodraethu.<br>&#8211; Dylid cyflwyno cysyniad credydau Cyllid Natur (bioamrywiaeth\/carbon) i gefnogi ymdrechion i wrthsefyll llifogydd. Dylid ystyried r\u00f4l bosibl i Fanc Datblygu Cymru o ran cyllido a chefnogi prosiectau gwrthsefyll llifogydd a phrosiectau cysylltiedig.<br>&#8211; Dylid cydweithio \u00e2\u2019r sector yswiriant i ystyried cyllid lliniaru perygl llifogydd ar gyfer y cymunedau mwyaf agored i niwed.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 12<\/strong><br>Dylid sefydlu tasglu erbyn 2027 i ystyried sut y gellir cyflwyno atebion sy\u2019n seiliedig ar natur ar raddfa addas, sut y gellir addasu tirweddau i hinsawdd y dyfodol \u2013 gallai hyn gynnwys ystyried sut y gellid creu partneriaethau rhwng perchnogion tir a ariennir neu strategaethau defnydd tir ar raddfa dalgylch i\u2019w gwneud yn bosibl i addasu ar raddfa tirwedd.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 13 <\/strong><br>Dylai Llywodraeth Cymru roi cymorthdaliadau i berchnogion tai preifat sy\u2019n cael budd-daliadau er mwyn meithrin y gallu i wrthsefyll llifogydd ar lefel eiddo, gan gynnwys<br><br>&#8211; cymhellion i osod mesurau gwrthsefyll llifogydd mewn cartrefi a busnesau (e.e. gostyngiadau ar bremiymau yswiriant, cynlluniau di-dreth ar werth, gostyngiadau am brynu mewn gr\u0175p mewn Ardaloedd Gwella Busnes).<br>&#8211; cynllun sy\u2019n debyg i NYTH ar gyfer addasiadau gwrthsefyll llifogydd, megis gosod gorchuddion ar awyrdyllau, rhwystrau drws a chasgenni d\u0175r mewn cartrefi, a fydd wedi\u2019i dargedu at gartrefi rhentu preifat a chartrefi rhentu cymdeithasol, a\/neu\u2019r rhai ar incwm isel mewn ardaloedd lle ceir risg uchel.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>Mae ein hargymhellion yngl\u0177n \u00e2 chyllido, capasiti a chyflwyno mesurau gwrthsefyll llifogydd wedi\u2019u llunio i fynd i\u2019r afael \u00e2 natur gymhleth y sefyllfa gyllido bresennol yngl\u0177n \u00e2 rheoli llifogydd yng Nghymru ac maent yn ceisio cynnig atebion ymarferol i\u2019r problemau hyn er mwyn sicrhau bod y sefyllfa yn addas at y dyfodol. Rydym wedi canfod bod diffyg cyllid yn gyffredinol ar gyfer cynlluniau rheoli llifogydd, gyda llawer gormod o gronfeydd cyllid y mae\u2019n anodd eu cyfuno, sydd ar gael ar sail fyrdymor ac nad ydynt wedi\u2019u llunio i hyrwyddo\u2019r gwaith o gyflwyno atebion sy\u2019n seiliedig ar natur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Byddai sefydlu cronfa traws-sector yn annog gwahanol sectorau i gydweithio \u00e2\u2019i gilydd, a manteisio ar arbenigedd ac adnoddau i fynd i\u2019r afael \u00e2 pherygl llifogydd yn fwy effeithiol. Byddai cronfa benodedig yn sicrhau bod adnoddau ar gael i gefnogi\u2019r ymdrech ar y cyd i ymaddasu i newid hinsawdd. Gallai\u2019r gronfa hon fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r angen mawr am adnoddau ariannol a dynol drwy ddarparu ffrwd gyson o fuddsoddiad ar gyfer atebion hirdymor sy\u2019n seiliedig ar natur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Byddai cronfa newydd yn cefnogi hyn drwy gyfuno adnoddau o amrywiol sectorau. Mae ymdrechion cydgysylltiedig ar wahanol lefelau yn hollbwysig, a gall mentrau cyllido sy\u2019n hyrwyddo trefniadau rheoli integredig helpu i fynd i\u2019r afael \u00e2 pherygl llifogydd mewn ffordd gynhwysfawr. Gellir llenwi\u2019r bylchau cyllido presennol drwy gronfa benodedig, gan sicrhau cymorth parhaus ar gyfer seilwaith angenrheidiol a mentrau. Mae integreiddio cyllid ag arferion defnydd tir cynaliadwy yn hyrwyddo atebion sy\u2019n seiliedig ar natur sy\u2019n cyfrannu at y gallu i wrthsefyll llifogydd. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae angen buddsoddiad cyson a hirdymor i gyflawni\u2019r nod o sicrhau dyfodol lle y gellir gwrthsefyll llifogydd. Drwy gysoni\u2019r rhaglen fuddsoddi ar gyfer rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol \u00e2 mentrau eraill gan y llywodraeth bydd hynny\u2019n sicrhau strategaeth gydlynus, sy\u2019n golygu bod buddsoddiadau yn cael yr effaith fwyaf bosibl. Gallai ymestyn y rhaglen, gyda ffocws ar anghenion adnoddau, helpu i fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r diffygion cyllido presennol.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td>\u201cYn ariannol, mae\u2019r sector yn mynd i\u2019r afael ag anawsterau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2 chylchoedd cyllido blynyddol, diwedd ar gyllid wedi\u2019i glustnodi ar gyfer llifogydd, a dyrannu adnoddau yn aneffeithlon, gan rwystro cynllunio strategol hirdymor a gweithredu mentrau rheoli llifogydd. Gwaethygir hyn gan ddibyniaeth ar ddulliau adweithiol a seilwaith llwyd, sy\u2019n gofyn am waith cynnal a chadw sylweddol, gan ymestyn galluoedd gweithlu sydd eisoes wedi\u2019u cyfyngu, a chyfyngu ar archwilio atebion seiliedig ar natur i lifogydd\u201d.