{"id":4638,"date":"2024-07-15T08:00:03","date_gmt":"2024-07-15T07:00:03","guid":{"rendered":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/wales-in-2100-towards-a-safe-food-system\/"},"modified":"2024-07-01T10:49:52","modified_gmt":"2024-07-01T09:49:52","slug":"cymru-system-fwyd-ddiogel","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/cymru-system-fwyd-ddiogel\/","title":{"rendered":"Cymru yn 2100: Tuag at system fwyd ddiogel"},"content":{"rendered":"\n
<\/span>\"A
\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Cymru yn 2100: Tuag at system fwyd ddiogel<\/h2>\n\n\n\n

Mae Duncan Fisher <\/strong>yn dadlau y gellir leihau llygredd carbon a gwrthsefyll ansicrwydd bwyd drwy ffordd ddatganoledig o ymdrin \u00e2\u2019n systemau bwyd. <\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Nawr: system hynod ganolog<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mae system fwyd y byd yn ansefydlog, yn annibynadwy ac yn rhy ganolog \u2013 ac felly\u2019n agored i risgiau. Ni ddylid diystyru\u2019r perygl os gadawn i\u2019r sefyllfa hon barhau: o fewn 48 awr yn unig gall anhrefn yn y gadwyn cyflenwi bwyd droi\u2019n argyfwng. Yn yr hierarchaeth o risgiau, mae prinder bwyd yn agos i\u2019r brig. Mae ein cadwyn gyflenwi yn dibynnu ar lond dwrn o archfarchnadoedd, a wasanaethir gan lond dwrn o systemau meddalwedd, a gysylltir \u00e2 nifer bach o byrth. Mae ein cyflenwad bwyd yn wynebu bygythiad bythol gynyddol oherwydd y newid yn yr hinsawdd, rhyfel ac ansefydlogrwydd gwleidyddol sy\u2019n creu rhwystrau newydd i fasnachu. Defnyddwyr sy\u2019n talu\u2019r pris yn y sefyllfa hon, a rhagwelir y bydd costau\u2019n parhau i gynyddu wrth i\u2019r cyflenwad fynd yn llai. Bydd hyn, yn ei dro, yn arwain at gynnydd yn nifer y bobl sy\u2019n mynd islaw lefel fforddio bwyta. Yn y dyfodol gwelwn achosion sydyn o brinder o ganlyniad i argyfyngau unigol. Rydym eisoes wedi gweld y rhain yn ddiweddar. <\/p>\n\n\n\n

Ond mae\u2019r sefyllfa bresennol yn ddatblygiad cymharol ddiweddar, a ddechreuodd ar \u00f4l yr Ail Ryfel Byd. Mae archifau ffotograffig yng Nghymru yn dangos trefi a chaeau o boptu lle y tyfid cnydau ar gyfer marchnadoedd lleol. Gwnaeth y Polisi Amaethyddol Cyffredin chwalu\u2019r system hon a hefyd gyffredinoli cyfalaf, gyda\u2019r holl system yn cael ei throsfeddiannu gan gorfforaethau bwyd mawr. Nid yw ein dull gweithredu presennol yn gwneud fawr ddim i fynd i\u2019r afael \u00e2 hyn, a ninnau wedi hollti trafodaethau yngl\u0177n \u00e2 thlodi bwyd oddi wrth y drafodaeth am amaethyddiaeth gynaliadwy a datgarboneiddio. Mae angen i ni ystyried y risg i\u2019n hinsawdd a\u2019r risg i\u2019n diogelwch. <\/p>\n\n\n\n

Ar hyn o bryd, pan fydd gan ffermwyr \u0175yn, maen nhw\u2019n gwybod ble i\u2019w gwerthu. Ond mae\u2019r darlun yn wahanol iawn os edrychwn ar foron yn lle \u0175yn. Does dim llwybr amlwg i\u2019r farchnad a dim ffordd o wybod beth fydd y pris. Mae angen ailadeiladu\u2019r fasnach, a gall galw cynyddol am fwyd a dyfir yn lleol helpu i gefnogi arallgyfeirio. Bwlch arall yw\u2019r set o sgiliau sydd ar gael: bydd angen i ffermwyr yfory ddysgu sgiliau arbenigol i dyfu ffrwythau a llysiau mewn ffordd amaethecolegol ddwys. Gallai\u2019r sgiliau hyn wella cynhyrchiant tir, o tua 151 gwaith yr incwm cyfartalog presennol yr erw yng Nghymru. Mae gan y ffermydd presennol r\u00f4l i\u2019w chwarae, drwy arallgyfeirio eu gweithrediadau rhwng gweithrediadau bach arbenigol a gweithrediadau ar raddfa fwy. Mae\u2019n rhaid i ni hefyd ryddhau ffermwyr oddi wrth y system bresennol, sy\u2019n eu clymu wrth berthynas anghydradd ac anghynaliadwy \u00e2 system fwyd y byd, gan achosi i\u2019w prisiau fynd yn is ac yn is, sy\u2019n golygu bod ffermwyr yn byw ar fin y gyllell. Er mwyn cadw\u2019r elw yn lleol, mae angen i ni greu cadwyni cyflenwi newydd sy\u2019n fyrrach ac o dan berchnogaeth leol, gan gynnwys ffermwyr eu hunain. <\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Yn 2100: Tuag at system fwyd ddatganoledig<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Felly sut rydym yn paratoi ar gyfer y dyfodol fel y mae\u2019n ymddangos ar hyn o bryd i ni? Un rhan allweddol o\u2019r ateb yw arallgyfeirio\u2019r gadwyn cyflenwi bwyd, sy\u2019n golygu bod cyfran lawer mwy o\u2019n bwyd yn cael ei thyfu\u2019n lleol neu\u2019n rhanbarthol. Nid s\u00f4n am ardaloedd gwledig yn bwydo eu hunain yn unig ydw i. Mae\u2019r rhan fwyaf o\u2019r bobl yn byw mewn dinasoedd ac felly ein prif her yw llunio llwybrau cyflenwi i mewn i ddinasoedd o gefn gwlad. Yn Ffrainc, mae dyletswydd statudol ar bob dinas i gynllunio ar gyfer bwydo eu poblogaeth o gefn gwlad. <\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n rhaid i ni ddechrau ailadeiladu economi fwyd amaethyddol newydd. Ar y lefel leol iawn, yn seiliedig ar gylch wythnosol, mae angen i ni weld mwy o fasnachu unigol, cynlluniau bocs, er enghraifft, Caiff y cylch wythnosol ei ysgogi gan ffrwythau a llysiau, gyda bwydydd eraill yn cael eu masnachu drwy\u2019r sianeli newydd hyn. Un cyfle allweddol arall yw caffael gan awdurdodau lleol. Y cyfle mwyaf oll i\u2019n ffermwyr yw bwydo\u2019r dinasoedd, yng Nghymru ac yn Lloegr, fel Birmingham, Lerpwl a Manceinion.<\/p>\n\n\n\n