<br>&nbsp;<br>Adroddiad Ffrwd Waith 3<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Er mwyn cyflawni nodau hirdymor mae angen cymorth ariannol estynedig, a bydd ymestyn y rhaglen rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yn sicrhau buddsoddiad parhaus. Mae cyflwyno cynlluniau rheoli llifogydd yn naturiol ar raddfa addas yn hollbwysig, ac mae\u2019r argymhelliad hwn yn sicrhau mwy o gyllid ar gyfer cynlluniau o\u2019r fath ac yn parhau \u00e2\u2019r cyllid ar gyfer rheoli llifogydd yn draddodiadol. Bydd symud tuag at gylchoedd cyllidebol amlflwydd yn rhoi cyfle i gynllunio a dyrannu adnoddau yn well. Bydd hefyd yn fodd i bobl ddatblygu sgiliau a gyrfaoedd drwy ei gwneud yn haws i gael cyflogaeth hirdymor yn y sector. Mae sicrhau bod rhaglenni buddsoddi yn cyd-fynd \u00e2 chynllunio defnydd tir yn hyrwyddo datblygu cynaliadwy sy\u2019n gallu gwrthsefyll perygl llifogydd yn y dyfodol.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gall cyfrannu torfol ac ariannu dyngarol gynnig adnoddau ychwanegol ar gyfer cynlluniau gwrthsefyll llifogydd. Drwy dreialu modelau cyllido newydd gellir denu buddsoddiadau amrywiol a phrofi cysyniad er mwyn cyflwyno mentrau llwyddiannus ar raddfa addas. Drwy ymgysylltu \u00e2 mentrau cyllid gwyrdd gellir cefnogi prosiectau ar raddfa fawr. Mae cydweithio \u00e2\u2019r sector yswiriant i ystyried cyllid ar gyfer mesurau lliniaru perygl llifogydd yn sicrhau adnoddau ariannol i gymunedau sy\u2019n agored i niwed.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Byddai tasglu sy\u2019n canolbwyntio ar gyflwyno atebion sy\u2019n seiliedig ar natur ar raddfa addas yn sicrhau eu bod yn cael eu cyflwyno\u2019n effeithiol mewn rhanbarthau gwahanol. Mae angen ymdrechion wedi\u2019u targedu i hyrwyddo atebion sy\u2019n seiliedig ar natur, a gall tasglu gydlynu\u2019r ymdrechion hyn yn effeithiol. <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019n hollbwysig nodi arferion da a goresgyn rhwystrau i\u2019w rhoi ar waith, a gall tasglu hwyluso\u2019r broses hon. Gall tasglu sicrhau bod adnoddau yn cael eu dyrannu\u2019n effeithiol ar gyfer prosiectau sy\u2019n cynnig y buddiannau mwyaf. Bydd integreiddio atebion sy\u2019n seiliedig ar natur \u00e2 chynllunio defnydd yn gofyn am ymdrechion ar y cyd, a gall tasglu hwyluso partneriaethau a strategaethau i addasu tirweddau at heriau hinsawdd y dyfodol.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ASTUDIAETH ACHOS: Glawlif<\/strong><br><br>Glawlif yw dull D\u0175r Cymru o reoli d\u0175r wyneb a lleihau achosion o garthffosydd yn gorlifo. Mae\u2019n gwneud hynny drwy wahanu d\u0175r glaw oddi wrth y system bresennol, gan arafu ei lif i mewn i\u2019r rhwydwaith a thrwy ei ddargyfeirio i afonydd a chyrsiau d\u0175r lleol ac, mewn rhai achosion, ei symud ymaith yn gyfan gwbl. Mae\u2019n helpu i leihau achosion o garthffosydd yn gorlifo a llygredd.<br>&nbsp;<br>Roedd angen penodol am waith Glawlif yn Llanelli am fod yr ardal yn gweld bron cymaint o dd\u0175r storm yn ei rhwydwaith ag Abertawe, er bod Abertawe yn gwasanaethu deirgwaith cymaint o eiddo, ac ardal deirgwaith cymaint yn fwy na Llanelli.<br>&nbsp;<br>Gyda chymorth contractwyr partner, mae 36 o brosiectau Glawlif wedi cael eu cwblhau yn ardal Llanelli ers i\u2019r prosiect gael ei lansio yn 2012. Mae hyn wedi golygu gosod tua 14 milltir o bibellau newydd a draeniau cyrbiau, gan dwnelu ychydig o dan filltir o dan y ddaear i greu carthffosydd d\u0175r glaw a phlannu bron 10,000 o blanhigion a choed mewn pantiau, llestri plannu a basnau.<br>&nbsp;<br>Mae Glawlif yn dal d\u0175r glaw ac yn arafu pa mor gyflym y mae\u2019n llifo i mewn i\u2019n rhwydwaith carthffosydd.<br><br><strong>Basnau a Llestri Plannu<\/strong> Mae basnau bas, sydd yn aml yn cael eu llenwi \u00e2 phlanhigion, yn dal ac yn glanhau\u2019r d\u0175r sy\u2019n rhedeg oddi ar doeon a ffyrdd.<br>&nbsp;<br><strong>Pantiau<\/strong> Mae sianeli bas, hir, sydd yn aml yn cael eu llenwi \u00e2 phlanhigion a choed, yn dal, yn arafu ac yn glanhau d\u0175r glaw.<br>&nbsp;<br><strong>Palmentydd M\u00e2n-dyllog<\/strong> Palmentydd \u00e2 llawer o dyllau bach iawn sy\u2019n gadael i dd\u0175r fynd drwodd a chael ei amsugno gan y ddaear, yn hytrach na llifo\u2019n syth i mewn i\u2019n carthffosydd.<br>&nbsp; <br><strong>Sianeli Glaswellt<\/strong> Stribedi hir o laswellt y gellir eu gosod ar strydoedd i helpu i amsugno d\u0175r glaw.<br>&nbsp;<br><strong>Storfeydd Tanddaearol<\/strong> Blychau storio tanddaearol sy\u2019n dal d\u0175r yn ystod glawiad trwm cyn iddo gael ei amsugno gan y ddaear neu lifo\u2019n araf i mewn i\u2019n carthffosydd.<br><a href=\"https:\/\/corporate.dwrcymru.com\/cy-gb\/community\/environment\/our-projects\/rainscape\/rainscape-llanelli\">https:\/\/corporate.dwrcymru.com\/cy-gb\/community\/environment\/our-projects\/rainscape\/rainscape-llanelli<\/a><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"450\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Camb-North-swale-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5437\" style=\"width:748px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Camb-North-swale-1.jpg 800w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Camb-North-swale-1-300x169.jpg 300w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Camb-North-swale-1-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nodwyd yr angen am atebion sy\u2019n seiliedig ar natur, sy\u2019n ehangach na dulliau traddodiadol o reoli llifogydd, yn adroddiad Ffrwd Waith 3.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td>Mae\u2019r pwyslais traddodiadol a roddwyd ar adeiladu seilwaith llwyd wedi cyfrannu at ffordd o feddwl am reoli perygl llifogydd fel mater peirianneg sifil yn unig. Drwy symud tuag at atebion sy\u2019n seiliedig ar natur ac ystyried gweithgarwch rheoli llifogydd yng nghyd-destun ehangach ymaddasu i\u2019r hinsawdd mae hyn yn esgor ar ffyrdd o gyllido a\u2019r posbilrwydd o gydgysylltu traws-sector. Gwelir un enghraifft o hyn ym meini prawf cyllido rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol a oedd, fel y nododd CNC, yn cynnig barn gul ar \u201cfuddiannau\u201d, gan ganolbwyntio\u2019n bennaf ar amddiffyn cartrefi, a oedd yn cyfyngu ar gyllid posibl ar gyfer cynlluniau amgen. Argymhellodd rhanddeiliaid y dylai buddiannau ehangach neu luosog gael mwy o bwysoliad yn y meini prawf cyllido, am eu bod yn is eu statws ar hyn o bryd, sy\u2019n adlewyrchu\u2019r farn gul hon ar \u2018fuddiannau\u2019.<br>&nbsp;<br>Adroddiad Ffrwd Waith 3, tudalen 17<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae cymorthdaliadau i berchnogion preifat sy\u2019n lleiaf abl i fforddio mesurau atal llifogydd yn eu hannog i fabwysiadu mesurau gwrthsefyll, gan feithrin y gallu i wrthsefyll llifogydd ar lefel eiddo. Byddai\u2019r rhain yn gweithio\u2019n debyg i\u2019r ffordd y gweithredir y cynlluniau inswleiddio cartref presennol a byddent yn gallu targedu\u2019r rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas a rhoi modd iddynt helpu i\u2019w hamddiffyn eu hunain rhag difrod llifogydd. Yn yr un modd, dylid ystyried ffyrdd o amddiffyn trigolion sy\u2019n agored i niwed mewn cartrefi rhentu preifat a rhentu cymdeithasol er mwyn sicrhau bod mesurau gwrthsefyll llifogydd ar gael i bawb yn ddiwah\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ceir golwg ar y ffordd y gallai modelau cyllido gwahanol weithio\u2019n ymarferol yn y dyfodol yn ein <a href=\"https:\/\/flooding.nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/y-weledigaeth\/#gwreiddiau\">Gweledigaeth 2050 ar gyfer gwreiddiau cydnerth<\/a> sy\u2019n awgrymu: <em>\u201cUn o\u2019r dulliau arloesol oedd defnyddio systemau adeiladu ymreolaethol a llafur wedi\u2019i ailsgilio ynghyd \u00e2 thechnegau gwydn cost isel o ffynonellau agored, gan alluogi cymunedau i adeiladu ac \u00f4l-osod eu cartrefi gyda mesurau gwrthsefyll llifogydd eiddo gan ddefnyddio cynlluniau cymorth y llywodraeth a chyllid o ffynonellau torfol, wedi eu cefnogi gan fodelau dadansoddi data Eco.\u201d <\/em>(Adroddiad Ffrwd Waith 1, tudalen 28)<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\" id=\"planning\">Ymwybyddiaeth, Sgiliau a Data<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong><strong>ARGYMHELLIAD 14<\/strong><\/strong><br>Dylid cynyddu ymwybyddiaeth o lifogydd ac effeithiau newid hinsawdd drwy nodi cyfleoedd i integreiddio gwybodaeth am wrthsefyll llifogydd ac ymaddasu i\u2019r hinsawdd yng nghwricwla ysgolion drwy\u2019r Cwricwlwm i Gymru. Gallai hyn gynnwys ymgorffori llifogydd ac ymaddasu i\u2019r hinsawdd ym manyleb cyrsiau TGAU a Safon Uwch perthnasol. Ochr yn ochr \u00e2 hyn, dylid cynnal ymgyrch addysg genedlaethol i godi ymwybyddiaeth ledled Cymru ynghylch gwrthsefyll llifogydd ac ymaddasu a pham mae\u2019n bwysig i bawb, gan roi addysg ar y cysylltiad rhwng amaethyddiaeth, llifogydd, a rheoli\u2019r amgylchedd.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong><strong>ARGYMHELLIAD 15<\/strong><\/strong><br>Dylid cefnogi\u2019r gwaith o ddatblygu sgiliau glas a disgyblaeth newydd ar gyfer Amgylcheddau D\u0175r erbyn 2028, sy\u2019n manteisio ar arbenigedd ym maes gwrthsefyll llifogydd a sychder ac ansawdd d\u0175r, gyda sefydliad penodedig yn arwain ymchwil ac arloesedd yn y maes hwn. Dylai hyn gynnwys sefydlu diplom\u00e2u uwch 2 flynedd neu radd-brentisiaethau ym maes gwrthsefyll newid hinsawdd\/rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol, gan roi cyfleoedd i ailhyfforddi pobl \u00e2 sgiliau technegol mewn diwydiannau eraill.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong><strong>ARGYMHELLIAD 16<\/strong><\/strong><br>Erbyn 2028, dylid darparu hyfforddiant a chymorth i gynghorwyr lleol, cynghorau tref, a chynghorau cymuned, gan roi gwybodaeth a sgiliau iddynt ynghylch gwrthsefyll llifogydd a\u2019u galluogi i chwarae r\u00f4l hollbwysig ac effeithiol i gynrychioli eu cymunedau perthnasol ac ymgysylltu \u00e2 nhw.