Yr ail agwedd ar ein seilwaith economi fwyd newydd fydd sicrhau bywoliaethau sefydlog i ffermwyr y bydd ein dyfodol yn dibynnu ar eu sgiliau. Heddiw, mae mwy a mwy o ffermwyr yn cael eu hyfforddi mewn ffermio amaethecolegol dwys. Mae sefydliadau fel Coleg y Mynydd Du eisoes yn hyfforddi ffermwyr y dyfodol. Fodd bynnag, ar hyn o bryd, nid yw\u2019r ffermwyr hynny yn gallu bwrw gwreiddiau yng Nghymru, lle mae amaethyddiaeth yn cystadlu \u00e2\u2019r farchnad dai am brisiau sydd y tu hwnt i\u2019r rhan fwyaf o dyfwyr. Nid oes fawr ddim tir i\u2019w rentu, ac er bod rhai ffermwyr yn prydlesu tir, yn ein profiad ni, nid yw\u2019r model hwn yn un y gellir ei addasu at raddfeydd gwahanol. Mae\u2019n rhaid i ffermwyr fyw\u2019n agos at eu ffermydd. Ar hyn o bryd, un opsiwn rydym yn ei gymeradwyo yw prynu tir o dan berchnogaeth gymunedol a darparu tir ar gyfer ffermydd bach newydd, gyda chartrefi. Ac mae\u2019n rhaid i ni sicrhau nad oes modd gwerthu\u2019r cartrefi hyn i\u2019r rhai sydd y tu allan i\u2019r sector ffermio, fel cartrefi i bobl gyfoethog, neu lety gwyliau, sy\u2019n fwy proffidiol na thyfu bwyd. <\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n rhaid i\u2019n heconomi fwyd yn y dyfodol fod yn fwy amrywiol, gyda thir yn cael ei ddefnyddio at sawl diben: tyfu bwyd, cynhyrchu ynni, atafaelu carbon a busnesau gwledig eraill. Mae angen i dir fod ar gael mewn darnau llai i deuluoedd ffermio newydd. Mae angen i\u2019r ffermydd newydd hyn ffermio drwy ddefnyddio dulliau amaethecolegol, atafaelu carbon a gwarchod bioamrywiaeth ar yr un pryd \u00e2 thyfu bwyd. Byddant yn dibynnu ar gyd-gymorth a chefnogaeth \u2013 clystyrau o ffermydd, a elwir hefyd yn bentrefi. Mae cyfuno adnoddau \u2013 cyfleusterau, marchnata, gwerthu, prosesu \u2013 yn hanfodol i hyfywedd economaidd. <\/p>\n\n\n\n

Mae\u2019n ddigon hawdd ysgrifennu am yr hyn y mae angen ei wneud. Yr her yw gweithredu, a dyna beth rydym yn dechrau ei wneud ym Mhowys \u2013 adeiladu ffermydd fforddiadwy newydd er mwyn i genhedlaeth o ffermwyr yn y dyfodol dyfu\u2019n amaethecolegol ar gyfer marchnadoedd mwy lleol, ac adeiladu economi fwyd newydd i holl ffermwyr y rhanbarth.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Mae Duncan Fisher<\/strong> yn gyd-reolwr prosiect Our Food 1200 project<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n
Gweler holl draethodau ‘Cymru mewn 2100’<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cymru yn 2100: Tuag at system fwyd ddiogel Mae Duncan Fisher yn dadlau y gellir leihau llygredd carbon a gwrthsefyll ansicrwydd bwyd drwy ffordd ddatganoledig o ymdrin \u00e2\u2019n systemau bwyd.  Nawr: system hynod ganolog Mae system fwyd y byd yn ansefydlog, yn annibynadwy ac yn rhy ganolog \u2013 ac felly\u2019n agored i risgiau. Ni ddylid […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4633,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"wp-custom-template-long-document","meta":{"_crdt_document":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"class_list":["post-4638","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4638","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4638"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4638\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4867,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4638\/revisions\/4867"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4633"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nationalinfrastructurecommission.wales\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4638"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}