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ARGYMHELLIAD 17<\/strong><br>Dylid sefydlu mynediad agored a thryloyw at ddata erbyn 2028 sy\u2019n unol \u00e2 safonau llywodraethu data agored a fydd yn galluogi sefydliadau a chymunedau i gael mynediad at ddata ffynhonnell agored, fel y byddant yn deall perygl llifogydd yn well, gan gynnwys y canlynol:<br><br>&#8211; Galluogi newidiadau technolegol a systemau rhybuddion cynnar i\u2019w defnyddio i rybuddio cymunedau a busnesau mewn ardaloedd lle ceir risg bosibl.<br>&#8211; Creu data hygyrch drwy stor\u00efa, llwyfannau digidol a phyrth, sydd \u00e2\u2019r nod o hwyluso addysg, deialog agored a chydweithio.<br>&#8211; Creu a chynnal cofrestr o drigolion sy\u2019n agored i niwed yn lleol, gan gysylltu \u00e2 darparwyr gwasanaethau eraill.<br>&#8211; Sefydlu storfeydd data agored ar gyfer pob darn o ddata cyhoeddus, oni bai bod rheswm tra phwysig pam nad yw hyn er budd y cyhoedd.<br>&#8211; Cynnal adolygiad er mwyn nodi gwybodaeth am iechyd afonydd, bioamrywiaeth, ac ansawdd d\u0175r, y gellir ei llwyfannu mewn man canolog a\u2019i chyfleu\/rhannu \u00e2 chymunedau a sefydliadau ledled Cymru (e.e. bydd modd cael mynediad i\u2019r data drwy apiau neu ar ryngwynebau cyhoeddus fel byrddau hysbysebu a hysbysfyrddau).<br>&#8211; Rhoi cyfle i fonitro TAN 15 ar lefel leol.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae integreiddio addysg ar wrthsefyll llifogydd yn y Cwricwlwm i Gymru a lansio ymgyrchoedd ymwybyddiaeth yn gamau hollbwysig i godi ymwybyddiaeth ymhlith y cyhoedd a meithrin diwylliant o wrthsefyll. Drwy roi\u2019r wybodaeth a\u2019r sgiliau i unigolion ymateb i heriau amgylcheddol yn effeithiol, gall y camau gweithredu hyn osod y sylfeini ar gyfer dull mwy gwybodus a rhagweithiol o liniaru llifogydd yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Un her hollbwysig yw ymdrin \u00e2\u2019r lefelau gwahanol o sgiliau yn y sector er mwyn sicrhau newid.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nododd Ffrwd Waith 3: <em>\u201cWrth i reoli risg symud o seilwaith llwyd traddodiadol at ddull mwy cyfannol, mae\u2019r galw am amrediad ehangach o sgiliau, gan gynnwys sgiliau \u2018meddal\u2019, wedi dod yn fwyfwy amlwg.Er bod sgiliau technegol mewn peirianneg sifil yn parhau i fod yn hanfodol ar gyfer adeiladu a chynnal amddiffynfeydd rhag llifogydd, mae natur esblygol rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol yn gofyn am gymwyseddau ychwanegol sy\u2019n hwyluso cydweithio a chyd-drafod \u00e2 chymuned.\u201d <\/em>(Ffrwd Waith 3, tudalen 22)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Awgrymodd Ffrwd Waith 1 fod angen: <em>\u201cstrategaeth addysg a sgiliau sy\u2019n pontio\u2019r cenedlaethau i gefnogi amrywiaeth o fodelau prentisiaeth a sgiliau gydol oes ehangach sy\u2019n ymwneud \u00e2 gwarchod natur, gan addasu i hinsawdd sy\u2019n newid a meddwl trwy systemau. Gallai hyn gynnwys rheoli systemau d\u0175r, systemau adfywio, bio-ddylunio, bioddeunyddiau, systemau natur deallusrwydd artiffisial, peirianneg \u00e2 pheiriannau awtonomaidd, gwyddoniaeth modelu hinsawdd, arbenigedd mewn cydnerthedd, ffermio adfywiol.<\/em>\u201d (Ffrwd Waith 1, tudalen 38)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fel rhan o\u2019r strategaeth hon bydd angen i Lywodraeth Cymru ddechrau ariannu prentisiaethau yn y sector hwn. Gan fod prinder person\u00e9l, sgiliau neu ystyriaeth i gynllunio ar gyfer olyniaeth i genedlaethau\u2019r dyfodol mewn cynifer o agweddau ar yr amgylchedd adeiledig yng Nghymru, credwn fod angen mynd i\u2019r afael \u00e2 hyn yn gyflym er mwyn osgoi prinder gweithwyr proffesiynol medrus am genhedlaeth yng Nghymru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">At hynny, mae diffyg hyfforddiant arbenigol i gynrychiolwyr lleol ym maes gwrthsefyll llifogydd yn eu rhwystro rhag eirioli dros anghenion eu cymuned yn effeithiol o ran strategaethau rheoli llifogydd o dan y fframwaith presennol. Drwy roi hyfforddiant wedi\u2019i dargedu i gynrychiolwyr lleol, mae\u2019r camau gweithredu a gynigir yn ceisio gwella eu gwybodaeth a\u2019u sgiliau ym maes gwrthsefyll llifogydd, gan eu galluogi i ymgysylltu \u00e2\u2019u cymunedau mewn ffordd fwy rhagweithiol a hyfedr, a thrwy hynny sbarduno mentrau gwrthsefyll ar lawr gwlad.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae ymgysylltu \u00e2\u2019r cyhoedd a\u2019r angen i ymdrin \u00e2 gwybodaeth anwir neu gamarweiniol hefyd yn cael eu codi yn adroddiad Ffrwd Waith 4. Mae\u2019r adroddiad yn cyfeirio at lawer o straeon anghywir yn y cyfryngau sydd, yn pob golwg, \u201cwrth eu bodd gyda stori newyddion negyddol\u201d ac a fydd felly\u2019n portreadu perygl llifogydd drwy orliwio cymaint \u00e2 phosibl. Awgrymodd rhanddeiliaid fod y sylw yn y cyfryngau hefyd yn ceisio &#8220;rhoi\u2019r bai ar yr adeiladwr tai neu\u2019r Awdurdod Lleol&#8221; am unrhyw broblemau canfyddedig ar safleoedd datblygu newydd, gan gynnwys perygl llifogydd. (Ffrwd Waith 4, tudalen 50)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae Ffrwd Waith 4 hefyd yn rhoi astudiaeth achos unigryw o\u2019r ffordd y mae\u2019r cyfryngau yn camliwio mesurau amddiffyn rhag llifogydd da sydd ar waith:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"664\" height=\"697\" src=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/BarryCS.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5496\" srcset=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/BarryCS.png 664w, https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/BarryCS-286x300.png 286w\" sizes=\"auto, (max-width: 664px) 100vw, 664px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\" id=\"community\">Sylwadau i gloi<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae\u2019r adroddiad hwn yn tynnu sylw at bwysigrwydd meithrin y gallu i wrthsefyll llifogydd yng Nghymru erbyn 2050. Dim ond drwy integreiddio natur a chymuned fel elfennau trawsbynciol o ddull gweithredu strategol hirdymor y bydd modd cyflawni atebion cynaliadwy a chydnerth i reoli perygl llifogydd. Bydd dulliau gweithredu sy\u2019n seiliedig ar natur ac ymgysylltu \u00e2\u2019r gymuned hefyd yn ei gwneud yn bosibl i strategaethau rheoli llifogydd gael eu teilwra\u2019n well at anghenion lleol, gan arwain at fod yn fwy parod, amseroedd ymateb cyflymach, ac ymdrechion adfer mwy effeithiol. Yn ein barn ni, mae\u2019r ddwy thema hyn yn rhan annatod o\u2019r broses o weithredu ar ein hargymhellion.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mae ein hadroddiad hefyd yn pwysleisio bod angen ymatebion strategol a gofodol i lifogydd; cyllid digonol a gofynion o ran y gweithlu; a gwaith cynllunio defnydd tir effeithiol i liniaru perygl llifogydd. Mae\u2019r dystiolaeth a gasglwyd gennym yn dangos bod cydweithio, partneriaethau ac ymgysylltu cymunedol yn hanfodol ar gyfer strategaethau gwrthsefyll llifogydd llwyddiannus. Drwy feithrin prosesau gwneud penderfyniadau ar y cyd a chynhwysiant, gall cymunedau gymryd rhan mewn ffordd ystyrlon i feithrin y gallu i wrthsefyll ac ymaddasu i effeithiau newid hinsawdd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gyda\u2019i gilydd, mae ein hargymhellion yn rhagweld dyfodol lle mae Cymru yn ganolfan ragoriaeth dros wrthsefyll llifogydd ac ymaddasu. Bydd Cymru yn arwain y ffordd o ran y defnydd o ddata rhagfynegol a thechnoleg newydd, gyda mynediad tryloyw at ddata sy\u2019n cefnogi gweithgarwch rheoli perygl llifogydd effeithiol. Bydd addysg, hyfforddiant a datblygu sgiliau yn chwarae r\u00f4l hollbwysig i rymuso unigolion a chymunedau fel ei gilydd i weithredu a meithrin y gallu i wrthsefyll. Drwy fuddsoddi mewn addysg a chryfhau cymunedau, gall Cymru greu dyfodol cynaliadwy a chydnerth i genedlaethau\u2019r dyfodol. Mae ein hadroddiad yn tanlinellu pwysigrwydd gweithredu ar y cyd, atebion arloesol, a mesurau rhagweithiol, er mwyn mynd i\u2019r afael \u00e2 heriau llifogydd yng Nghymru. Drwy weithredu ar ein hargymhellion, gallwn weithio gyda\u2019n gilydd tuag at ddyfodol mwy cydnerth.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"appendix-a\">Atodiadau<\/h3>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"appendix-a\">Atodiad A &#8211; Profi\u2019r Argymhellion yn erbyn Ein Fframwaith<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rydym wedi profi\u2019r argymhellion o ran ansawdd yn erbyn ein fframwaith sy\u2019n cynnwys:<br><br>Nodau Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Yr Argyfwng Natur<\/li>\n\n\n\n<li>Yr Argyfwng Hinsawdd<\/li>\n\n\n\n<li>Y Ddyletswydd Economaidd-Gymdeithasol<\/li>\n\n\n\n<li>Ystyriaethau hirdymor<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nodau Llesiant yn Neddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol<\/strong><br>Nid ydym wedi cynnal dadansoddiad manwl o effaith ein hargymhellion ar bob un o\u2019r Nodau Llesiant, ond nodwn y ffactorau canlynol sy\u2019n cyfrannu atynt.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><thead><tr><th><strong>Nod<\/strong><\/th><th><strong>Asesiad<\/strong><\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td><strong>Cymru lewyrchus<\/strong><\/td><td>Tynnir sylw yn ein hargymhellion at ddatblygu sgiliau i ymateb i risgiau sy\u2019n gysylltiedig \u00e2\u2019r hinsawdd yn awr ac yn y dyfodol Mae gweithredu ar newid hinsawdd a chydnabod cyfyngiadau\u2019r amgylchedd byd-eang yn elfen allweddol o\u2019n gwaith.<\/td><\/tr><tr><td><strong>Cymru gydnerth<\/strong><\/td><td>Mae natur yn un o\u2019r them\u00e2u cyffredin yn ein hadroddiad, sy\u2019n nodi\u2019r angen i symud tuag at fesurau rheoli llifogydd yn naturiol i gefnogi cydnerthedd yn yr hirdymor. Bydd meithrin gallu cymunedau a lleoedd i wrthsefyll llifogydd yn cefnogi\u2019r nod hwn drwy gefnogi \u201cecosystemau iach gweithredol sy\u2019n cynnal cydnerthedd cymdeithasol, economaidd ac ecolegol ynghyd \u00e2\u2019r gallu i addasu i newid\u201d.<\/td><\/tr><tr><td><strong>Cymru sy\u2019n fwy cyfartal<\/strong><\/td><td>Mae helpu cymunedau i ddod yn fwy cydnerth a bod yn sensitif yngl\u0177n \u00e2\u2019u hamgylchiadau economaidd-gymdeithasol, yn elfen allweddol o\u2019n hadroddiad.<\/td><\/tr><tr><td><strong>Cymru iachach<\/strong><\/td><td>Ceir tystiolaeth bod llifogydd yn arwain at fwy o orbryder a phroblemau iechyd meddwl mewn cymunedau. Er nad yw ein hadroddiad yn ystyried y nod hwn yn benodol, dylai ein hargymhellion gefnogi llesiant corfforol a meddyliol pobl.<\/td><\/tr><tr><td><strong>Cymru o gymunedau cydlynus<\/strong><\/td><td>Nod ein hargymhellion yngl\u0177n \u00e2 llifogydd yw galluogi cymunedau diogel, hyfyw a chydnerth a gefnogir gan seilwaith cydnerth. Cymunedau sydd wrth wraidd ein hargymhellion ac, ochr yn ochr \u00e2 natur, nhw yw conglfaen ein cynigion.<\/td><\/tr><tr><td><strong>Cymru \u00e2 diwylliant bywiog lle mae\u2019r Gymraeg yn ffynnu<\/strong><\/td><td>Rydym wedi ceisio ymgysylltu \u00e2 chymunedau yng Nghymru yn ddwyieithog wrth ymgymryd \u00e2\u2019n gwaith ac wedi ceisio cymorth unigolion creadigol i helpu i fynegi ein gweledigaeth mewn ffordd weledol.<\/td><\/tr><tr><td><strong>Cymru sy\u2019n gyfrifol ar lefel fyd-eang<\/strong><\/td><td>Bydd ein hargymhellion yn golygu y bydd Cymru yn barod i ymaddasu i risgiau hinsawdd sy\u2019n newid a gall y newidiadau hyn gael eu rhannu \u00e2\u2019r byd. Rydym hefyd bob amser yn chwilio am brofiadau o fannau eraill i lywio ein gwaith.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Yr Argyfwng Natur<\/strong> \u2013 Mae\u2019r defnydd o natur fel thema gyffredin yn cydnabod y r\u00f4l hollbwysig y mae\u2019n ei chwarae i gefnogi cymunedau a seilwaith a all wrthsefyll effaith newid hinsawdd. Rydym wedi annog y defnydd o atebion sy\u2019n seiliedig ar natur lle bynnag y bo modd a, thrwy feddwl am lifogydd mewn ffordd gyfannol, sy\u2019n seiliedig ar ddalgylchoedd, gallwn helpu i fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r duedd i feddwl mewn seilos a welir ar hyn o bryd. Os caiff ein hargymhelliad yngl\u0177n \u00e2 dynodi Natur yn rhanddeiliad neu\u2019n aelod bwrdd ei roi ar waith, daw hyn yn gylch gwaith pob sefydliad yn y sector cyhoeddus yng Nghymru, er mwyn gwneud natur yn rhan annatod o bob penderfyniad.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Felly, yn ein barn ni, mae ein hargymhellion yn gyson iawn ac yn cefnogi\u2019r gwaith o fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r Argyfwng Natur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Yr Argyfwng Hinsawdd <\/strong>\u2013 Mae perygl llifogydd yn un o\u2019r risgiau allweddol a wynebir gan gymunedau a seilwaith o ganlyniad i hinsawdd sy\u2019n newid, sy\u2019n golygu bod rheoli perygl llifogydd yn un o\u2019r dulliau allweddol o sicrhau bod pobl a chymunedau Cymru yn gallu ymaddasu i\u2019r newidiadau sy\u2019n digwydd oherwydd newid hinsawdd. Credwn fod ein hargymhellion wedi\u2019u hanelu\u2019n uniongyrchol at fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r argyfwng hinsawdd a wynebir gan bob un ohonom.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Y ddyletswydd economaidd-gymdeithasol<\/strong> \u2013 Mae\u2019r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol yn ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus sicrhau canlyniad cyfartal, yn hytrach na chyfle cyfartal yn unig.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Credwn fod ein hargymhellion yn cefnogi\u2019r ddyletswydd hon, drwy ein cefnogaeth i integreiddio cymunedau yn y broses o wneud penderfyniadau, yn ogystal \u00e2\u2019n cefnogaeth i ddatblygu cymunedol, partneriaethau, rhannu gwybodaeth a hyfforddiant.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lle rydym wedi argymell mesurau i berchnogion tai, rydym wedi nodi y dylent gael eu cymhwyso at y rhai mwyaf anghenus.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ystyriaethau hirdymor<\/strong> \u2013 Mae nifer o\u2019n hargymhellion wedi\u2019u hanelu\u2019n benodol at fynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r cibddallineb a geir ar hyn o bryd o ran polis\u00efau a rheoleiddio ym maes rheoli llifogydd, yn enwedig o ran y dull strategol o ymdrin \u00e2 llifogydd yng Nghymru, a chydgysylltu cyllid a chydweithio yn yr hirdymor. Mae gweledigaeth y Comisiwn yn ceisio amlinellu ein nodau ar gyfer y fframwaith llifogydd yng Nghymru erbyn 2050, gyda llawer o\u2019n hargymhellion yn gofyn am gymryd camau gweithredu yn y byrdymor i ymgorffori\u2019r fframwaith hwn erbyn y dyddiad hwnnw er mwyn sicrhau ein bod yn barod ar gyfer yr heriau hyn yn y dyfodol.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"appendix-b\">Atodiad B \u2013 Argymhellion Ffrwd Waith 1 \u2013 Adroddiad Gweledigaeth 2050<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Paratowyd yr adroddiad hwn gan Arup.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Y Prif Argymhellion:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Dylai Cymru ddatblygu diwylliant o ragweld y dyfodol a meddwl trwy systemau yn y llywodraeth ac ar draws cymunedau. Mae angen i ni allu meddwl am effeithiau tymor hir penderfyniadau yn y dyfodol agos, deall ansicrwydd ynghylch hinsawdd y dyfodol, ac addasu\u2019n strategol drwy ddychmygu sut beth allai dyfodol amgen fod. Bydd yn allweddol ein bod yn deall gwraidd yr achosion perygl llifogydd hyn a diffyg cadernid a sicrhau trawsnewid cyfiawn sy\u2019n cefnogi pob cymuned.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Bydd y galw am adnoddau a sgiliau byth yn cynyddu. Bydd llwyddiant yn dibynnu ar gefnogaeth hirdymor, barhaus, a weithredir yn gyflym.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Dylai\u2019r llywodraeth ac asiantaethau rymuso pob cymuned i gyfrannu\u2019n weithredol, creu diwylliant o gyd-ymgysylltu ag iaith hawdd ei dilyn, ffurfiau creadigol o ymgysylltu, cynllunio ar gyfer y dyfodol mewn ffordd arloesol a phrosesau fel cynulliadau neu reithgorau dinasyddion. Bydd hyn yn galluogi cymunedau, ochr yn ochr \u00e2\u2019r llywodraeth a sefydliadau, i siapio a chynllunio\u2019n well ar gyfer eu dyfodol.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dylai Llywodraeth Cymru fanteisio ar y gwaith hwn i fynd ati\u2019n barhaus i herio, mireinio a siapio gweledigaeth genedlaethol ar gyfer Cymru\u2019r dyfodol ar gyfer 2100 a thu hwnt. Mae llunio dyfodol yn ymdrech ailadroddol, aml-asiantaeth, ac mae\u2019r anghenion o ran adnoddau\u2019n eang. Dylid mynd ati mewn ffordd strwythuredig, gan ddefnyddio Deddf Llesiant Cenedlaethau\u2019r Dyfodol fel canllaw.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"atodiad-c-argymhellion-ffrwd-waith-2-adroddiad-ymatebion-strategol-a-gofodol\">Atodiad C \u2013 Argymhellion Ffrwd Waith 2 \u2013 Adroddiad Ymatebion Strategol a Gofodol<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Paratowyd yr adroddiad hwn gan JBA Consulting a <a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/NICW-Flooding-Workstream-1-Report-2050-Vision-CYM-Copy.pdf\" data-type=\"attachment\" data-id=\"5350\">gellir ei weld yma<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Datblygu Strategaeth Genedlaethol ar gyfer Gwrthsefyll Llifogydd ac Erydu Arfordirol<\/li>\n\n\n\n<li>Symleiddio cynlluniau Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol yn Strategaethau Gwydnwch Dalgylch.<\/li>\n\n\n\n<li>Sefydlu fframwaith ar gyfer partneriaethau dalgylch.<\/li>\n\n\n\n<li>Sefydlu Gweinyddiaeth Newid Hinsawdd<\/li>\n\n\n\n<li>Sefydlu cronfa traws-sector ar gyfer addasu i newid hinsawdd.<\/li>\n\n\n\n<li>Ymestyn ac alinio Rhaglen Fuddsoddi Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol.<\/li>\n\n\n\n<li>Adolygu a thacluso cynlluniau, strategaethau a fforymau ar draws y sbectrwm yng Nghymru.<\/li>\n\n\n\n<li>Cryfhau r\u00f4l grwpiau llifogydd rhanbarthol a grwpiau arfordirol presennol.<\/li>\n\n\n\n<li>Sefydlu Cydlynwyr Dalgylch CNC.<\/li>\n\n\n\n<li>Sefydlu canolbwynt partneriaeth dalgylch cenedlaethol.Galluogi cydweithio cadarnhaol rhwng Rheoli Perygl Llifogydd ac Erydu Arfordirol a\u2019r gymuned ffermio.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"appendix-d\">Atodiad D \u2013 Argymhellion Ffrwd Waith 3 \u2013 Adroddiad Adnoddau<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Paratowyd yr adroddiad hwn gan Miller Research a <a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/NICW-Flooding-Workstream-3-Report-Resources-CYM.pdf\" data-type=\"attachment\" data-id=\"5346\">gellir ei weld yma<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Byrdymor (1-2 flynedd)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Cynnal cyllid wedi\u2019i glustnodi ar gyfer llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Cyhoeddi canllawiau ar addasu i\u2019r hinsawdd ac ar gyfer llifogydd i Awdurdodau Lleol.<\/li>\n\n\n\n<li>Adolygu cylchoedd gwaith tri gweithgor rhanbarthol i gefnogi cydweithio mwy trylwyr.<\/li>\n\n\n\n<li>Sefydlu Fforwm Rhannu Adnoddau rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol.<\/li>\n\n\n\n<li>Casglu tystiolaeth o effeithiolrwydd atebion seiliedig ar natur ar gyfer gwahanol fathau o lifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Sicrhau bod taliadau datblygu\/cynllunio yn talu cost gwaith lliniaru perygl llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Cefnogi creu grwpiau gwytnwch cymunedol.<\/li>\n\n\n\n<li>Adolygu deddfwriaeth ynghylch p\u0175er a chyfrifoldebau dros lifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Asesu cyfraniadau\u2019r dreth gyngor i ddechrau ardoll leol ar gyfer rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol.<\/li>\n\n\n\n<li>Llunio rhestr o brosiectau a gwblhawyd, prosiectau a ohiriwyd a phrosiectau yn y dyfodol i ddeall graddfa cyllid seilwaith, gan gynnwys costau cynnal a chadw disgwyliedig.<\/li>\n\n\n\n<li>Darparu cyllid i grwpiau gwytnwch cymunedol i fuddsoddi mewn rheoli llifogydd cymunedol.<\/li>\n\n\n\n<li>Grymuso Awdurdodau Lleol i orfodi perchnogion asedau preifat i\u2019w cynnal neu eu huwchraddio.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tymor canolig (2-5 mlynedd)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"13\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Atgyfnerthu cydweithio a nodwyd yn yr adran tymor byr gyda deddfwriaeth i sicrhau blaenoriaethu digonol.<\/li>\n\n\n\n<li>Gwneud Addasu i Newid Hinsawdd yn ddyletswydd statudol \u2013 cysylltu\u2019n uniongyrchol \u00e2 llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Datblygu polisi Addasu cenedlaethol, sy\u2019n cynnwys mesurau gwytnwch a fframwaith.<\/li>\n\n\n\n<li>Cefnogi Cyfoeth Naturiol Cymru i ddatblygu dull cenedlaethol o ariannu partneriaethau, gan gynnwys, ystadau mawr yn y sector cyhoeddus, ystadau sector preifat mawr, darparwyr seilwaith a mentrau cyllid gwyrdd.<\/li>\n\n\n\n<li>Integreiddio rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol ac Addasu i Newid Hinsawdd i Gwricwlwm Ysgolion.<\/li>\n\n\n\n<li>Creu, neu ddefnyddio fframwaith defnydd tir amlswyddogaethol presennol, ar gyfer Cymru. Defnyddio\u2019r fframwaith defnydd tir i gydlynu penderfyniadau defnydd tir a sicrhau cyflenwad digonol o gyfraniadau cyllid cyhoeddus i amddiffyn rhag llifogydd rhwng gwahanol sectorau.<\/li>\n\n\n\n<li>Llywodraeth Cymru i ddarparu cymorthdaliadau i berchnogion tai preifat i adeiladu gwytnwch a rheolaeth llifogydd ar lefel eiddo.<\/li>\n\n\n\n<li>Sefydlu diplom\u00e2u 2 flynedd addysg uwch neu brentisiaethau gradd mewn gwyddorau hinsawdd\/ rheoli perygl llifogydd ac erydu arfordirol.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Hirdymor (5-10 mlynedd)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol start=\"21\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Blaenoriaethu atebion seiliedig ar natur a rheoli llifogydd yn naturiol i leihau twf anferthol mewn datblygu a chynnal a chadw seilwaith.<\/li>\n\n\n\n<li>Cydweithio \u00e2\u2019r sector yswiriant ar gyfer Cyllid Lliniaru Perygl Llifogydd.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-c020569f wp-block-group-is-layout-flex\">\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"appendix-e\">Atodiad E \u2013 Argymhellion Ffrwd Waith 4 \u2013 Cynllunio Defnydd Tir&nbsp;<\/h4>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Paratowyd yr adroddiad hwn gan JBA Consulting a <a href=\"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/NICW-Flooding-Workstream-4-Report-Land-Use-Planning.pdf\">gellir ei weld yma<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<ol start=\"1\" class=\"wp-block-list\">\n<li>Mae\u2019r dulliau presennol o gasglu ystadegau perfformiad cynllunio ar gyfer perygl llifogydd yn anghyson ac yn aml heb eu dilysu. Mae gweithredu\u2019r TAN-15 newydd yn gyfle delfrydol i sefydlu metrig llifogydd perfformiad cynllunio cyson newydd sy\u2019n ystyried pob ffynhonnell o lifogydd. Ochr yn ochr \u00e2 hyn, efallai y byddai\u2019n fuddiol cyflwyno newidiadau i\u2019r ffurflenni cais cynllunio er mwyn symleiddio a darparu cysondeb wrth gasglu data.<\/li>\n\n\n\n<li>Symleiddio\u2019r broses a gwella ansawdd a chysondeb data, defnyddio cynhyrchion Cyfeiriad Sylfaen yr AO i feintioli datblygiadau newydd o fewn yr ardaloedd perygl llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Alinio gwaith i feintioli datblygiadau newydd mewn ardaloedd perygl llifogydd (R2) gyda gwaith tebyg a wneir ar hyn o bryd ar gyfer Dangosydd Llesiant Cenedlaethol 32, a dangosyddion newid hinsawdd eraill, i ddarparu mwy o gysondeb ac effeithlonrwydd mewn metrigau perygl llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Dylid ceisio cyfleoedd ar gyfer cydweithio, dan arweiniad CNC yn ei r\u00f4l oruchwylio strategol, i godi ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o berygl llifogydd a gwydnwch; gyda\u2019r nod o ail-lunio canfyddiadau\u2019r cyhoedd yn gadarnhaol ac annog ymgysylltu \u00e2 gweithgareddau perygl llifogydd.<\/li>\n\n\n\n<li>Dylai Llywodraeth Cymru ystyried manteision a gwerth pennu cost Cymru Gyfan i bwrs y wlad o ymateb i ddigwyddiadau llifogydd. Awgrymir y gellid ceisio data perthnasol i lywio\u2019r gwaith o gyfrifo cost Cymru Gyfan drwy rwymedigaethau ymchwilio i lifogydd Adran 19 sydd gan Awdurdodau Llifogydd Lleol Arweiniol.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Meithrin y Gallu i Wrthsefyll Llifogydd yng Nghymru erbyn 2050 Adroddiad gan Gomisiwn Seilwaith Cenedlaethol CymruHydref 2024 Sefydlwyd Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru (y Comisiwn) yn 2018 fel corff cynghori anstatudol, annibynnol i Weinidogion Cymru.&nbsp; Ei ddiben allweddol yw dadansoddi, cynghori a gwneud argymhellion ar anghenion tymor hwy Cymru o ran seilwaith economaidd ac amgylcheddol strategol [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3292,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"wp-custom-template-long-document","meta":{"_crdt_document":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"class_list":["post-5465","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5465"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6310,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5465\/revisions\/6310"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}